Moskeeën met houten pilaren aan de voet van de vesting.

Ga door de poort Hisar Kapısı (de poort met de klokkentoren), volg de straat Kale Kapısı tot aan Zindan Kapı; de moskee bevindt zich aan de linkerhand in de straat Alitaşı. Dit is de oudste bekende moskee van Ankara; omdat er geen inscriptie op de bouwdatum is, kan de datum worden afgelezen op de preekstoel. De Arabische inscriptie op de lijst van de houten preekstoel is versleten en er zijn twee verschillende interpretaties: 574 AH (1178) en 594 AH (1197-98). De meeste onderzoekers accepteren de tweede interpretatie en verbinden de preekstoel met de periode van Muhyiddin Mesud, de zoon van II. Kılıçarslan en heerser van Ankara. De naam van de moskee zou afkomstig zijn van een restauratie in de tijd van I. Alaeddin Keykubad. In de twee nissen boven de deur van de vrouwenafdeling bevinden zich twee restauratie-inscripties: één van Lulu Paşa, de gouverneur van Ankara in de jaren 1360, en de andere van Şerife Sümbül Hatun in 1433-34; daarom wordt de moskee soms ook Muradiye Camii genoemd.

Het interieur is rechthoekig, zonder kolommen, met een plat houten plafond; in het midden van het plafond bevindt zich een zeshoekige structuur. De Seltsjoekse nis, die in 1984 werd ontdekt, is versierd met muqarnas en heeft pilasters met decoratieve kapitelen. De preekstoel wordt bewaard in een glazen vitrine; deze is gemaakt met een imitatie van de kündekari-techniek en heeft een inscriptie van de maker op de linkerleuning. Bekijk ook de tuin: aan de oostkant bevindt zich een metselstenen nis, uitgehouwen in de stadsmuur. Dit is de nis van de eerste moskee die door Muhyiddin Mesud werd gebouwd; de uitsparingen waar de balken van het dak rustten, zijn nog steeds zichtbaar in de muur. De moskee werd in 2008 gerestaureerd door de Directie voor Stichtingen. De oude stenen in de tuin zijn verzameld in de omgeving. Kom vroeg in de ochtend; de straatjes binnen de stadsmuren worden na het middaguur druk. Wacht tot de gebedstijd, haal uw schoenen uit bij de deur en wees stil in het interieur.

Bron: İşçen, Cami en Mescitler in Ankara vóór de Republiek; Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; Kültür Portalı; Vikipedi.

Aan het einde van de weg die naar de Kaleden Markt leidt, aan de zuidelijke voet van het fort, staat de Ahi Şerafeddin-moskee, bekend bij de bevolking als Aslanhane; de naam is afgeleid van het Romeinse leeuwenbeeld dat in de muur is ingebed. Omdat deze moskee uitgebreid wordt behandeld in de route van de bestaande Ulu-moskeeën, zullen we hier kort blijven; maar dit is het belangrijkste voorbeeld van de traditie die door deze route wordt belicht, en het is onmogelijk om het te bezoeken en verder te gaan. De Thuluth-inscriptie boven de preekstoel dateert van 1289-90; volgens de TDV Islam Encyclopedie is het gebouw mogelijk ouder, en de naam van de stichter bij de noordelijke ingang wijst op het begin van de 13e eeuw. De preekstoel is gemaakt door de timmerman Mehmed bin Ebubekir.

