Van het Ulus İşhan-gebouw naar de Atakule: Modernisme in Ankara.

Bij het uitstappen bij het metrostation Ulus ziet u aan de zuidoostkant van het plein de lage blokken en achter deze blokken de torenachtige structuur van het Ulus İşhanı. Het pensioenfonds organiseerde tussen 10 augustus 1952 en 9 februari 1953 een wedstrijd voor zowel het gebouw als de inrichting van het plein; Orhan Bozkurt, Orhan Bolak en Gazanfer Beken wonnen de eerste prijs. De bouw begon in 1955; de lage blokken met uitzicht op de binnenplaatsen werden in 1960 geopend, en de hoge toren werd in 1963 voltooid. Het complex bestaat uit zeven blokken rondom twee binnenplaatsen; de aluminium ramen, de grote glasoppervlakken en de scherpe, prismatische vormen worden beschouwd als een van de vroegste voorbeelden van internationale moderniteit in Turkije. Volgens het Cultureel Erfgoedregister is dit gebouw het equivalent van het Hilton Hotel in Istanbul, maar dan in Ankara. Dit wedstrijdproject transformeerde Ulusplein daadwerkelijk tot een plein, samen met het monument uit 1927.

Tegenwoordig is de hoge toren in gebruik door het Ministerie van Jeugd en Sport, en de lage blokken functioneren als een winkelcentrum. Loop de binnenplaatsen in en bekijk hoe de blokken op elkaar uitkijken en de rij winkels aan de gevel die op het plein uitkijken. Om de toren in zijn geheel te zien, steek het plein over naar de andere kant van de stoep. Aan de andere hoek van de boulevard bevond zich het 100. Yıl Çarşısı, ontworpen door Semra en Orhan Dikel en voltooid in 1981, gewonnen met een wedstrijd in 1967; het werd in 2020 gesloten en in 2022-23 gesloopt. Een van de drie moderne winkelcentra die Ulusplein omringen is nu verdwenen; daarom is het Ulus İşhanı niet alleen een gebouw, maar ook een overblijfsel van de moderne ontwikkeling van het plein. Kom vroeg in de ochtend; voordat de winkels openen, zijn de binnenplaatsen rustig en kunt u de volumes van de gebouwen observeren zonder de drukte van mensen. Het Sümerbank-gebouw aan de noordoostkant van het plein is van 1938 en getuigt van een eerdere generatie, met zijn stenen gevel; vergelijk in één oogopslag twee generaties.

Bron: Cultureel Erfgoedregister; Wikipedia (Ulus İş Hanı, 100. Yıl Çarşısı, Sümerbank Genel Müdürlük Binası).

Neem de metro naar Sihhiye of loop langs de boulevard; het Turkse Geschiedenisinstituut bevindt zich in de wijk Hacettepe, aan de Kızılay Caddesi nummer 1, direct achter de boulevard. Het ontwerp, gemaakt door Turgut Cansever en Ertur Yener, begon in 1951. Het gebouw van de drukkerij werd in 1955 voltooid, het ontwerp van het hoofdgebouw kreeg in 1961 zijn definitieve vorm, de bouw begon in 1962 en werd in 1966 voltooid. Het instituut verhuisde in 1967. In 1980 ontving het gebouw een Aga Khan Architectuurprijs in de eerste editie; de jury beschreef het als een positieve stap in de richting van een architectonische expressie die moderne bouwtechnieken combineert met traditionele concepten en principes. Volgens de beschrijving van de prijs, is het hart van het gebouw een centrale binnenplaats, drie verdiepingen hoog, die van bovenaf wordt verlicht. Dit herinnert aan de introverte indeling van Ottomaanse madrasa's, en alle belangrijke functies zijn rond deze binnenplaats georganiseerd. Aluminium ramen worden gecombineerd met houten roosters, waardoor de controle van het licht de open karakter van de binnenplaats benadrukt, in contrast met de meer besloten karakter van de omliggende ruimtes. Aan de buitenkant geeft de Ankara-steen het gebouw een massieve uitstraling.

Op de begane grond bevinden zich een conferentiezaal en opslagruimtes voor boeken, terwijl de bovenverdiepingen een bibliotheek, studeerruimtes en kantoren bevatten. De bibliotheek werd in 1931 opgericht, samen met het instituut, en is een gespecialiseerde bibliotheek op het gebied van Turkse geschiedenis. Docenten, postdoctorale studenten en onafhankelijke onderzoekers kunnen de bibliotheek gebruiken. Bachelorstudenten moeten een aanbevelingsbrief indienen en boeken kunnen niet worden uitgeleend. Als u geen onderzoeker bent, kunt u het gebouw bekijken vanaf de Kızılay Caddesi en de open binnenplaats tussen de drukkerij en het hoofdgebouw. Let op het ritme van de houten roosters en de massa van de steen. Na enkele ingrijpingen die niet in overeenstemming waren met het karakter van het gebouw, werd het in 2014 beschermd en gerestaureerd. Het gebouw van Cansever toont een andere weg van modernisme, naast de glazen en aluminium gebouwen in deze omgeving: een weg die nieuwe technieken combineert met lokale materialen en de traditie van binnenplaatsen.

