Justinianus Köprüsü

Most Justyniana, znany również jako Beşköprü, a w starożytnych źródłach jako Sangarius Köprüsü, to bizantyjski most z kamienia, położony na południowo-zachodnim brzegu miasta Adapazarı, obecnie w granicach dzielnicy Serdivan. Ministerstwo Kultury i Turystyki prowincji Sakarya określa go jako jeden z najbardziej imponujących zabytków w Anatolii z okresu wczesnego bizantyjskiego. W 2018 roku most został wpisany na tymczasową listę światowego dziedzictwa UNESCO. Widok tego arcydzieła inżynierii, liczącego pięćset lat, znajdującego się tuż obok miasta, jest jednym z najbardziej niezapomnianych momentów podczas wizyty w Sakarya. Most został zbudowany przez cesarza Justyniana I. Jego celem było zapewnienie bezpiecznego przekraczania rzeki Sakarya przez wojskową drogę łączącą stolicę, Konstantynopol, z wschodnimi prowincjami imperium. Według historyka Prokopiusza, wcześniej na tym miejscu znajdował się most zbudowany z połączonych ze sobą łodzi, który często ulegał zniszczeniu podczas powodzi. Daty budowy podawane są różnie w źródłach. Portal Kultury i Ministerstwo Kultury i Turystyki podają, że most został zbudowany w latach 558-560. Z kolei Wikipedia, opierając się na współczesnych źródłach, stwierdza, że budowa rozpoczęła się w 559 lub 560 roku, a wiersze celebrujące ukończenie mostu pochodzą z roku 562. Wymiary również różnią się w zależności od źródła. Oficjalne strony podają, że most ma 365 metrów długości, 9,85 metra szerokości i składa się z 12 łuków. Siedem z tych łuków to duże, okrągłe łuki środkowe, a na zachodnim krańcu znajdują się dwa, a na wschodnim trzy mniejsze łuki boczne. Wikipedia podaje, że łącznie z filarami na końcach, długość mostu wynosi 429 metrów, a wysokość około 10 metrów. Różnica prawdopodobnie wynika z tego, czy w pomiarze uwzględniono filary. Most jest w całości zbudowany z wapienia. Rozpiętość dużych łuków środkowych wynosi od 23 do 24,5 metra, a filary między nimi mają około 6 metrów grubości. Filary są w kształcie falochronu, zaokrąglone w kierunku prądu i spiczaste w kierunku przeciwprądu. Wikipedia zauważa, że ten układ różni się od większości znanych rzymskich mostów. Małe łuki na brzegach to otwory, które umożliwiają przepływ wody podczas powodzi. Jedną z najbardziej interesujących cech mostu jest to, że obecnie pod nim przepływa bardzo mało wody. Rzeka Sakarya w ciągu wieków zmieniła swoje koryto i przesunęła się o około trzy kilometry na wschód. Dlatego most obecnie znajduje się nad małym strumieniem Çark Deresi, który przenosi wody jeziora Sapanca do rzeki, a w starożytności nazywany był Melas. Strumień przepływa pod jednym z łuków Na zachodnim krańcu znajdował się łuk triumfalny, podobny do tych, które można zobaczyć na rzymskich mostach, ale obecnie przetrwały tylko jego ślady. Podróżnik Léon de Laborde udokumentował go rysunkami w 1838 roku. Aby w pełni docenić konstrukcję mostu, nie wystarczy patrzeć na niego z góry; najlepiej podejść do brzegu i spojrzeć na niego z boku, aby zobaczyć detale kamieniarstwa i rytm łuków. Po południu, niski promień słońca padający od zachodu, nadaje blokom wapienia ciepły odcień. Most został odrestaurowany w 1995 roku przez Generalną Dyrekcję Dróg, zamknięty dla ruchu pojazdów i wyposażony w trzy stopnie po obu końcach. Zgodnie z informacjami na stronie Urzędu Kultury i Turystyki, most jest obecnie zamknięty, a prace renowacyjne trwają. Dlatego przed wizytą należy sprawdzić aktualne informacje z oficjalnych źródeł, aby upewnić się, czy można wejść na most; nawet jeśli jest zamknięty, można podziwiać go z otoczenia. Most znajduje się na południowy zachód od centrum Adapazarı, w odległości około pięciu kilometrów, według Wikipedii, lub ośmiu kilometrów, według Portalu Kultury, i jest dostępny komunikacją miejską. Po obejrzeniu rzymskich i bizantyjskich kamieni w ogrodzie Muzeum Sakarya w centrum miasta, warto odwiedzić to miejsce, aby zobaczyć, w jakim kontekście te fragmenty historyczne się znajdowały.