Ankara według Holzmeistra, Egli, Tauta i Jansena.

Wejdź na kampus od zachodniej strony, od ulicy Turgut Baştuğ; zgodnie z opisem Goethe-Institut, cała zabudowa jest usytuowana wzdłuż osi pieszej. Oś ta wznosi się monumentalnymi schodami, przechodzi przez przestrzeń znajdującą się pod dawnym budynkiem rektorskiego, a następnie otwiera się na obszar pieszy, na którym symetrycznie ustawione są cztery budynki, każdy po trzy kondygnacje. Początkowy plan kampusu i kilka budynków zostało zaprojektowanych przez niemieckiego architekta o nazwisku Baurat Naht. Kiedy Naht wrócił do kraju z powodu sporu o wynagrodzenie, cały projekt i realizacja zostały przekazane Egli, a prace zakończono w 1933 roku. W tym samym roku powstała również uczelnia: w 1930 roku otwarto Ankara Wyższą Szkołę Rolniczą, która 30 października 1933 roku została przekształcona w Instytut Rolniczy, wzorowany na niemieckich wydziałach rolniczych, i rozpoczęła działalność z pięcioma wydziałami: rolniczym, leśnym, weterynarii, nauk przyrodniczych i sztuk rolnych. W 1948 roku wydziały rolniczy i weterynaryjny zostały włączone do Uniwersytetu w Ankarze; do 1955 roku był to jedyny wydział rolniczy w kraju.

Najlepszym przykładem twórczości Egli jest dawny budynek rektorski: dwukondygnacyjny budynek o prostokątnym kształcie, bez żadnych zdobień. Zachodni elewacja jest pokryta szerokim gzymsem, a symetryczne schody po obu stronach prowadzą na podwyższony parter. Elewacja jest wykończona tynkiem "edelputz"; wewnątrz znajdują się drewniane podłogi, boazerie i trójramienne schody. Sala konferencyjna, znajdująca się w północnej części parteru, świadczy o tym, jak ważna była edukacja wyższa w tamtych czasach. Budynek patologii jest również przykładem starannego projektu. Jest to otwarty obszar uniwersytecki; zgodnie z informacjami z "Kultury Enwentarza", jest on dostępny, ale należy postępować zgodnie z instrukcjami osoby przy wejściu i zachować ciszę podczas zajęć.

Źródło: Goethe-Institut; Wydział Rolnictwa Uniwersytetu w Ankarze; Kultury Enwentarza.

Z placu Ulus skieruj się na południe, wzdłuż alei Atatürk, aż do miejsca, gdzie ta aleja łączy się z Operą. Budynek przy numerze 13, pięciokondygnacyjny budynek z kamienia, został zaprojektowany przez Holzmeistra dla Banku Nieruchomości i Sierot. Według źródeł, projekt powstał w latach 1933-34, a budowa zakończyła się w latach 1934-35. Na fasadzie można zauważyć elementy neoklasycystyczne, okładzinę z marmuru oraz wejście obłożone kamieniem ankaraskim. Budynek, przez długi czas opuszczony, został odrestaurowany przez PTT i w październiku 2013 roku otwarto w nim Muzeum Pocztowe. W muzeum można zobaczyć znaczki osmańskie i republikańskie, tematyczne kolekcje, pocztówki oraz przedmioty związane z historią komunikacji. W kolekcji znajduje się 4404 tureckich znaczków oraz 1500 zagranicznych. Aktualne godziny otwarcia i zasady zwiedzania można sprawdzić na stronie internetowej PTT. To jedyny budynek, w którym można zobaczyć wnętrza, schody i wysokość kondygnacji zaprojektowane przez Holzmeistra; nie zapomnij podnieść głowy, podziwiając znaczki.

