Op zoek naar Iznik-tegels: van het paleis naar de lokale moskee.

Begin uw bezoek aan Istanbul bij het Tegelpaleis in de tuin van het Istanbul Archeologisch Museum, omdat u om de hoogtepunten van de Iznik-tegels in de 16e eeuw te begrijpen, eerst de voorgaande periode moet bekijken. Volgens de website van het ministerie is het paleis de oudste structuur van het museumcomplex. Volgens de tegelinscriptie bij de ingang werd het in 1472 gebouwd door Sultan Mehmet II in de buitenste tuin van het Topkapı Paleis.

Volgens de Islam Encyclopedia (TDV) heeft het stenen gebouw met twee verdiepingen een plattegrond in de vorm van een kruis, met vier arcades die uitkomen op een centrale binnenplaats, en het zet een traditie voort die via Iran vanuit Midden-Azië naar Anatolië kwam. Bestudeer de grote boog bij de ingang aandachtig. De gevel en het interieur zijn bekleed met tegels in turquoise en kobaltblauwe tinten, vervaardigd met mozaïektechniek. De Kufi-schrift op de witte tegels in de boog herhaalt een zin die vertrouwen in de Schepper uitdrukt. In de binnenkamers vindt u zeshoekige tegels, en sommige hebben gouden versieringen. Houd deze oppervlakken in gedachten om ze te vergelijken met de onderglazuurtegels die u later op de dag zult zien.

Na een brand in 1737 werd een zuilengalerij aan de voorkant van het paleis toegevoegd. Het gebouw werd later gebruikt als museum en herbergt tegenwoordig een collectie van Turkse tegels en keramiek als onderdeel van het Archeologisch Museum. De Iznik-voorwerpen in de vitrines stellen u in staat om de tegels, die normaal gesproken hoog aan de muren van moskeeën zouden zijn geplaatst, op ooghoogte te bekijken. Neem de tijd om de kleuren, de glans van de glazuur en de penseelstreken te bestuderen.

Volgens de website van het ministerie is het museum dagelijks geopend en is de Museumkaart geldig. Controleer de actuele openingstijden en ticketinformatie op de officiële website.

Bron: TDV Islam Encyclopedia; Website van het Ministerie van Cultuur en Toerisme.

Op slechts een paar minuten lopen van de musea bereikt u de ingang van het Topkapı Paleis. Volg deze route niet om het paleis als geheel te bekijken, maar wandel in plaats daarvan langs de tegels en breng het grootste deel van uw tijd door in de vierde binnenplaats, die uitzicht biedt op de Gouden Hoorn, de Bosporus en de Zee van Marmara.

Begin met een bezoek aan de Sünnet Odası (zaal voor besnijdenissen). Dit kleine gebouw, gebouwd rond 1640 tijdens het bewind van sultan Ibrahim, werd gebruikt voor de besnijdenisceremonies van prinsen. De vijf grote tegeltableaus op de gevel dateren uit de jaren 1520 en 1530; volgens Wikipedia werden ze oorspronkelijk gemaakt voor het nieuwe paleis van Kanuni en later hier geplaatst. De panelen bevatten krullende bladeren, lotuspalmen, rozetten, vogels en mythische dieren. Bestudeer deze blauw-witte oppervlakken, waarin rood nog niet werd gebruikt; de finesse van de tekening laat zien waar de latere, kleurrijke periode haar inspiratie uit putte. Rond de ingang vindt u vroegere blauw-witte panelen met geometrische patronen, terwijl u in het interieur tegels vindt uit de 15e en 17e eeuw.

Direct ernaast bevindt zich het Bağdat Köşkü (Bagdad-paviljoen), gebouwd door Murad IV na zijn campagne naar Bagdad in 1638 en voltooid in 1639. Volgens de TDV Islam Encyclopedia heeft dit gebouw een achthoekige centrale ruimte met vier spitsboogvormige nissen aan de zijkanten. De kleurrijke stenen bekleding aan de buitenkant, samen met de İznik-tegels met motieven van granaatappels en artisjokbladeren, zijn volgens de encyclopedie enkele van de mooiste voorbeelden van klassieke tegelkunst. Binnenin kunt u de open haard met vergulde details en de tegelbanden met vogelmotieven bewonderen.

Controleer voordat u vertrekt, de actuele openingstijden, de dagen dat het paleis open is en de ticketvoorwaarden via officiële kanalen. Het is een goed idee om vroeg in de ochtend te komen, voordat de vierde binnenplaats te druk wordt.

Bron: TDV Islam Encyclopedia (Bağdat Köşkü); Wikipedia (Sünnet Odası).

