Twee dagen van Ankara naar het land van de Hettieten.

In Ulus, aan de voet van het Ankara-kasteel, bevinden zich twee Ottomaanse gebouwen: de Mahmut Paşa Bedesteni (overdekte markt) en de Kurşunlu Han (handelspost). Het museum werd in 1921 geopend in de Akkale-toren van het kasteel, als het "Eti Museum", op verzoek van Atatürk voor de tentoonstelling van Hittitse artefacten. De collectie werd later, na een restauratie die in 1938 begon, verplaatst naar de Bedesteni. Het centrale deel van de Bedesteni werd in 1943 opengesteld voor het publiek, en de werkzaamheden werden in 1968 voltooid. In 1997 werd het uitgeroepen tot "Museum van het Jaar" in Europa, en was daarmee het eerste Turkse museum dat deze prijs won.

Voor uw bezoek is het belangrijk om de Hittitse vitrines aandachtig te bekijken. Volg de chronologische volgorde, beginnend bij het Paleolithicum en kom dan bij het Hittitse gedeelte: bekijk de zonnecirkels en de bronzen standaarden met herten en vissen uit de koningsgraven van Alacahöyük; de reliëfs van de Sfinxpoort van Alacahöyük, die de koning en koningin voor het altaar afbeelden, evenals de acrobaten, muzikanten en jachtscènes; het originele reliëf van de koningspoort van Hattuşa; en een brief van de Egyptische koningin aan de Hittitse koning, afkomstig uit Boğazköy. Morgen zult u kopieën of lege vitrines van al deze objecten zien, dus let nu al op de details: de gedetailleerde afwerking van de standaarden, de bewegingsrichting van de figuren op de reliëfs, en de houding van de soldaat op de poort.

Praktisch: het adres is Gözcü Sokak No 2, aan de voet van het kasteel, bereikbaar vanaf Ulus. Het museum is dagelijks geopend, er is een audiotour beschikbaar, en de "Müzekart" wordt geaccepteerd. Sommige zalen zijn periodiek gesloten voor onderhoud; raadpleeg de officiële website voor aankondigingen. Reserveer ongeveer twee uur voor uw bezoek, en besteed minstens een half uur aan het Hittitse gedeelte. Als u vroeg aankomt, kunt u de rondleidingen vermijden. Vervolgens kunt u met het voertuig de weg naar Haymana oprijden.

Bron: Müzeler Genel Müdürlüğü (muze.gov.tr); Wikipedia, Anadolu Medeniyetleri Müzesi; Hittite Monuments, Alacahöyük.

Het ligt zestig kilometer ten zuidwesten van Ankara, twaalf kilometer van Haymana en twee kilometer ten noordwesten van Dereköy. Het is een rotsachtige heuvel, zestig meter hoog, boven de smalle vallei van de rivier Babayakup. In de volksmond wordt het "Gavur Kalesi" genoemd. Op de zuidelijke kant van de top zijn drie figuren in de rotsen uitgehouwen: twee grote mannelijke goden die naar links lopen, en tegenover hen een kleinere godin, zittend met een puntige hoofdtooi. De goden hebben hoornen op hun hoofden, korte rokken, schoenen met gebogen punten en zwaarden aan hun riemen; de stijl is typerend voor de Hittieten, met één god met baard en de andere zonder. De figuur van de godin is tegenwoordig moeilijk te onderscheiden met het blote oog; bekijk het in het zijlicht.

Boven de reliëfs bevindt zich een cyclopische muur, gebouwd van grote stenen, en erachter een kamer met stenen muren, waarvan de functie nog steeds wordt bediscussieerd. Er zijn verschillende interpretaties, zoals een koningsgraf, een heiligdom of een uitkijkpost, maar er zijn geen schriftelijke bewijzen gevonden. De heuvel werd gebruikt in de Hittitische en Frigische periodes. In de jaren 1860 zagen reizigers het, in 1930 werd het onderzocht door H. H. von der Osten van de Universiteit van Chicago, op verzoek van Atatürk, en tussen 1993 en 1998 werd het onderzocht door de Universiteit van Bilkent. Het artikel van Ali Özcan, gepubliceerd in Belleten in 2014, is een recente bron die de reliëfs vergelijkt met Hittitische teksten.

Praktisch: De heuvel bevindt zich aan de rechterkant van de weg die van Haymana naar Dereköy leidt, in de wijk Mandıra. Er is geen informatie beschikbaar over toegangsprijzen of reguliere bezoekuren. De beklimming is kort, maar rotsachtig, dus stevige schoenen zijn noodzakelijk. De gemeente kondigde in 2021 een project aan met onder meer een verharde weg, een hek, een wandelpad en verlichting; neem contact op met de gemeente om te vragen hoeveel van dit project is voltooid. Raak de reliëfs niet aan en ga er niet op staan. U kunt in 45 minuten afdalen en beginnen met de rit naar Boğazkale; de afstand is lang.

Bronnen: Belleten, Ali Özcan (2014); Hittite Monuments; Haymana Belediyesi; Wikipedia, Gavur Kalesi.