Binnenin heeft het plafond vier rijen van 24 houten pilaren, die Romeinse zuilkoppen dragen; de vrouwenafdeling is verdeeld in vijf delen, die naar de niche leiden, waarbij het middelste deel breder en hoger is. De niche is een zeldzaam voorbeeld in Anatolië, waarbij mozaïek en stucwerk samen worden gebruikt; de rand van de muqarnas wordt omringd door mozaïek- en stucwerkdecoraties. De minaret heeft een bakstenen structuur met blauwe mozaïekdecoraties. In 2023 werd deze moskee, samen met de Beyşehir Eşrefoğlu, Sivrihisar Ulu, Kastamonu Mahmut Bey en Afyonkarahisar Ulu-moskeeën, opgenomen in de UNESCO Werelderfgoedlijst; dit was het eerste thematische erfgoeddossier van Turkije. De overblijfselen van het klooster en het graf van Ahi Şerafeddin, die zich tegenover de moskee bevinden, zijn onderdeel van het complex en worden samen met het bezoek aan de moskee bekeken. Bij de ingang moeten schoenen worden uitgetrokken; op vrijdagmiddag is het hier erg druk, dus vermijd dat tijdstip. Vanaf hier loopt u ongeveer vijfhonderd meter in de richting van Ulucanlar om bij de Direkli-moskee te komen.

Bron: TDV Islam Encyclopedie, Ahi Şerafeddin-moskee; Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; KTB persbericht; Wikipedia.

Loop vanaf Aslanhane in de richting van de Ulucanlar Caddesi; de moskee bevindt zich in de wijk Kale, op de hoek van de Direkli Sokak en de Ceylan Sokak. Er is geen inscriptie; experts bepalen de periode op basis van de stijl van het historische stucwerk, en plaatsen het in de 15e eeuw, sommigen zelfs in de eerste helft van die eeuw. Volgens de stichtingsdocumenten is de moskee in de 18e eeuw gerenoveerd. In het register van de sharia-rechtbank van Ankara uit 1588-1590 wordt de naam van een lid van de gemeenschap van de Direkli Moskee genoemd, wat betekent dat de moskee al minstens vierhonderd jaar onder deze naam bekend is.

De naam is te begrijpen bij de ingang: de laatste rij zitplaatsen wordt gedragen door vijf houten pilaren, en de moskee dankt haar naam aan deze pilaren. Dit gedeelte is later afgesloten met glas en werd ook gebruikt als een zomerse gebedsruimte. Aan beide zijden van de ingang staan twee halve marmeren zuilen uit de antieke tijd. De muren zijn gemaakt van leem met houten balken, gebouwd op een fundering van Ankara-steen, het dak is bedekt met tegels en het plafond is van hout; het uiterlijk is zo eenvoudig mogelijk. Binnenin bevindt zich aan de noordkant een houten vrouwenafdeling en aan de zuidkant een stucwerk mihrab die tot aan het plafond reikt: de bovenkant van de nis is versierd met muqarnas, aan beide zijden bevinden zich ramen, en het frame is versierd met een kalligrafie in de stijl van nesih en twee geometrische motieven. De minbar is nieuw. De houten minaret in de noordoostelijke hoek is bekleed met zink. Er was een graf, bekend als Direkli Baba, dat aan de noordmuur stond en waarvan wordt aangenomen dat het toebehoort aan de stichter; het is tegenwoordig niet meer aanwezig. Tijdens de renovatie in 2007 werden de bijgebouwen in de binnenplaats verwijderd en een wasruimte werd toegevoegd. Het is een kleine buurtmoskee; u kunt deze buiten de gebedstijden gesloten aantreffen. In dat geval kunt u de pilaren en zuilen van buitenaf bekijken en verder gaan. Als de moskee open is, ga dan rustig naar binnen en, indien er een gemeenschap aanwezig is, sta dan achteraan. De volgende halte is de Hacı Musa Moskee, gelegen in het zuidwesten, op de hoek van de campus van Hacettepe, richting het stadhuis van Altındağ.

Bron: Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; İşçen, Cumhuriyet Öncesi Ankara'da Cami ve Mescitler; Kültür Portalı.