Verlaat het paleis en loop naar Kadırga via de hellingen ten zuiden van Sultanahmet; de wandeling duurt ongeveer twintig minuten. De moskee, gebouwd door Mimar Sinan in opdracht van de grootvizier Sokollu Mehmed Pasha en zijn vrouw, ter ere van de dochter van Sultan II. Selim, İsmihan Sultan, werd volgens de inscriptie in 1571-72 voltooid. Voor dit gebouw, dat op een steile helling staat, bedacht Sinan een ontwerp met een twee verdiepingen tellende binnenplaats, met winkels beneden en klaslokalen van een theologische school erboven, en een helling die de hoogte van de helling compenseert.

De moskee heeft een zeshoekige plattegrond, ingebed in een rechthoek. De koepel, met een diameter van 13 meter, wordt ondersteund door zes pilaren, en aan de hoeken bevinden zich vier kleine halve koepels. Volgens de Islamitische Encyclopedie (TDV) is dit het meest perfecte voorbeeld van het systeem met zes pilaren, dat al werd geprobeerd sinds de moskee met drie bogen in Edirne.

Bij binnenkomst valt uw oog onmiddellijk op de muur in de richting van de gebedsrichting (qibla). De oppervlakken tussen de pilaren, de pendanten en sommige vensteropeningen zijn bekleed met hoogwaardige, geglazuurde tegels uit İznik. Blauwe, rode en groene bloemmotieven worden gecombineerd met witte kalligrafie in de stijl van thuluth op een donkerblauwe achtergrond. Let op dat de minbar (preekstoel) ook is bekleed met tegels. Volgens bronnen bevinden zich stukken steen, afkomstig van de Kaaba, boven de hoofdingang, de minbar en de nis (mihrab). Volgens de TDV beschouwen onderzoekers de harmonie tussen decoratie en ruimte als een kenmerk van de Ottomaanse architectuur.

Kom buiten de gebedstijden. Verwijder uw schoenen. Vrouwen moeten een hoofddoek dragen en hun schouders en knieën bedekken. Raak de tegels niet aan, maak foto's zonder flits en wees stil. Bij het verlaten van de moskee, loop naar het dichtstbijzijnde T1-station en neem de tram in westelijke richting, richting het Topkapı-station.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie; Wikipedia (Sokollu Mehmed Pasha Moskee, Kadırga).

Stap uit bij de halte Topkapı met tramlijn T1 en verlaat de stadsmuren. Het kleine complex naast de Topkapı-begraafplaats toont tegels uit het einde van de 16e eeuw, in de schaal van een wijkmoskee. De moskee werd in 1592 gebouwd. Naast de moskee omvat het complex een put, twee drinkfonteinen, een begraafplaats, een gebouw dat vermoedelijk een school voor kinderen was, en een fontein die in 1819 werd toegevoegd door Derviş Mehmed Paşa. Het oudste element is de drinkfontein uit 1578.

Er is weinig informatie beschikbaar over de stichter, Takkeci İbrahim Ağa. Volgens een verhaal is hij naar Bagdad gereisd na een droom, en bij terugkomst gebruikte hij het goud dat hij in de kelder van zijn huis had gevonden om de moskee te bouwen. Het wordt gezegd dat het tegelpaneel met druiventrossen in het interieur verwijst naar deze droom.

De vier muren van het harem zijn bedekt met tegels, van de plint tot onder de bovenste rij ramen. De meeste tegels vormen elf rechthoekige panelen, omringd door randen. Naast groen, blauw, donkerblauw en wit, is er ook koraalrood te zien, dat voor het eerst werd gebruikt in de Süleymaniye-moskee. De tegels lijken qua techniek en ontwerp op die van de Rüstem Paşa, Piyale Paşa en Sokollu-moskeeën. Het is vastgesteld dat ontbrekende tegels van een van de symmetrische panelen zich in de Gülbenkyan-collectie in Lissabon bevinden. Bekijk ook het betegelde mihrab, de ramen met gekleurd glas, het marmeren minbar en de originele houten deur. Het gebouw werd in de periode van II. Mahmud gerestaureerd en onderging in 2005 een belangrijke renovatie.

Omdat het een kleine wijkmoskee is, is de deur mogelijk niet elk uur open. Het is handig om in de buurt van de gebedstijden te komen, maar loop tijdens het gebed niet rond in de moskee. Verwijder uw schoenen, bedek uw hoofd en wees stil.

Bron: Wikipedia (Takkeci İbrahim Ağa Külliyesi); Cultureel Inventaris.