Po wyjściu z muzeum, przejdź na ulicę İstiklal. Budynek przy numerze 10, siedziba Banku Centralnego Republiki Turcji, również jest dziełem Holzmeistra i został zbudowany w latach 1931-33. Bank został założony w 1930 roku na mocy ustawy, a działalność rozpoczęła się 3 października 1931 roku. Siedziba banku znajduje się nadal w tym budynku; nie można do niego wejść, można go oglądać tylko z zewnątrz. Jak opisano w "Inwentarzu Kulturowym": symetryczny układ, wnęka wejściowa z trzema osiami, szeroki gzyms, powierzchnie obłożone kamieniem, regularne rzędy okien, ukryty dach zakończony subtelną obwódką. Jest to jeden z obiektów, które zostały uwzględnione w tymczasowej liście UNESCO w 2025 roku. Wracając na plac, zwróć uwagę na budynek Sümerbank, który często przypisywany jest Holzmeisterowi, ale został zaprojektowany w latach 1937-38 przez niemieckiego architekta Martina Elsaessera, został otwarty 29 października 1938 roku i obecnie jest wykorzystywany przez Uniwersytet Nauk Społecznych w Ankarze.

Źródła: PTT, Arkiv, Inwentarz Kulturowy, historia Banku Centralnego, Wikipedia.

Zaczynając od Muzeum Prawa, idź na południe wzdłuż Alei Atatürka. Po przejściu obok Opery, po lewej stronie, znajdziesz długi budynek o prostym dachu, który obecnie jest szkołą zawodową im. Zübeyde Hanım. Budynek ten, zbudowany przez Egli w latach 1930-34, to dawne Instytut Dziewcząt im. Ismeta Paşa: centralna, czterokondygnacyjna bryła z poziomymi liniami, po bokach pionowe skrzydła z oknami schodkowymi, a w narożnikach skrzydła z salami, dodane w 1934 roku, oraz zaokrąglone naroża przypominające styl Mendelssohna. Instytut Goethego uważa go za jeden z najwcześniejszych i najbardziej spójnych przykładów architektury międzynarodowej w Ankarze; ze względu na to, że jest to szkoła, można go oglądać z zewnątrz. Następnie skręć w ulicę Sezenler i dotrzyj do szkoły zaprojektowanej przez Tauta.

Liceum im. Atatürka w Ankarze zostało założone w 1886 roku jako gimnazjum, a w 1938 roku otrzymało swoją obecną nazwę. W 10 października 1940 roku szkoła została przeniesiona do tego budynku, którego projekt opracowali Bruno Taut i Franz Hillinger. Taut przybył do Turcji w 1936 roku i kierował działem architektury Ministerstwa Oświaty. W tym samym okresie zaprojektował Wydział Filologii, Historii i Geografii oraz tę szkołę, a krótko po zaprojektowaniu mauzoleum Atatürka, zmarł w Stambule w grudniu 1938 roku. Elewacja od strony ulicy Sezenler jest dobrze widoczna: wejście do skrzydła A charakteryzuje podwyższona podłoga wyłożona ankaraskim kamieniem, nad którą znajdują się dwie rzędy kolumn z szerokimi gzymsami, a na południowym krańcu wejście do skrzydła C jest przykryte gzymsem składającym się z dziesięciu kolumn, pomiędzy którymi znajdują się niższe arkady. Taut unikał symetrii; w skrzydłach biegnących z zachodu na wschód znajdują się sale lekcyjne, a w krótkich skrzydłach – sale konferencyjne, jadalnie i sale sportowe. Ściany wykonane są z kamiennego muru, a górna część jest otynkowana, a dachy pokryte dachówkami. Dawny budynek mieszkalny dla dyrektora, znajdujący się w południowo-zachodnim rogu, obecnie jest muzeum szkoły. Budynek jest czynną szkołą; nie wchodź do ogrodu, tylko obserwuj elewację z chodnika.

Źródło: Instytut Goethego; Leyla Alpagut (DergiPark, Architektura 351); Ministerstwo Edukacji; Wikipedia.