Bron: Aga Khan Award for Architecture; Cultuurinventaris; AYK (Bibliotheek van het Turkse Geschiedenisinstituut); GZT; ttk.gov.tr.

Toen u aankomt bij Kizilayplein, ziet u aan de oostkant van de boulevard, op nummer 117 van Atatürk Boulevard, het glazen gebouw Emek Is Hanesi; sinds 2015 officieel bekend als Kahramanlar Is Merkezi. Het ontwerp is van Enver Tokay en Ilhan Tayman, de statische berekeningen zijn van Yusuf Berdan; het werd gebouwd als een inkomsten genererend pand voor het pensioenfonds. Wikipedia geeft de bouwjaren als 1959-65, terwijl het project "Architecten die hun stempel drukten op Ankara" in 1958 van start ging. Met 24 verdiepingen en een hoogte van 76 meter was het bij oplevering het hoogste gebouw van de stad en wordt het beschouwd als de eerste wolkenkrabber van Turkije, met de eerste toepassing van een glazen gevel. De inspiratiebron is duidelijk: het Lever House in New York en het Secretariaat van de Verenigde Naties, namelijk een slanke, rechthoekige toren op een lage basis. U kunt de basis en de smalle gevel van de toren, die naar de boulevard gericht is, volledig zien vanaf Güvenpark.

Het gebouw werd op 8 maart 2006 geprivatiseerd en verkocht, en de naam werd in 2015 gewijzigd. Omdat het een privé-eigendom is, is het niet toegankelijk voor bezoekers; de gevel kan vanaf de stoep worden bekeken. Het is een van de vijftig grote gebouwen die zijn opgenomen in de lijst van de Orde van Bouwkundigen sinds de oprichting. Andere projecten van Tokay in Ankara zijn een voortzetting van deze stijl: het bijgebouw van de Faculteit voor Politieke Wetenschappen in 1955 en het hoofdkantoor van de Generale Directie voor Waterwerken in 1958, samen met Behruz Çinici en Teoman Doruk. Het Jansen-plan voor Kizilay uit de jaren 1930 voorzag in een nieuwe stad met lage, groene gebouwen; Emek Is Hanesi bracht de eerste hoge toren in dit gebied en bepaalde de schaal van alle daaropvolgende hoge gebouwen. Let op hoe slank en gestructureerd de toren is, te midden van het verkeer en de reclameborden; de beste foto is een brede opname met de bomen van Güvenpark op de voorgrond.

Bron: "Architecten die hun stempel drukten op Ankara"; Wikipedia (Kahramanlar Is Merkezi); Wikipedia (Kahramanlar Business Center).

Loop vanaf de boulevard in zuidelijke richting, richting de ministeries. Aan de overkant, direct tegenover het parlement, staat het Grand Ankara Hotel, een hoog gebouw met een massief volume dat uitkijkt over de boulevard. Het hotel, ontworpen in 1960 door de Zwitserse architect Marc Joseph Saugey en Yüksel Okan, werd gefinancierd door het pensioenfonds. De bouw vond plaats tussen 1960 en 1966; het technische ontwerp was van het bedrijf S.E.H.E.G., en de constructie was in handen van Emek İnşaat. Het hotel heeft 22 verdiepingen en drie kelderverdiepingen, een hoogte van 67,66 meter en 194 kamers. Van de opening in 1966 tot 1986 was het het enige vijfsterrenhotel in Ankara. Wikipedia beschrijft het als een van de belangrijkste voorbeelden van Turkse architectuur uit de jaren 1960 en een van de belangrijkste toepassingen van organisch modernisme in het land. Het oorspronkelijke karakter van de gevel werd bepaald door de aluminium zonwering; dankzij het omgekeerde balksysteem had het een strakke, naadloze uitstraling onder de overhang.

In 2005 werd het hotel geprivatiseerd en onderging een grondige renovatie. Beroepsorganisaties protesteerden tegen de herinrichting van het interieur en de vervanging van de zonwering door een blauw metalen gevelsysteem. Het gebouw werd in 2009 heropend en is tegenwoordig een hotel; het is van buitenaf te zien als een accommodatie. Terwijl u langs de stoep loopt, probeer u de foto's van de jaren 1960 in gedachten te houden: de gevel die u ziet is de gerenoveerde versie, maar de gebroken geometrie en de manier waarop het gebouw op de grond staat, zijn kenmerkend voor het ontwerp van Saugey en Okan. Vanaf de andere kant van de boulevard is dit de enige plek waar u in één foto zowel de gevel van het parlement (met travertin) als de glazen en metalen gevel van het hotel kunt vastleggen. Deze hoek, waar een gebouw uit 1938 (dat een prijs won in een wedstrijd) naast een gebouw uit 1960 staat, laat zien hoe ver de architectuur in Ankara in twintig jaar is ontwikkeld.

