Van het Romeinse badhuis naar Karacabey: De badcultuur in Ankara.

Vanaf de Çankırı Caddesi kun je via een paar treden een plateau bereiken, dat eigenlijk een heuvel is. In 1937 ontdekte Remzi Oğuz Arık tijdens opgravingen hier lagen uit de Friezen- en Romeinse tijd. De opgravingen, die tussen 1937 en 1943 plaatsvonden onder leiding van Hamit Zübeyr Koşay namens de Turkse Geschiedenisvereniging en met Necati Dolunay als manager, brachten het badhuis zelf aan het licht. Mahmut Akok beoordeelde de architectonische overblijfselen en maakte reconstructieplannen. De oudste munt die in de vloertegels werd gevonden, dateert uit de tijd van Caracalla, waardoor de constructie wordt gedateerd op 212-217. Het wordt aangenomen dat het gewijd was aan Asklepios en wordt beschouwd als een van de grootste Romeinse badhuizen ter wereld.

Bekijk de verschillende ruimtes in volgorde: de kleedruimte (apoditerium), het koude bad met zwembad (frigidarium), de lauwwaterruimte (tepidarium), het warmwaterbad (caldarium) en de sauna (sudatorium). Het meest interessante deel is wat zich onder de vloer ligt. Onder de tegels, die werden ondersteund door bakstenen, circuleerde warme lucht; dit zogenaamde hypocaust-systeem werd ook in Ottomaanse badhuizen gebruikt, en u zult hetzelfde principe in latere locaties van de route zien. Het aangrenzende palestre, een sportplein van 95 bij 95 meter, is tegenwoordig een openluchtmuseum. Er zijn bijna duizend objecten te zien, waaronder grafstenen in de zuidelijke en westelijke vleugels, blokken met inscripties en mijlpalen in het noorden, altaren in het oosten, sarcofagen en leeuwenbeelden in het midden.

Wandel rond met de wetenschap dat het water via stenen pijpen vanuit de hellingen van Elmadağ werd aangevoerd, en dat de stenen van het badhuis in de Byzantijnse periode werden gebruikt voor het herstellen van de stadsmuren. De hergebruikte blokken in de muren van het fort komen hier vandaan. Er is geen schaduw op het terrein, dus kom vroeg in de ochtend. Raadpleeg de officiële website van het museum voor de gesloten dagen en uren.

Bron: ASKİ, Ankara Hamamları ve Kaplıcaları; TDV İslam Ansiklopedisi, Ankara artikel; Wikipedia.

Aan de linker kant van het trapveld dat vertrekt van de Anafartalar Caddesi, naast het oude handelsschoolgebouw, bevindt zich dit dubbele badhuis. Er is geen inscriptie die aangeeft wie het heeft laten bouwen, maar het stichtingsdocument geeft het antwoord. Ischak Pasha, die onder zowel Fatih als II. Bayezid als grootvizier diende, gaf zijn bediende Sinan Bey 142.500 dirhems om een badhuis in Ankara te laten bouwen, zodat de inkomsten ten goede zouden komen aan zijn liefdadigheidsinstelling in zijn geboortestad İnegöl. Sinan Bey liet het badhuis bouwen in de wijk İskender Taşı. Het stichtingsdocument uit 1486 bevestigt dit. In het register van liefdadigheidsinstellingen van Ankara uit 1521-22 staat dat het jaarlijkse inkomen van het badhuis 19.000 akçe bedroeg, het hoogste van alle badhuizen in de stad. In 1673 kocht de Ankaralije Sheikhülislam Mehmed Emin Efendi het badhuis en schonk het aan de Zincirli Moskee. Tegenwoordig is het eigendom van de Directie van Liefdadigheidsinstellingen en is het nog steeds in gebruik.

Het gedeelte voor mannen bevindt zich aan de noordkant, het gedeelte voor vrouwen aan de zuidkant. De kleedruimte voor mannen is te bereiken via een boogvormige deur aan de noordkant. De twee verdiepingen tellende houten cabines omringen het achthoekige bad, met een Bagdadse koepel erboven. De warme ruimte heeft een ovale koepel; aan de rechterkant bevindt zich een toilet, aan de linkerkant een kappersruimte. In de hete ruimte bevindt zich een vierkant stenen platform, met drie koepelgewelfde nissen; in een van de nissen, links van de ingang, bevindt zich een diep bad. De warme ruimte voor vrouwen is ruimer. Zelfs als u niet naar binnen gaat, kunt u de gevel bekijken, met de stenen bekleding en de bijzondere stenen versiering van de ramen.

