Van Suluhan naar Hamamönü: Het levende ambacht.

Stap uit bij de Ulus metrohalte en loop naar de Anafartalar Caddesi. Het eerste punt van de route is een stenen herberg, gelegen in de wijk Hacı Doğan, tussen de straten Tekneciler en Suluhan. Deze herberg werd gebouwd tussen 1508 en 1511, in de periode van Sultan Bayezid II, en was het werk van de staatsman Hasan Paşa. Lange tijd werd het bekend als Hasanpaşa Han, maar vanaf 1688 werd de naam Suluhan officieel vastgelegd. De naam is niet zomaar gekozen: volgens bronnen was dit de enige herberg van die tijd die in elk vertrek een eigen haard en waterleiding had. Het is een gebouw met twee verdiepingen en twee binnenplaatsen. De eerste binnenplaats heeft een vierkante vorm, met 30 kamers op de begane grond en 32 kamers op de bovenverdieping. In het midden bevinden zich een fontein en een moskee. De tweede binnenplaats was oorspronkelijk een stal, en daar bevond zich ook een hammam (Turks bad).

Tijdens de Ottomaanse periode werden hier koffie en garen verhandeld. In Ankara verwijst "garen" naar wolgarens, dus de grondstoffen voor de spinazie die u langs de helling zult zien, kwamen hier vandaan. Na een brand in de jaren 1920 raakte de herberg zwaar beschadigd. Tot in de jaren 1950 werd het gebruikt als groente- en fruitmarkt. In 1937 werd de Ankara Markt aan de overkant gebouwd, en in de jaren 1940 bevond zich een markt voor verkopers van verwarmingsapparatuur aan de muur van de herberg. In de jaren 1980 werd de herberg in zijn oorspronkelijke staat gerestaureerd door de Directie voor Stichtingen.

Tegenwoordig is Suluhan een markt voor feestelijke artikelen: bloemisten, decorateurs, verkopers van baby- en geboorteproducten, en winkels met handgemaakte producten en souvenirs. Hier kunt u kunstbloemen, huwelijksbonbons en henna-artikelen kopen voor verlovingen, henna-feesten en bruiloften. Dit is de reden waarom het het beginpunt van de ambachtroute is: deze vijfhonderd jaar oude herberg is nog steeds een plek waar handgemaakte producten worden verkocht. Loop door beide binnenplaatsen, kijk vanaf de galerijen op de bovenverdieping en sta bij de moskee. Ga vervolgens naar de Anafartalar en loop een paar honderd meter naar het einde van de Çıkrıkçılar Yokuşu (Spinaziehelling).

Bron: Wikipedia, Suluhan; Anadolu Ajansı 2018; Güven Dinçer, İdealkent 2014.

Deze tweehonderd meter lange helling, die vertrekt vanaf de Anafartalar Caddesi en omhoog leidt naar de wijk Kale, eindigt op de kruising van de straten Saraçlar en Salman. De naam verwijst naar een ambacht: tijdens de Ottomaanse periode werd hier de wol van Ankara-geiten gesponnen met een spoelwiel, en daarvan werd de zogenaamde "sof"-stof geweven. De helling maakte deel uit van de Uzun Çarşı, die Ulus met Samanpazarı verbond. De brand van 1916 vernietigde de omliggende moskeeën İplikçiler (uit 1745) en Çanakçılar (uit 1732), maar de bazaar werd later herbouwd en vanaf 1982 zijn er pogingen om het te behouden door middel van renovatieprojecten. Tegenwoordig werken er meer dan duizend ambachtslieden in de helling en de omliggende straten Saraçlar, Salman, Mazi en Atpazarı; de belangrijkste activiteiten zijn de verkoop van stoffen, fournituren, bruidscadeaus, henna-producten en bruidskleding. Onder de ambachtslieden wordt de helling vaak vergeleken met Mahmutpaşa in Istanbul en Kemeraltı in İzmir.

