Hotele za Wielkim Bazarem.

Rozpocznij zwiedzanie od serca Kapalıçarşı, czyli od bedestenu, który stanowił jego fundament. Zgodnie z informacjami zawartymi w Encyklopedii Islamu (TDV), Semavi Eyice opisuje, że ten ośrodek handlowy, położony pomiędzy meczetami Beyazıt i Nuruosmaniye, powstał wokół dwóch bedestenów. Starszy z nich, Cevahir Bedesteni, znajduje się w samym centrum dzisiejszego bazaru. Posiada piętnaście kopuł, został zbudowany przez Fatiha Sułtana Mehmeda po podboju i pierwotnie nosił nazwę Bezzazistan, oznaczającą "targ tkanin". Drugi bedesten, Sandal Bedesteni, znajdujący się w kierunku meczetu Nuruosmaniye, posiada dwadzieścia kopuł. Jego historia jest przedmiotem dyskusji, ale Ekrem Hakkı Ayverdi odnalazł wzmianki o nim w dokumentach fundacyjnych z lat 1478-1479, co sugeruje, że został zbudowany w czasach panowania Fatiha.

Z biegiem wieków, wokół tych dwóch głównych budowli, rozwinęły się liczne uliczki sklepowe i karawanseraje, powiększając bazarek. Obecny układ bazaru ukształtował się w dużej mierze po dwóch katastrofach. Trzęsienie ziemi w 1894 roku poważnie uszkodziło budynki; podczas późniejszych napraw, granice bazaru zostały zmniejszone, a około połowy otaczających go karawanserajów znalazło się poza jego obszarem. Pożar, który wybuchł 26 listopada 1954 roku, zniszczył około dwóch trzecich budynków; prace naprawcze trwały pięć lat i zakończyły się 28 lipca 1959 roku.

Przez kilka minut zatrzymaj się pod kopułami Cevahir Bedesteni i przyjrzyj się filarom, które je podtrzymują; reszta bazaru rozciąga się wokół tego centralnego punktu. Następnie odwiedź dwudziestokopułowy Sandal Bedesteni i porównaj te dwie budowle. Później udaj się na północ, w kierunku Zincirli Han. Najlepszym sposobem, aby zobaczyć, jak ten niegdyś jednolity świat handlu został dziś podzielony, jest wyjście z bazaru i przejście do karawanserajów. Uliczki są do siebie podobne; aby się nie zgubić, trzymaj się głównych ulic i zwracaj uwagę na nazwy bram, a aktualne godziny otwarcia sprawdź w oficjalnych komunikatach bazaru.

Źródło: Encyklopedia Islamu (TDV), artykuł o Wielkim Bazarze.

Znaczący przykład karawanseraju znajdujący się w północnej części Kapalıçarşı, otoczony uliczkami sklepów, to Zincirli Han. Jest to jeden z najbardziej znanych karawanserajów znajdujących się w obrębie bazaru. Encyklopedia KÜRE opisuje go jako osmański budynek handlowy z 1708 roku, charakteryzujący się jednym dziedzińcem i dwoma piętrami. Wikipedia podaje tę samą datę. Główna część to przestronny, prostokątny dziedziniec, otoczony budynkami na dwóch kondygnacjach; od południowo-wschodniej strony dziedzińca przechodzi się do małego, kwadratowego pomieszczenia.

To najspokojniejsze i najbardziej uporządkowane miejsce na trasie, idealne do zapoznania się z podstawowym układem karawanseraju. Wejdź na środek dziedzińca i przyjrzyj się otoczeniu. Okna na parterze prowadzą do sklepów, a arkady na piętrze do warsztatów. Budynek, z murami z kamieni, ceglanymi łukami i zielonymi okiennicami, emanuje atmosferą zwykłego miejsca pracy, a nie monumentalnością większych karawanserajów. Pamiętaj o tym, gdy później zobaczysz trzy dziedzińce Büyük Valide Han i długi dziedziniec Büyük Yeni Han.