Boğazkale, gelegen op slechts 190 kilometer van Ankara, was rond 1650 voor Christus de hoofdstad van Hattusili I. Tot ongeveer 1180 voor Christus, het einde van de Bronstijd, bleef het het centrum van het Hittitse rijk; daarna werd de stad verwoest en verlaten. Charles Texier identificeerde de ruïnes in 1834, Hugo Winckler begon in 1906 met de opgravingen en ontdekte het archief met spijkerschrift. Kurt Bittel nam in 1931 het werk over namens het Duitse Archeologisch Instituut, en Peter Neve, Jürgen Seeher en sinds 2006 Andreas Schachner zetten het onderzoek voort. Het archief bevat ongeveer dertigduizend tabletten; de tablet van het Verdrag van Kadesh werd hier ook gevonden en bevindt zich nu in het Archeologisch Museum van Istanbul. De stad werd in 1986 opgenomen in de UNESCO Werelderfgoedlijst, en het archief in 2001 op de Werelderfgoedlijst van het UNESCO-geheugen.

De bezienswaardigheden zijn te bezoeken in de volgende volgorde: begin bij de Grote Tempel in de Onderstad, en ga vervolgens naar de poorten van de meer dan zes kilometer lange omwalling. De leeuwen van de Leeuwenpoort zijn nog steeds aanwezig. Bij de Yerkapı-poort kunt u een zeventig meter lange stenen tunnel doorlopen en vervolgens een helling op. Bovenop bevindt zich de Sfinxpoort; de originele sfinxen zijn te zien in het Boğazköy Museum. De krijgerkop bij de Koninklijke Poort is een replica; het origineel heeft u gisteren in Ankara gezien. Büyükkale is het koninklijk kasteel en de locatie van het archief; hier vindt u ook hiëroglifische inscripties die in de rots zijn uitgehouwen. In 2005 is een zestig meter lang stuk van de aarden wal gereconstrueerd met behulp van de originele technieken; hier kunt u zien hoe de Hittitse muur er daadwerkelijk uitzag in levensgrootte.

Praktisch: het archeologisch gebied is groot genoeg om met de auto te bezoeken; u kunt tussen de poorten rondrijden. Houd er echter rekening mee dat de Yerkapı-tunnel en de uitgang van Büyükkale goede schoenen vereisen. Er is geen schaduw, dus neem voldoende water mee. De Museumkaart is geldig; voor de openingstijden kunt u de officiële website raadplegen. Reserveer ongeveer drie uur, waarna u naar Yazılıkaya kunt rijden, dat op twee kilometer afstand ligt.

Bron: Deutsches Archäologisches Institut (DAI); KVMGM, Hattuşa UNESCO pagina; Wikipedia, Hattuşa; Wikipedia, Hattusa.

Ongeveer twee kilometer ten noordoosten van Hattuşa bevindt zich het heilige gebied. Het bestaat uit twee open kamers in de rots, omgeven door natuurlijke rotsformaties. Voor de kamers zijn slechts de fundamenten van tempelstructuren overgebleven, die ooit de ingang bewaakten. De meeste reliëfs werden gemaakt aan het einde van de 13e eeuw voor Christus, tijdens de regeerperioden van Tuthaliya IV en Šuppiluliuma II, maar het gebied werd al veel eerder gebruikt.

Kamer A is een grote galerij: meer dan zestig goden marcheren in processies, met mannelijke goden aan de linker muur en godinnen aan de rechter muur. De twee processies komen samen aan de achterwand: boven de goden van de bergen staat de stormgod Tešup, en boven een panter staat de zonnegodin Hepat, omringd door hun zonen en dochters. Ook de twaalf goden van de onderwereld en de bergoden zijn in deze kamer afgebeeld. Kamer B is te bereiken via een smalle doorgang en is intiemer: bij de ingang staan dierkoppen met vleugels, en daarbinnen staan in een rij twaalf goden van de onderwereld, de god van het zwaard, en het beroemdste reliëf: Šarruma die Tuthaliya IV omhelst, met zijn arm over de schouder van de koning. Men denkt dat deze kamer een monumentaal graf of een herdenkingsruimte was, gebouwd door de zoon ter nagedachtenis aan Tuthaliya. De algemene interpretatie is dat het gebied werd gebruikt tijdens het voorjaarsnieuwjaar; een studie gepubliceerd in 2021 stelde dat de reliëfs de aarde, de hemel en de onderwereld, dus het hele universum, voorstelden.

Praktisch: het licht dat schuin invalt accentueert de reliëfs, terwijl de figuren bij het middaguur platter lijken; het is beter om 's ochtends of 's avonds te bezoeken. Raak de rotsen niet aan; ga op je knieën om het verschil in hoogte van de figuren te zien. Een uur is voldoende. Bekijk de officiële website voor informatie over kaartverkoop; het museum in het centrum van Boğazkale is slechts een paar minuten verwijderd van hier.

Bron: Hittite Monuments, Yazılıkaya; Wikipedia, Yazılıkaya.