Vanaf hier kunt u via de Denizciler Caddesi naar het İtfaiye Meydanı (brandweerkazerneplein) lopen. Het Eyne Bey Badhuis, tegenover het Gazi Lisesi, is het oudste Ottomaanse badhuis in het centrum van de stad: volgens het stichtingsdocument uit 1405 werd het gebouwd door İne Bey, een officier van I. Murad, en Melike Hatun schonk 1000 gouden munten aan de bouw. Dit is een enkel badhuis, dat tegenwoordig alleen voor mannen is. De Korinthische zuilen in de kleedruimte zijn niet zichtbaar van buitenaf; het is een korte pauze voor degenen die niet naar binnen gaan.

Bron: ASKİ, Ankara Hamamları ve Kaplıcaları (Ankara-badhuizen en -thermen); Wikipedia; Kültür Envanteri (Eynebey).

Het Talatpaşa Boulevard is de locatie van dit dubbele badhuis, een gebouw dat de naam heeft gegeven aan de wijk. Volgens Ottomaanse documenten werd de wijk vroeger Karaca Bey Hamamı Meydanı en Hamamarkası Meydanı genoemd; met de tijd bleef alleen Hamamönü over. Er is geen inscriptie met de bouwjaren. Volgens een stichtingsakte uit 1444 werd het badhuis gebouwd door Karaca Bey, de zoon van Abdullah, schoonzoon van Sultan II. Murad en gouverneur van Anatolië, en Çelebi Mehmed. Hij stierf in hetzelfde jaar in de Slag bij Varna. De *Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi* dateert het complex op 1428, terwijl sommige bronnen het dateren op 1440-1441; het badhuis moet dus in die jaren zijn voltooid. Het doel van de stichting was om de inkomsten van het Karaca Bey-badhuis en de twee tuinen ernaast te besteden aan de kosten van de *zaviye* moskee, ook wel bekend als de İmaret Moskee, gelegen in de wijk Hacet Tepesi.

De ingang tot het mannenvertrek bevindt zich aan de zuidelijke gevel, uitgevend op de straat, terwijl de ingang tot het vrouwenvertrek zich aan de westelijke gevel bevindt. De muren van de kleedkamers zijn van leem, de daken zijn piramidaal en in het midden bevindt zich een dakraam. Binnenin bevinden zich aan de zijkanten houten kleedhokjes en in het midden fonteinen. De muren en vloeren van de wasruimtes zijn van marmer; het licht komt binnen via ronde, veelhoekige en stervormige ramen in de koepels. Het mannenvertrek heeft een klassiek ontwerp met vier zuilen, een achthoekig middenstuk en de overgang naar de koepel verloopt via versierde boogvormen. De voet van de koepel van de privévertrekken is ook versierd. De kleedkamer van het vrouwenvertrek is breder en het ontwerp is symmetrisch. De wasruimte werd in 1979 gerestaureerd, en enkele jaren later werd ook de kleedkamer gerestaureerd. De encyclopedie vermeldt ook restauraties in de late jaren tachtig en in 2003-2005. Het badhuis is vandaag de dag in bedrijf met beide vertrekken.

Een goede bezoeker haast zich hier niet: eerst ontspant men in de *ılıklık* (lauwwaterruimte), daarna zweet men op het middenstuk, vraagt men om een scrubbehandeling (*kese*) of een massage (*natıra*), en daarna ontspant men in de *soğukluk* (koude ruimte). Peesdoek en handdoek worden in het badhuis zelf verstrekt. Informeer vooraf telefonisch naar de openingstijden en de regels voor het vrouwenvertrek.

Bron: ASKİ, Ankara Hamamları ve Kaplıcaları; TDV İslam Ansiklopedisi, Karaca Bey Camii ve Külliyesi; Wikipedia.