De moskee bevindt zich tegenwoordig op het centrale campusgebied van de Universiteit Hacettepe (Sıhhiye) en ligt ten zuidoosten van de gemeente Altındağ. U kunt er via een trap vanaf de Talatpaşa Boulevard komen. De oude straatjes (Eski Yol en Küçük Gelin) zijn verdwenen als onderdeel van de campusinrichting, en de omgeving is in 2006 omgetoverd tot een park. Boven de deur bevinden zich twee inscripties: de eerste, in sülüs schrift, vermeldt dat de moskee is gebouwd door Hacı Musa's zoon Seyfeddin, maar verschillende historici hebben verschillende datums gelezen: 1422, 1432 en 1490. In een register van 1522 is de moskee al vermeld. De tweede inscriptie, in rika schrift, beschrijft het herstel van de moskee in 1923. Semavi Eyice beschouwt de moskee als een gebouw uit de 15e eeuw; echter, de mihrab (bidrichting) en de decoraties zijn kenmerkend voor het einde van de 17e en het begin van de 18e eeuw, wat suggereert dat de moskee in die periode grondig is gerenoveerd.

Wat u moet bekijken: De centrale boog van de drie puntbogen die de plaats voor de laatste gelovigen markeren, wordt gedragen door twee kolommen van hergebruikt marmer. De houten deuren van de vrouwenafdeling (harim) stammen uit de 15e eeuw; het houtsnijwerk is van hoge kwaliteit en de bovenkant is versierd met de "Kelime-i Tevhid" (de islamitische geloofsbelijdenis). Binnenin is het plafond zonder kolommen, verdeeld in vierkanten door latten. In de hoeken van de vierkanten bevinden zich kleine platen met beschilderde bloemen, in het midden een zeshoekig element, en in de raamkozijnen weer bloemmotieven. De mihrab is een stucwerkconstructie, omringd door drie rijen randen, met een ingewikkeld gewelfd nisje en twee regels sülüs schrift op de boog. Het houten minbar (preekstoel) is een origineel stuk uit die tijd, met geometrische spiegels en een rij palmetten. De minaret in het noordwesten heeft een kenmerkende "egel"-rand onder de balkon (şerefe). De moskee is in 1975 gerestaureerd door de Algemene Directie voor Stichtingen. Omdat de moskee zich op het campusterrein bevindt, is de omgeving rustig. Bezoek de moskee in stilte, buiten de gebedstijden, en vergeet uw schoenen niet uit te doen. Vanaf hier kunt u naar het noorden lopen, naar de Anafartalar Caddesi. Het pad loopt langs de oude Joodse wijk, waar u de kleine Örtmeli Moskee kunt zien, een ander voorbeeld van deze traditie met twee houten pilaren, maar dit is geen tussenstop op deze route. De Zincirli Moskee wacht op u verderop in de straat.

Bron: TDV Islam Encyclopedie, Hacı Musa Moskee; İşçen, Moskeeën en Gebedshuizen in Ankara vóór de Republiek; Ankara Gouver

Loop vanuit de Anafartalar Caddesi richting het Ulusplein. De Zincirli-moskee bevindt zich aan de linkerzijde van de straat, tegenover de Anafartalar Bazaar. De ingang is via de Mahmut Atalaystraat. Onderweg komt u langs de Kurşunlu-moskee met koepel, een voorbeeld van de Ottomaanse architectuur uit de 15e eeuw met één koepel in Ankara, en een goede vergelijking met de houten plafonds van deze route. De Zincirli-moskee heeft geen inscriptie of stichtingsdocument, maar documenten tonen aan dat deze is gebouwd door Ankaravi Mehmed Emin Efendi (1619-1687), die in zijn latere jaren Kazasker (hoofdjustitie) was. Daarom wordt deze moskee ook wel de Kazasker-moskee genoemd. Volgens Wikipedia is de moskee in 1685 verbonden aan een stichting die ook een theologische school, een school en twintig vijftien fonteinen omvatte. Gönül Öney dateert de houtsnijwerken, de preekstoel en de inrichting van de nis van eind de 17e tot begin de 18e eeuw.