Op de helling bevinden zich ook winkels en werkplaatsen van koperbewerkers; als u het geluid van hamers hoort, weet u dat u er bent. De oorsprong van de koperbewerking in Ankara is onbekend, maar de kenmerkende methode van de ambachtslieden is altijd geweest het bewerken met een hamer: het metaal wordt vormgegeven met een hamer en beitel op een aambeeld, en het oppervlak wordt gedecoreerd met gravures; het ontwerp wordt eerst op koper getekend en vervolgens bewerkt met beitels die door de ambachtslieden zelf zijn gemaakt. Na koper is messing het meest gebruikte materiaal. De producten zijn onder meer theepotten, waterkannen, schalen, kommen, ketels, vijzels en theekannen; de binnenkant van de producten die in de keuken worden gebruikt, wordt verzild, terwijl decoratieve stukken geen verzil hebben, dus let daarop bij aankoop. De ambachtslieden leren het vak vaak als leerling vanaf vijftien of zestien jaar en leren het in drie of vier jaar; tegenwoordig zijn de meeste klanten toeristen en is het moeilijk om jonge mensen te vinden die het vak willen overnemen.

Kom vroeg in de ochtend, wanneer de ambachtslieden hun waren uitstallen. Het is toegestaan om vanaf de stoep het werk te bekijken, maar vraag toestemming voordat u naar binnen gaat om foto's te maken. Een kleine, met de hand geslagen theepot is een echt Ankara-souvenir dat in uw koffer past. İlhan Berk schreef een gedicht over deze helling, en Metin İpek een verhaal.

Bron: Wikipedia; Güven Dinçer, İdealkent 2014; Asena Ertaş, folklore/literatuur 2014; Sabah; Hürriyet.

Bij de kruising waar de helling eindigt, slaat u af naar Salmanstraat; deze straat loopt richting Koyunpazarı en het Pirinç Han bevindt zich tussen deze twee straten, in de Pirinçstraat, onder Atpazarı. De omgeving is het hart van de antiekhandel van Ankara: in de jaren 1940 bevond zich hier de oudste antiekwinkel van de stad, aan het begin van Çıkrıkçılar Yokuşu, en vandaag de dag zetten antiekwinkels en ambachtelijke ateliers in de smalle straatjes van Koyunpazarı deze traditie voort.

Het gebouw zelf heeft een interessante geschiedenis. Over de oude Pirinç Han verschillen de bronnen: sommigen verwijzen naar 17e-eeuwse documenten, anderen naar een stichtingsakte uit 1739. Dit gebouw, dat kleine karavanen huisvestte, werd in de jaren 1930 samen met de moskee gesloopt en vervangen door een basisschool. Het Pirinç Han dat u vandaag bezoekt, is een gerestaureerd houten herenhuis uit 1985, dat als een herberg is ingericht: het heeft drie verdiepingen, een binnenplaats, een houten skelet en leemvulling. Het wordt beschouwd als de eerste houten herberg van de stad. Op de muur bij de ingang staat het gedicht "Han Duvarları" van Faruk Nafiz Çamlıbel. Lees het gedicht pas nadat u het gebouw zelf heeft bekeken; de houten galerijen die uitkijken op de binnenplaats, zijn een miniatuurvoorbeeld van de traditionele indeling van een herberg.

De winkels verkopen antiek en handgemaakte sieraden. Er zijn twee regels voor het winkelen: vraag altijd de prijs en onderhandel; maar als u iets ouds koopt, vraag dan ook naar de periode waarin het is gemaakt en of het gerepareerd is. De binnenplaats is ook een goede plek om te zitten en het drukke straatverkeer te observeren. Vanaf hier kunt u de Koyunpazarıstraat in en begint u met het beklimmen van de helling.

Bron: Wikipedia, Pirinç Han (Ankara); Güven Dinçer, İdealkent 2014; Yeni Ankara.

De Koyunpazarı-straat is een steile, eenrichtingsweg met trottoirs; deze klimt vanaf de Samanpazarı richting de hoofdingang van de citadel. De naam, net als die van het plein aan het einde, is afkomstig van de markten die in het Ottomaanse Ankara bestonden. Er waren ongeveer dertig markten en pleinen in de stad, en de Atpazarı was een van de bekendste. Zelfs in de eerste jaren van de Republiek lagen de markten in een rij richting de citadel: Arabapazarı, Odunpazarı, Samanpazarı, Koyunpazarı, Atpazarı en voor de citadel lag de Ekinpazarı. In de Koyunpazarı bevonden zich de markten van de leerlooierijen en de textielhandel; tegenwoordig zijn daar antiekwinkels en ambachtelijke ateliers te vinden, die voortborduren op die traditie.