Prawdziwą tożsamość tego miejsca stanowi działalność, która w nim się odbywa. Według KÜRE, w tym miejscu prowadzono takie rzemiosła jak tkactwo, obróbka miedzi, naprawa dywanów, antyki, jubilerstwo i wytwarzanie biżuterii, a te działania są kontynuowane do dziś; Wikipedia informuje, że na parterze znajdują się sklepy jubilerskie, a na piętrach – warsztaty. Możesz zatrzymać się na chwilę w arkadzie i obserwować pracę rzemieślników z daleka, ale przed zrobieniem zdjęć poproś o pozwolenie. Wyjdź z tego miejsca przez bramę Mahmutpaşa i skieruj się na północ w stronę meczetu Nuruosmaniye, przechodząc obok budynku Çuhacı Han, znajdującego się na początku ulicy Mahmutpaşa, i zejdź w dół.

Źródło: Encyklopedia KÜRE; Wikipedia.

Wspinając się ulicą Mahmutpaşa, po przejściu przez budynek Çuhacı Hanı, znajdujący się na północ od meczetu Nuruosmaniye, dotrzecie do budynku Kürkçü Hanı. Krótka informacja o budynku Çuhacı Hanı: według Encyklopedii Islamu Türk Diyanet Vakfı (TDV), został on zbudowany w latach 1718-1730 przez Nevşehirli Damad İbrahim Paşa, ówczesnego wielkiego wezyra sułtana Ahmeda III. Nazwa pochodzi od tego, że w tym miejscu gromadzili się kupcy i gildie zajmujące się handlem tkaninami. W wyniku dużego pożaru w Hocapaşa w 1750 roku budynek został uszkodzony, a w XIX wieku zastąpiony przez sklepy jubilerskie.

Budynek Kürkçü Hanı jest znacznie starszy. Według TDV, został on zbudowany w drugiej połowie XV wieku, za panowania sułtana Mehmeda II, jako fundacja wielkiego wezyra Mahmuda Paşa i jest jednym z najstarszych budynków handlowych w mieście. Kilka kroków dalej znajduje się łaźnia Mahmutpaşa, również należąca do tego kompleksu.

Budynek składa się z dwóch części i ma wymiary około 128 x 68 metrów. Pierwsza część ma regularny, kwadratowy plan, a wokół centralnego dziedzińca znajdują się dwukondygnacyjne pomieszczenia. Plan drugiej części, znajdującej się na północy, jest nieregularny. TDV podaje, że w oryginalnej konstrukcji znajdowało się 127 pokoi, co jest zbliżone do liczby podanej przez Evliyę Çelebiego (120). Na dziedzińcu znajduje się mała kaplica, zbudowana przez Hacı Küçük Ahmed Ağa. Po silnych trzęsieniach ziemi, filary arkad zostały przekształcone w kolumny.

Przez ponad pięć wieków budynek nosił ślady użytkowania. Niektóre części zostały zniszczone, a do oryginalnej architektury dokonywano dodatkowych zmian. TDV w 2002 roku zauważyła, że budynek był zaniedbany, ale w ostatnich latach został częściowo oczyszczony i odrestaurowany. Według Wikipedii, obecnie część budynku należy do Dyrekcji Generalnej Fundacji, a część jest w prywatnych rękach, a wewnątrz znajdują się głównie sklepy sprzedające wełnę i artykuły tekstylne. Przechodząc na duży dziedziniec, poczujcie skalę tego miejsca z XV wieku, a następnie skierujcie się na zachód, w stronę ulicy Çakmakçılar Yokuşu.

Źródło: Encyklopedia Islamu Türk Diyanet Vakfı (TDV); Wikipedia.

Po przejściu z Kürkçü Hanı na zachód, wzdłuż Çakmakçılar Yokuşu, zobaczycie długą elewację budynku. Wielki Nowy Han został zbudowany przez sułtana III. Mustafę, który chciał zapewnić dochody dla swoich fundacji; prace nad terenem rozpoczęły się w 1761 roku poprzez wymianę z fundacjami, a budowa została ukończona w 1177 roku (1763-1764). Architekt jest nieznany, ale w dokumentach wielokrotnie pojawia się imię Şehremini Haşim Ali Bey, który był odpowiedzialny za rozpoczęcie budowy. Według Wikipedii, jest to drugi co do wielkości budynek tego typu w Stambule, po Wielkim Valide Han.