Bron: GZT Mimari; Wikipedia (Grand Ankara Hotel, III. TBMM Binası).

Stap over van Kızılay naar het Ankaray-station Anadolu (Anıtkabir); vanaf daar kunt u te voet een heuvel op lopen om bij Anıtkabir te komen. Dit is een route waarbij Anıtkabir het startpunt is: in 1941-1942 werd een internationale wedstrijd uitgeschreven, waaraan 49 projecten uit verschillende landen deelnamen. Het ontwerp van Emin Onat en Orhan Arda werd gekozen, en na enkele wijzigingen werd op 9 oktober 1944 de eerste steen gelegd. De bouw werd voltooid in oktober 1953 en het werd op 10 november 1953 geopend. Het is een monumentale samenvatting van de Tweede Nationale Architectuurstroming: een gebouw van steen, met een symmetrische en statige uitstraling, dat verwijzingen bevat naar de historische lagen van Anatolië, zoals de Hittitische, Seltsjoekse en Ottomaanse periodes. Aan weerszijden van de 262 meter lange Aslanlı Yol (Leeuwenpad) bevinden zich 24 leeuwen die de Oğuz-stammen vertegenwoordigen; tien torens omringen het ceremoniegebied; in de Eerzaal bevindt zich een symbolische sarcofaag, en in de achthoekige grafkamer eronder bevindt zich het lichaam van Atatürk. Van de totale oppervlakte van 750.000 vierkante meter is 630.000 vierkante meter het Vredespark.

Wanneer u deze route leest in combinatie met de andere haltes, zult u zien hoe snel de architectuur in de jaren 1950 veranderde: toen Anıtkabir in 1953 werd voltooid, was de wedstrijd voor het Ulus İşhanı al beëindigd, en twee jaar later begon de bouw met aluminium en glas. Er zat slechts een paar jaar verschil tussen het monumentale steenwerk en de glazen gevels. Loop langzaam over de Aslanlı Yol; let op de voegen van de natuursteen, de verhoudingen van de torens en de bestrating van het ceremoniegebied, want op deze route staat het monument zelf en de steenbewerking centraal. Wanneer u het ceremoniegebied bereikt, kijk achterom en naar de stad; de ligging van Anıtkabir op de heuvel is ook onderdeel van het ontwerp. De openingstijden variëren per seizoen; controleer dit op anitkabir.tsk.tr. Reserveer ook tijd voor het museumgedeelte.

Bron: anitkabir.tsk.tr; Wikipedia (Anıtkabir).

Om bij de Atakule te komen, volg vanaf Kızılay de EGO-lijnen in de richting van Çankaya en neem de Çankaya Caddesi. De toren bevindt zich op de hoek van Cinnah en Çankaya, direct naast het Botanik Parkı. De Atakule, ontworpen door Ragıp Buluç, werd gebouwd tussen 1986 en 1989 en werd op 13 oktober 1989 geopend, ter gelegenheid van het 66-jarig bestaan van Ankara als hoofdstad. De naam is een combinatie van "Ata" (betekenis: voorouder) en "kule" (toren). De 125 meter hoge toren stond boven het eerste winkelcentrum van Ankara en was de tweede hoogste van Turkije. Op de top bevond zich een draaiend platform en een uitkijkterras, met een verlichtingsontwerp van Nergiz Arifoğlu. De toren werd al snel een iconisch onderdeel van het stadsbeeld; aan het einde van de jaren '80 definieerde de toren het beeld van Ankara. Deze route eindigt hier, omdat de Atakule een belangrijk onderdeel is van de moderniseringsperiode van 1950 tot 1990: een tijd waarin beton werd omgezet in hoogte en het bekijken van de stad van bovenaf een populaire bezigheid werd.

Het winkelgedeelte werd na 2014 gesloopt en herbouwd, terwijl de toren behouden bleef. Het nieuwe complex werd op 29 oktober 2018 geopend en omvat een terras richting het Botanik Parkı en een plein bij de ingang. Voor deze route zijn de toren zelf en het uitkijkterras de belangrijkste bezienswaardigheden. U kunt met twee glazen liften naar de top. Vanaf het terras heeft u een panoramisch uitzicht over Ankara en de boulevard waar u eerder bent langsgereden. Ga ongeveer een half uur voor zonsondergang naar boven; zo kunt u zowel het daglicht als het moment waarop de lichten van de stad aangaam zien. Bekijk atakule.com.tr voor de openingstijden en toegangsvoorwaarden van het uitkijkterras. Terwijl u naar de toren kijkt, kunt u zich ook afvragen wat Arkitera in 2014 vroeg toen de sloop begon: hoe zal de nieuwe constructie communiceren met de oude toren? Het antwoord ziet u vandaag vanaf de stoep.

Bron: Arkitera; A Tasarım; atakule.com.tr; Wikipedia (Atakule).