Boven aan de straat, in de Koyunpazarı, staat de Ahi Elvan-moskee; een moskee met twaalf houten zuilen, gebouwd aan het einde van de 14e eeuw door een familie uit de Ahi-orde. De route beschrijft het interieur niet, maar als u langs de deur loopt, herinnert u zich de band tussen deze ambachtsorde en deze straten: de Ahiler waren de organisatie die het systeem van meester-leerling en de professionele ethiek naar de ambachtslieden in deze gebieden bracht. Niet ver weg, in de wijk Samanpazarı, bevindt zich ook de Aslanhane-moskee, die dateert uit de 13e eeuw.

Het einde van de straat komt uit op het kleine plein voor de citadelpoort. Tegenover u staan twee caravanserais uit de 16e en 17e eeuw, de Çengelhan en de Çukurhan; de ene is een museum, de andere een accommodatie. Ze zijn onderdeel van een andere route; u staat op het plein en bekijkt drie dingen: de stenen massa van de poort, de poorten van de caravanserais en de straten die van het plein naar beneden lopen. Keer terug zonder de citadel in te gaan, want deze route beschrijft de citadel niet. Terwijl u de straat afdaalt, kunt u rechts en links een blik werpen in de open ateliers; vaak vindt u de beste aankopen niet op de hoofdweg, maar in de zijstraatjes.

Bron: Güven Dinçer, İdealkent 2014; TDV Islam Encyclopedia; Yeni Ankara.

Vanaf de markt van Atpazarı, ga richting Koyunpazarı en steek het Samanpazarı-plein over; Hamamönü ligt ongeveer een kilometer verderop. De halte bevindt zich niet in de hele wijk, maar bij de Kunststraat die door de gemeente Altındağ is gevestigd in de Tanışstraat. Twintig traditionele huizen van Ankara zijn authentiek gerestaureerd en sinds 2010 in gebruik als kunstcentrum; elke woning heeft een werkplaats op de bovenverdieping en een galerie op de benedenverdieping. De huizen zijn toegewezen aan kunstenaars die traditionele en moderne kunstvormen combineren. Als u door de deuren kijkt, ziet u ateliers voor onder andere marmeren inlegwerk, kalligrafie, mozaïek, glas-in-lood, leerbewerking, vilt, zilver en sieraden, en schilderkunst. De kunstenaars produceren, verkopen en onderwijzen hier traditionele technieken die dreigen te verdwijnen.

De logica van deze route is hier omgedraaid. In de markten aan de kant van Ulus werden handgemaakte producten verkocht voor toeristen; hier wordt hetzelfde ambachtelijke werk voortgezet als een kunst- en onderwijsproject. Aarzel niet om met iemand in het atelier te praten; de meeste kunstenaars zijn graag bereid om hun technieken uit te leggen. Als u geïnteresseerd bent in cursussen, bekijk dan de website van de gemeente voor het actuele programma. Als u iets wilt kopen, vraag dan naar de werken die daadwerkelijk door de kunstenaar zelf zijn gemaakt.

De rest van Hamamönü, met zijn gerestaureerde straten uit de 19e-eeuwse Ottomaanse burgerarchitectuur, wordt niet behandeld in deze route; die wordt apart beschreven in de routes over culinaire en fotogenieke plekken. De Kunststraat is in het weekend erg druk; de winkels en ateliers zijn dan het levendigst. Als u in alle rust wilt rondkijken, kom dan op een doordeweekse dag. De wandeling eindigt hier; vanaf Hamamönü vertrekken EGO-bussen richting Ulus en Kızılay, en na een korte wandeling zijn er verbindingen met de Ankaray en de metro.

Bron: Gemeente Altındağ, Kunststraat Hamamönü.