Achter het badhuis, in het gebied dat bekend staat als Hacet Tepesi, bevindt zich het complex van Karaca Bey. Volgens de archieven van de stichting bestond dit complex uit een moskee, een gastenverblijf, een mausoleum, een fontein, waterkanalen en een dubbel badhuis; van deze onderdelen zijn tegenwoordig nog de moskee, het mausoleum, de fontein en het badhuis bewaard gebleven. Bij het volgen van deze route, let meer op de werking van het complex dan op de architectuur van de moskee. Volgens het register van de stichtingen van Ankara uit 1521-22 bedroeg de jaarlijkse inkomsten van de stichting 26.760 akçe, en dit omvatte naast het badhuis ook een zeepfabriek ernaast, een plek voor een paviljoen op Sultan Meydanı, tuinen en landerijen. Met andere woorden, de huur van het onderstaande badhuis financierde de activiteiten van het gastenverblijf; het badhuis was de kas van de liefdadigheidsinstelling. Dit verklaart ook waarom er zoveel badhuizen waren in de Ottomaanse stad.

In het achthoekige mausoleum, gelegen ten noordwesten van de moskee, ligt Karaca Bey begraven. De Arabische inscriptie boven de deur vermeldt het jaar 848 (1444). Zijn lichaam, overleden in Varna, werd naar Ankara gebracht, waar hij zijn werkzaamheden verrichtte. Bewonder van buitenaf de kleurrijke tegels op de minaret en de achthoekige bovenkant. De TDV Islam Encyclopedia vermeldt Sinaneddin Ahmed b. Ebu Bekir el-Müşeymeş als de architect van het complex, en vermeldt dat er restauraties zijn uitgevoerd in 1938, 1947, 1965, 1989 en 2003-2005.

De moskee is open voor gebed. Vermijd het betreden van de moskee tijdens de gebedstijden, of houd uw bezoek kort. Draag passende kleding die uw schouders en knieën bedekt, en wees stil. Het mausoleum is onderdeel van de moskee en vereist geen aparte bezoek. Als u bedenkt dat de familie van Karaca Bey in Ankara woonde in de buurt van de Gazi Lisesi en het Eyne Bey Hamamı, dan wordt de link tussen dit heuvelgebied en het plein dat u zojuist bent gepasseerd, duidelijk.

Bron: TDV Islam Encyclopedia, artikel over de Karaca Bey Moskee en het complex; ASKİ, Ankara Badhuizen en Thermen.

De wijk eindigt bij een straat die zijn naam dankt aan een hammam (Turks bad). Hamamönü is een nederzetting die ontstond in de dertiende eeuw rond de markten aan de voet van het kasteel, die in de vijftiende en zestiende eeuw floreerde dankzij de productie van luxe textiel, en in de zeventiende eeuw teisterd werd door de Celali-opstanden. Het huidige aanzien dateert voornamelijk uit de negentiende eeuw: ongeveer driehonderd gebouwen, waarvan acht monumenten en twintig traditionele huizen. In 1997 werd een beschermingsbesluit genomen, en in 1999 begon de planning. In 2006 begon de gemeente Altındağ met het verbeteren van de straten, beginnend bij de straten İnci en Dutlu. De bestaande huizen werden gerestaureerd, en de ruïnes werden onteigend en herbouwd met Ankara-steen, hout en baksteen. Daarom is niet elke gevel die u ziet authentiek; sommige zijn herbouwd. De twintig huizen in de Kunststraat zijn sinds 2010 bestemd voor kunstenaars; de bovenverdiepingen zijn ateliers, en de benedenverdiepingen zijn galerijen.

Dit is de perfecte plek voor een wandeling na het bezoek aan het hammam. Ga de Talatpaşa Boulevard op en neem de zijstraten; u zult zich niet verliezen zolang de minaret van de Karacabey Moskee in uw gezichtsveld blijft. Binnen de wijk bevindt zich ook de Taceddin Dergah, waar Mehmet Akif Ersoy de Turkse nationale hymne schreef; als u tijd heeft, bezoek dan dit museumhuis. De wijk is levendig in de avonden tijdens de Ramadan, en druk in het weekend; kies een doordeweekse middag voor een rustige wandeling.

De terugweg is eenvoudig: vanaf de haltes aan de Talatpaşa Boulevard rijden EGO-bussen in de richting van Ulus en Kızılay, en het is ook mogelijk om naar Ulus te lopen. Sluit de dag af met dit: het plein dat u ziet vanaf de ingang van het hammam, werd zes eeuwen geleden opgericht als een bron van inkomsten voor een stichting, en de wijk draagt nog steeds de naam van dat hammam. In Ankara is de hammamcultuur niet alleen een kwestie van gebouwen, maar een kwestie van een hele wijk.

Bron: Wikipedia, Hamamönü; Turkische Toeristische Encyclopedie; Gemeente Altındağ, Kunststraat van Hamamönü.