Neem vanaf Topkapı de T1 tram naar Eminönü en loop vervolgens naar de Hasırcılar Bazaar in Tahtakale. De Rüstem Paşa moskee bevindt zich in de bazaar, op een verhoogd terras. Deze moskee, gebouwd door Mimar Sinan voor Rüstem Paşa, de schoonzoon en grootvizier van Sultan Süleyman, werd in de vroege jaren 1560 voltooid. De huurinkomsten van de winkels onder de moskee werden gebruikt om de kosten van het complex te dekken; de binnenplaats is te bereiken via smalle trappen in de hoeken.

Volgens de TDV Islam Encyclopedie is de moskee het eerste voorbeeld van Sinans schema met een centrale koepel ondersteund door acht pilaren, en het speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van de plattegronden van Sinans moskeeën. Maar het belangrijkste hier is de tegels. Volgens de encyclopedie zijn de binnenmuren en architectonische elementen bekleed met de meest geavanceerde İznik-tegels van die tijd. Engelstalige bronnen vermelden dat er ongeveer 2.300 tegels met ongeveer 80 verschillende patronen zowel binnen als buiten zijn gebruikt.

Begin bij de plek waar de laatste gebeden worden gedaan. Volgens de TDV is het tegelpaneel ten zuiden van de ingang, dat de natuur voorstelt, een van de mooiste voorbeelden van klassieke tegeldecoratie. Binnenin kunt u zien hoe de patronen van muur tot muur veranderen; zoek tussen de rozenknopjes en lotuspalmetten de kleur rood, die in İznik op dat moment net werd geïntroduceerd. Deze rode kleur laat zien hoe het kleurenpalet zich uitbreidde, na de blauw-witte oppervlakken die u in de eerste haltes van de route ziet.

Omdat de moskee zich in het midden van de bazaar bevindt, is het er de hele dag druk. Bezoek de moskee buiten de gebedstijden, haal uw schoenen uit, vrouwen dragen een hoofddoek en bedek uw schouders en knieën. Raak de tegels niet aan en maak foto's zonder flits. Bij het verlaten van de moskee kunt u met de bus of taxi naar Kasimpasa vanuit Eminönü.

Bron: TDV Islam Encyclopedie; Wikipedia (Rüstem Pasha Mosque).

De laatste halte van de route bevindt zich in Kasımpaşa, aan de noordelijke oever van de Gouden Hoorn, in een vallei die ooit buiten de stadsgrenzen lag. Volgens de Islamitische Encyclopedie (TDV) lag dit gebied tot halverwege de 20e eeuw nog buiten de bewoonde omgeving. De moskee, gebouwd door Kapitein-der-vloot Piyale Pasha, werd in 2073 voltooid en wordt in Engelstalige bronnen ook wel de "Tersane Moskee" genoemd. Wikipedia vermeldt Mimar Sinan als de architect, terwijl de TDV geen naam noemt. Het complex omvatte ooit een theologische school, een mystieke gemeenschap, een school voor kinderen, een fontein, een markt en een hammam (openbaar bad), maar tegenwoordig zijn alleen de moskee en het mausoleum overgebleven.

De structuur is anders dan de gebruikelijke moskeeën van Sinan, die vaak één grote koepel hebben. De gebedsruimte (harim) is bedekt met zes gelijkmatige koepels, elk ongeveer 9 meter in diameter, en is omgeven door galerijen op twee niveaus. De minaret staat niet in een hoek, maar in het midden van de gevel, op dezelfde as als de nis (koepel), en werd in de tweede helft van de 19e eeuw herbouwd.

Begin met het bekijken van de nis. Volgens de TDV is de nis omgeven door twee frames, en de boog van de halve achthoekige nis is gevuld met tegels met ingewikkelde patronen, terwijl de rand is bekleed met Iznik-tegels met plantenmotieven. Kijk vervolgens naar het bovenste deel van de muren. De band met de witte, kalligrafische tekst in de blauwe achtergrond, die langs de west-, zuid- en noordmuren loopt, is het werk van Hasan Çelebi, een leerling en spirituele zoon van Ahmed Şemseddin Karahisari. In het achthoekige mausoleum nabij de nis liggen Piyale Pasha en leden van zijn familie begraven.

Kom buiten de gebedstijden, trek uw schoenen uit, vrouwen dragen een hoofddoek en wees stil. De route eindigt hier, waar de traditie van tekst en kleur die u eerder in het "Gekleurde Paviljoen" zag, zich in de voltooide vorm van de 16e eeuw presenteert.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie; Wikipedia (Piyale Pasha Moskee; Piyale Pasha Mosque).