Dojeżdżaj do Cebeci pociągiem Ankaray, a następnie przejdź na północ przez 10 minut, aby dotrzeć do Centrum Kultury Mamak. Ten budynek to jedno z pierwszych dzieł Egli w Ankarze: Szkoła Nauczycieli Muzyki. Szkoła została założona 1 września 1924 roku, aby szkolić nauczycieli muzyki dla szkół średnich, początkowo mieściła się w budynkach z cegły w Cebeci. Nowy budynek, który Egli zaprojektował w latach 1927-29, zapewnił stałą siedzibę dla pierwszej w kraju szkoły muzycznej. Widok z góry przypomina odwrócony fortepian; sale lekcyjne, sala koncertowa, jadalnia, pokoje gościnne i pracownie zostały zgromadzone w jednym budynku. W połowie lat 30. szkoła została przekształcona w akademię, a następnie w Państwową Konserwatorium w Ankarze, a w 1938 roku została rozbudowana o nowe obiekty. Kiedy konserwatorium w 1985 roku przeniosło się do nowej siedziby, budynek stał się siedzibą urzędu miasta Mamak, a po renowacji, po 2005 roku, został przekształcony w centrum kultury.

Obecnie wewnątrz znajdują się sala teatralna, galeria i sala koncertowa, biblioteka, miejska szkoła muzyczna i kursy. Jest to jedyny budynek szkoły, w którym można swobodnie spacerować po korytarzach. Prosta bryła i pozbawione zdobień powierzchnie odzwierciedlają wczesny racjonalizm Egli. Projektowanie takiego budynku w Ankarze pod koniec lat 20. XX wieku, jak opisuje Goethe-Institut, było jednym z pierwszych przejawów odejścia od języka łuków i kopuł charakterystycznego dla "Pierwszej Architektury Narodowej". W katalogu dzieł Egli w Ankarze, ten budynek jest wymieniony jako Państwowe Konserwatorium, z datą realizacji z lat 1927-29. Jeśli w sali odbywa się jakiś występ, wejdź do środka; sprawdź harmonogram na stronie internetowej urzędu miasta. Jeśli przyjedziesz w ciągu dnia, posłuchaj dźwięków instrumentów w korytarzach – budynek nadal uczy muzyki.

Źródło: Goethe-Institut; Urząd Miasta Mamak; Ekonomim; Wikipedia.

Wróćcie pociągiem Ankaray do stacji Kızılay, a następnie przespacerujcie się południowym chodnikiem alei Atatürk do dzielnicy Bakanlıklar. Budynek, charakteryzujący się fasadą o długości 248 metrów, wykonaną z beżowego trawertynu, jest ostatnim i największym projektem Holzmeistera w Ankarze. W 1937 roku Parlament ogłosił międzynarodowy konkurs na nowy budynek; nadesłano czternaście projektów, a w finale, ogłoszonym 28 stycznia 1938 roku, pierwsze miejsce zostało przyznane wspólnie Holzmeisterowi, Francuzowi Albertowi Laprade'owi i Węgrowi Aloisowi Mezara; do realizacji wybrano projekt Holzmeistera. Budowa rozpoczęła się jesienią 1939 roku, ale została przerwana przez II wojnę światową i problemy finansowe; w 1957 roku spotkanie Paktu Bagdadzkiego odbyło się w niedokończonym budynku. Kiedy Holzmeister w 1948 roku wrócił do Austrii, budową kierował jego uczeń i asystent, Ziya Payzın. Budynek został ukończony w 1960 roku i otwarty 6 stycznia 1961 roku; od ogłoszenia konkursu do otwarcia minęło dwadzieścia trzy lata.