In het centrum van Boğazkale, in de wijk Çarşı, op 82 kilometer van Çorum. Het museum werd geopend op 12 september 1966, in 2011 werd het volledig gerenoveerd en kreeg het zijn huidige vorm. In 1907 werden twee sfinxen gevonden in Yerkapı. Tijdens een verwoestende brand in de stad werden ze beschadigd. De fragmenten werden tussen 1915 en 1917 naar Berlijn gestuurd voor restauratie. Eén sfinx keerde in 1924 terug naar Istanbul, de andere bleef in Berlijn. De onderhandelingen voor de teruggave duurden tot 1938, maar werden onderbroken door de oorlog en de deling van Berlijn. In 1974 werden de gesprekken hervat, en in 1987 werd een beroep gedaan op UNESCO. In 2011 bereikten de twee landen een overeenkomst. De sfinx werd vanuit Berlijn naar Istanbul gebracht, en de andere sfinx werd ook naar Istanbul gebracht. Sinds 26 november 2011 staan ze hier naast elkaar. Ze zijn gemaakt van kalksteen en werden rond 1300 voor Christus gebeeldhouwd. Ze hebben de vorm van een leeuw met vleugels en een menselijk gezicht.

Naast de sfinxenzaal vertelt het museum de volledige geschiedenis van de stad, van de kopervakperiode tot de Byzantijnse periode: een deur met een stier, vermoedelijk een symbool van de god van de storm, kleitabletten met spijkerschrift en hiërogliefen, maquettes van Hattuşa en de Grote Tempel, en grafstenen uit de Romeinse en Byzantijnse periode. De maquettes geven u een overzicht van de stad vanuit de hoogte, waardoor het een logische volgorde is om dit te bezoeken na het archeologisch park. De verschillende verdiepingen worden aangevuld met tentoonstellingen en reconstructies.

Praktisch: het museum is dagelijks geopend, de Museumkaart is geldig; voor de exacte openingstijden, raadpleeg de officiële website. Het is een klein museum, een uur is voldoende. Neem een lunchpauze in Boğazkale en ga richting Alaca; de weg naar Alacahöyük splitst zich af bij Çorum.

Bron: Müzeler Genel Müdürlüğü (muze.gov.tr); Wikipedia, Boğazköy Müzesi; Wikipedia, Boğazköy Sfenksi.

Het dorp Alacahöyük ligt vijftien kilometer ten noordwesten van de plaats Alaca, en vijftig kilometer van Çorum. De heuvel (höyük) herbergt zevenduizend jaar aan geschiedenis: vijftien lagen van bouwwerken, van de kopervakperiode tot de Ottomaanse tijd. Er zijn twee dingen die deze plek beroemd maken. Ten eerste zijn er de koningsgraven uit de vroege bronstijd, daterend uit het derde millennium voor Christus: de doden liggen met hun gezicht naar het westen, met gebogen knieën; bij hen liggen gouden diademen, gespen, bronzen beeldjes en bronzen standaarden, waarvan het doel nog steeds wordt bediscussieerd, zoals zonnecirkels, herten en stieren. De graven zijn gerestaureerd en kunnen worden bezocht; de originele objecten zijn te zien in Ankara. Ten tweede is er de Sfinxenpoort, de zuidelijke ingang van de Hittitische stad: tussen twee torens staan twee monolieten van vier meter hoog, waarvan de onderste twee meter zijn uitgehouwen als sfinxen, en de sfinxen zijn nog steeds aanwezig. De reliëfs op de standbeelden aan weerszijden van de poort tonen een koning en koningin die een offer brengen, evenals acrobaten, muzikanten en een jachtscène; vergelijk deze replica's met de originele objecten die u in het museum heeft gezien. De algemeen aanvaarde datering is nu het 13e eeuw voor Christus.

De opgravingen begonnen in 1907 onder leiding van Makridi Bey; in 1935, op verzoek van Atatürk, werden ze voortgezet door het Turkse Historisch Instituut, eerst onder leiding van Remzi Oğuz Arık, en vervolgens van 1936 tot 1970 onder leiding van Hamit Zübeyr Koşay; van 1997 tot 2018 werden de opgravingen voortgezet door de Universiteit van Ankara. In de buurt van de heuvel, in Gölpınar, is de Hittitische dam, gebouwd rond 1240 voor Christus onder Tuthaliya IV, in de jaren 2000 gerestaureerd en weer in gebruik genomen; daarbij werd een basaltsteen met hiërogliefen gevonden, waarop de naam van de godin Hepat stond.

Praktisch: Het museum, opgericht in 1940, werd in 1982 verplaatst naar een nieuw gebouw en in 2011 gerenoveerd; het is dagelijks geopend en de Museumkaart is geldig. Reserveer anderhalf uur; begin met het museum, en bezoek daarna de poort en de graven. Vanaf hier is het een lange weg naar Ankara; vertrek voor het vallen van de avond.

Bron: Müzeler Genel Müdürlüğü (muze.gov.tr); Hittite Monuments, Alacahöyük; Vikipedi, Alacahöyük; Wikipedia, Alaca Höyük.