To, co wyróżnia ten budynek, to jego forma. Pokoje są rozmieszczone w trzech rzędach wokół długiego, wąskiego dziedzińca. TDV opisuje dwa dziedzińce, oddzielone przejściem, podając ich wymiary jako 42 x 15 metrów oraz 25 x 12-15 metrów; Wikipedia natomiast podaje, że cały dziedziniec ma około 85 metrów długości. Wchodząc na dziedziniec i patrząc w kierunku jej końca, można zauważyć charakterystyczny układ trzech rzędów arkad, który jest jednym z najbardziej zapadających w pamięć elementów tego miejsca. Zwróćcie uwagę na ściany, w których ułożone są jasne i ciemne kamienie, oraz na wystające fragmenty górnych kondygnacji, które wychodzą na zewnątrz. Kamienna budowla w kształcie ptasiej klatki, znajdująca się w rogu ulicy Sandalyeciler Sokağı, oraz napis "Maşallah" nad nią, stanowią małą niespodziankę tego miejsca.

W pierwszych latach istnienia, han głównie gościł handlarzy; według zapisu z 1780 roku, który podaje Wikipedia, w 74 pokojach mieszkali handlarze. Zgodnie z informacjami z TDV, w latach 1868-1927 w tym miejscu działało również Emniyet Sandığı (instytucja finansowa), a w późniejszych okresach pojawiły się warsztaty tkackie i małe zakłady przemysłowe. Obecnie han nadal jest pełen sklepów i firm. Podczas spaceru po arkadach, należy uważać, aby nie blokować wejść do firm, a na schodach należy ustąpić miejsca osobom niosącym ciężary.

Źródło: TDV İslam Ansiklopedisi; Wikipedia.

Po nieco dłuższym wspinaniu się ulicą Çakmakçılar Yokuşu, dotrzecie do Büyük Valide Han, imponującej budowli, której fasada rozciąga się wzdłuż całej ulicy. Encyklopedia Islamu (TDV) opisuje ją jako największą budowlę handlową w Stambule. Han został zbudowany przez Kösem Valide Sultan, aby zapewnić dochody na jej fundacje, a w szczególności na utrzymanie zdobionej mozaikami meczetu w Üsküdar. Źródła historyczne różnią się co do daty budowy: TDV przypisuje ją do panowania syna Kösem, IV Murada (1632-1640), podczas gdy Wikipedia podaje rok 1651. Wcześniej w tym miejscu znajdował się pałac Cerrah Mehmed Paşa.

Han jest zbudowany wokół trzech dziedzińców. Po wejściu przez bramę, traficie na nieregularny, trójkątny dziedziniec, skąd przechodzicie na duży, główny dziedziniec o wymiarach około 55 metrów, a na końcu znajduje się mniejszy, trzeci dziedziniec. Pokoje na parterze mają sklepienia, a pokoje na piętrze są nakryte kopułami. Według TDV, liczba pokoi wynosi około 210. Poszukajcie kamiennej wieży, która wznosi się z jednego z dziedzińców. Ta wieża, pochodząca z czasów bizantyjskich, o wymiarach 12 x 12 metrów i wysokości około 25 metrów, jest widoczna nawet z Mostu Galata.

Przez wieki han był miejscem spotkań kupców z dalekich krajów. TDV informuje, że w hanie przebywali kupcy z Iranu i Azerbejdżanu, a w jego wnętrzu działała irańska drukarnia. Według Wikipedii, od XIX wieku han był głównie wykorzystywany przez irańskich kupców, którzy importowali dywany i jedwabie; obecnie znajdują się tam warsztaty i miejsca pracy. Z biegiem czasu, arkady drugiego dziedzińca zostały zasłonięte nowymi konstrukcjami, a trzeci dziedziniec został wypełniony dodatkowymi budowlami. W 1989 roku TDV zauważyła, że budowla była poważnie zniszczona. Podczas zwiedzania dziedzińców, zwróćcie uwagę na różne kształty trzech dziedzińców oraz na strukturę kamiennej wieży. Po zakończeniu zwiedzania w tym miejscu, możecie zejść do Eminönü przez Uzunçarşı.

Źródło: Encyklopedia Islamu (TDV); Wikipedia.