Dit gebouw is een laat en groot voorbeeld van het Ankara-type: een rechthoekige plattegrond, met bakstenen muren met houten balken op een stenen fundering (de buitenkant is tijdens de laatste renovatie bekleed met baksteen), een pannendak en geen koepel. Aan de voorkant bevindt zich een open ruimte met drie puntbogen. Binnenin bevindt zich een houten plafond met cassettes, met in het midden twee zeshoekige elementen, omringd door decoratieve elementen. De vijfzijdige nis is van gips en reikt tot aan het plafond, met een versiering van boogvormige elementen en een reeks palmetten. De houten preekstoel is van walnoot, met ingewikkelde houtsnijwerken en een open hekwerk. De inscriptie aan de rechterkant van de preekstoel beschrijft de renovatie in 1879 door gouverneur Hurşit Paşa, en de renovatie in 1925 bij de gebedsrichting. Er zijn ook renovaties geweest in 1937 en 2005. Omdat de moskee zich op een van de drukste straten van Ulus ligt, is deze de hele dag open en wordt deze veel bezocht. Ga rustig naar binnen en wacht indien nodig tijdens de gebedstijden. Uw laatste bestemming is de helling achter de Hacı Bayram-moskee, voor Ahi Yakup.

Bron: Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; İşçen, Cumhuriyet Öncesi Ankara'da Cami ve Mescitler; Kültür Portalı; Vikipedi.

Van Zincirli, ga naar de helling in noordoostelijke richting, achter de Hacı Bayram-moskee. De Ahi Yakup-moskee bevindt zich in de Hacı Bayram-wijk, in de Selman-i Farisi-straat, volgens de adresgegevens van het Cultureel Portaal, en is bereikbaar via een stenen trap met elf treden. De Arabische inscriptie boven de deur van de gebedsruimte dateert uit 794 van de Islamitische kalender, oftewel 1392. Het Cultureel Portaal geeft dit als het bouwjaar, terwijl het boek "Ankara Vakıf Eserleri" van de provinciegouverneur van Ankara de inscriptie beschouwt als een restauratie-inscriptie en plaatst de constructie van het gebouw aan het einde van de 13e eeuw of in het begin van de 14e eeuw. Ahi Yakup was een van de leiders van de "ahi" (ambachtslieden) die in Ankara leefden tijdens de regering van Yıldırım Bayezid; hij was de zoon van Ahi Sinan, de zoon van Ahi Çelebi. Zijn madrasa (islamitische school) en zijn derwish-complex zijn niet bewaard gebleven.

Het gebouw is klein, zonder minaret, met een dak van dakpannen; de fundering is van steen, met hergebruikte Romeinse marmeren platen, terwijl de bovenkant van baksteen is en bepleisterd. Een houten dak bedekt de ruimte voor de laatste gebedsgroep. De belangrijkste waarde van de moskee ligt in de mihrabs (gebedsnisjes): één bevindt zich in de ruimte voor de laatste gebedsgroep, de andere in de gebedsruimte, en beide zijn gemaakt van hetzelfde gipsmodel. In de mihrab in de gebedsruimte is, precies in het midden, een Milet-kom van ongeveer twintig centimeter in diameter ingebed, met een open blauw en marineblauw patroon. Bekir Eskici beschouwt dit als het oudste bekende voorbeeld van vroege gipsen mihrabs in Ankara en gebruikt het als een referentiepunt voor de datering van andere moskeeën. Dezelfde mal is ook gebruikt in de Ahi Tura-moskee, een paar straten verderop. In het aangrenzende kerkhof bevindt zich het graf van Ahi Yakup, zonder inscriptie; aan de kopzijde staat een gebroken marmeren kolom, geverfd in groen. In 1984 werd de aangrenzende vereniging "Ahiler" gerestaureerd, en in 2009 door de Directie-generaal voor Stichtingen. De route eindigt hier; u kunt in tien minuten lopen naar het Hacı Bayram-plein en vervolgens naar het Ulus-station. Dit is een wijkmoskee en kan buiten de gebedstijden gesloten zijn; als deze open is, kunt u uw schoenen uitdoen en stil naar binnen gaan.

Bron: İşçen, Cami ve Mescitler in Ankara voor de Republiek; Ankara Valiliği, Ankara Vakıf Eserleri; Cultureel Portaal; TDV Islamitische Encyclopedie, Ankara.