Çatalhöyük

Çatalhöyük, znajdujący się 52 kilometry na południowy wschód od Konii, w pobliżu miasta Çumra, to neolityczne osiedle położone wśród pól pszenicy na równinie Konii. Miasto, rozciągające się na powierzchni około 14 hektarów, składa się z 18 warstw osadniczych, datowanych na okres od około 7400 do 6200 p.n.e. W 2012 roku zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, ponieważ jest świadectwem przejścia do osiadłego trybu życia, początków rolnictwa i transformacji z życia wiejskiego w miejskie. Nazwa pochodzi od dwóch sąsiadujących wzgórz. Wzgórze otrzymało przydomek "czatal" (widelec) ze względu na obecność dwóch płaskowyżów o różnej wysokości. Główne wzgórze, położone na wschodzie, było zamieszkane w epoce neolitu i stanowiło serce osady, obejmując powierzchnię około 12,5 hektara i wznosząc się na wysokość 20 metrów nad równiną. Niższe wzgórze, położone na zachodzie, było wykorzystywane od wczesnej epoki chalcolitu, około 5600 p.n.e. Kiedyś, odcinek rzeki Çarşamba przepływał między dwoma wzgórzami. Osadę odkrył w 1958 roku brytyjski archeolog James Mellaart podczas badań powierzchniowych w regionie. Jego zespół przeprowadził cztery sezony wykopalisk w latach 1961-1965, udowadniając, że Anatolia była ważnym centrum kulturowym w epoce neolitu. Wykopaliska zostały wznowione w 1993 roku pod kierownictwem Iana Hoddera z Uniwersytetu Cambridge i kontynuowane przez międzynarodowy zespół do 2018 roku. Po zakończeniu projektu Hoddera, kontynuacja wykopalisk została ogłoszona na oficjalnej stronie projektu, z udziałem zespołów z tureckich uniwersytetów. Unikalnym elementem Çatalhöyük jest układ urbanistyczny. Domy były budowane przylegając do siebie, a między nimi nie było ulic. Ludzie poruszali się po płaskich dachach, a do domów wchodzono po drewnianych schodach, umieszczonych w otworach w dachu. Domy były zbudowane z gliny, bez fundamentów kamiennych, a płaskie dachy podtrzymywały drewniane belki, na których umieszczano glinę. Każdy dom składał się zazwyczaj z jednego pomieszczenia mieszkalnego i pomieszczenia gospodarczego; w pomieszczeniu mieszkalnym znajdowały się palenisko, piec i podwyższone siedziska. Wnętrza domów były pokryte warstwami białego tynku, a w jednej warstwie tynku znajdowało się około 160 warstw. Po około 80 latach użytkowania dom był oczyszczany i wypełniany, a na jego miejscu budowano nowy dom o identycznym planie. Dokładnie ten cykl odnawiania jest przyczyną wzrostu wysokości wzgórza. Podczas wykopalisk stwierdzono, że wnętrza dom Figurki kobiecie wykonane z wypalanej gliny, uważane za symbole płodności, są jednymi z najbardziej znanych przykładów neolitycznej sztuki. Znaleziska archeologiczne znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Konii; część z nich jest eksponowana, a inne przechowywane w magazynach. Słynna mapa jest natomiast wystawiana w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze. Teren archeologiczny jest objęty dużymi konstrukcjami ochronnymi, a zwiedzający mogą podziwiać odkryte domy z pod tych konstrukcji. Wzgórze na wschodzie zostało opuszczone po okresie neolitycznym, a później ponownie wykorzystywane w okresach frygijskim, hellenistycznym, rzymskim i bizantyjskim. Na stronie internetowej ministerstwa podano informację, że część konstrukcji ochronnych jest czasowo zamknięta dla zwiedzających; przed wizytą warto sprawdzić, czy sytuacja się zmieniła. Teren archeologiczny jest zarządzany przez Ministerstwo Kultury i Turystyki, a dla obywateli Turcji obowiązuje karta muzealna (MüzeKart); aktualne godziny otwarcia można sprawdzić na stronie muze.gov.tr. Najwygodniejszym sposobem dotarcia do Çatalhöyük jest dojazd samochodem z Konii w kierunku Çumra. Najlepiej najpierw obejrzeć znaleziska w Muzeum Archeologicznym w Konii, a następnie udać się na teren archeologiczny, co pozwoli lepiej zrozumieć to, co można zobaczyć w wykopach. Na terenie panuje brak cienia, dlatego latem warto przyjechać wcześnie rano i zabrać ze sobą wodę.