Pięciokondygnacyjny budynek, wykonany w technologii żelbetowej, ma fasadę z trawertynu, a wnętrze wykończone jest trzydziestoma rodzajami lokalnego marmuru. Reprezentacyjna brama prowadzi do reprezentacyjnej sali, która jest ozdobiona pięcioma brązowymi drzwiami. Sala posiedzeń została w 1995 roku przekształcona w amfiteatr o kształcie półkola. Monumentalny język, który Holzmeister stosował od 1927 roku w dzielnicy Devlet Mahallesi, czyli symetria, okładzina kamienna i podwyższone wejście, osiąga tutaj swoją największą skalę. Aby zobaczyć budynek z zewnątrz, przejdźcie na drugą stronę alei Atatürk. Jeśli chcecie zobaczyć wnętrze, Parlament organizuje w każdy pierwszy dzień miesiąca dzień otwartych drzwi: nie jest wymagana wcześniejsza rezerwacja, wystarczy przejść przez bramę Dikmen, odebrać kartę zwiedzającego i wejść; podczas obrad Parlamentu, dyskusji budżetowych i w dni świąteczne nie są zapewniane przewodnicy. Godziny otwarcia można sprawdzić na stronie tbmm.gov.tr w sekcji poświęconej dniom otwartych drzwi.

Źródło: Strona internetowa Parlamentu poświęcona dniom otwartych drzwi; SALT; Goethe-Institut; Wikipedia.

Wsiądźcie do metra Ankaray na stacji Kızılay i wysiądźcie na stacji Bahçelievler. Kiedy Jansen wygrał konkurs w 1928 roku, zlecono mu zaprojektowanie Ankary dla populacji 300 tysięcy mieszkańców. Zlokalizował ministerstwa w dzielnicy Yenişehir, pozostawił dzielnicę Kale jako zieloną przestrzeń, wyznaczył główną oś, czyli Aleję Atatürka, a plan został zatwierdzony 23 lipca 1932 roku. Bahçelievler to najbardziej namacalny przykład tego planu w zakresie zabudowy mieszkaniowej. Spółdzielnia budowlana, założona w 1934-35 roku przez wysokich urzędników, była pierwszą tego typu spółdzielnią w Turcji. Zgodnie z sugestią Jansena, za budowę wybrano teren farmy Abdi Paşa, znajdujący się na zachodzie miasta, poza granicami planowanego obszaru. Jansen zaprojektował zarówno układ osiedla, jak i typy domów: około 350 domów, jednokondygnacyjnych lub dwukondygnacyjnych, z ogrodem z przodu i z tyłu, otoczonych trzema rzędami akacji, z pasami zieleni, a w centrum szkoła, targ, klub i biblioteka. Początkowo plan zakładał zrównoważone rozmieszczenie domów szeregowych, bliźniaczych i wolnostojących; mieszkańcy chcieli domów wolnostojących z ogrodem, więc lokalni architekci dostosowali plan do tych potrzeb. Szkoła podstawowa została zbudowana w 1945 roku.

Dziś 7. Ulica, czyli Aleja Aşkabat, jest główną ulicą tego niegdyś planowanego miasta-ogrodu. Jak pisze Goethe-Institut, domy z ogrodem z czasem zostały zburzone i zastąpione wysokimi budynkami; z domów zaprojektowanych przez Jansena przetrwało tylko kilka. Spacerując po tej ulicy, zwróćcie uwagę na szerokość działek, rząd drzew w bocznych uliczkach i pozostałości murów ogrodzeniowych w rogach; wciąż można odczytać ślady tego planu w strukturze ulic. Zasada Jansena, którą MİMDAP podkreśla, czyli "Ankara z pewnością nie może być miastem przemysłowym", znajduje tu swoje uzasadnienie: dzielnica robotnicza była oddzielona i mniej skomplikowana, a dzielnica urzędnicza posiadała ogrody. Zakończcie trasę tutaj, na chodniku tego miasta-ogrodu.

Źródło: Goethe-Institut (Jansen, Bahçelievler, Planowanie osiedla); MİMDAP; Wikipedia (Plan Jansena).