Het Ankara van de Ahiler en de gildehandelaars.

Loop vanaf het Ulus metrostation zuidwaarts langs de Atatürk Boulevard; het eenvoudige, symmetrische gebouw tegenover het operagebouw is het museum van de Algemene Directie voor Stichtingen. Het gebouw stamt uit de periode van de Eerste Nationale Architectuur; de Ankara Rechtschool, die in 1925 werd geopend, verhuisde in 1928 hierheen en bleef hier tot 1941. Daarna werd het gebruikt als meisjesschool voor kunst, studentenhuis en tot april 2004 als kantoor van de Ankara Mufti; na een restauratie werd het op 7 mei 2007 als museum geopend. In het gebouw, dat bestaat uit een kelder, de begane grond en de eerste verdieping, worden 236 van de 2.669 objecten in de collectie tentoongesteld; de objecten dateren van de 13e tot de 19e eeuw en zijn allemaal afkomstig van stichtingen in heel Turkije.

Op deze route vindt u een paar luiken in de zaal met houten objecten: de vensterluiken van de Ahi Evran Moskee uit de 13e eeuw. Volgens de TDV Islam Encyclopedie was Ahi Evran Sheikh Nasirüddin Mahmud, die in 1262 overleed; hij stichtte de Anatolische Ahi-beweging door de relatie tussen de spirituele leider en de volgelingen in een klooster te combineren met de relatie tussen meester en leerling in een werkplaats. Veel van de caravanserais (handelsposten) die u verderop op de route zult zien, zijn ook eigendom van stichtingen; de Suluhan en de Çukurhan behoorden tot een stichting, terwijl de Çengelhan eigendom was van de stichting van Rüstem Paşa. Het museum is een goede plek om te beginnen met het begrijpen hoe deze stichtingen deze gebouwen in stand hebben gehouden.

Op de begane grond vindt u tapijten, kelims (Turkse platgeweven tapijten) en weefmachines, terwijl op de bovenverdieping manuscripten, tegels, metalen en houten objecten te zien zijn; opvallende stukken zijn de deurpanelen van de Ulu Camii van Divriği, kandelaars, stichtingsdocumenten, klokken en kalligrafie. Er is een restauratiewerkplaats met een bassin voor het reinigen van tapijten en er is een meertalige audiogids beschikbaar. Controleer de officiële website voor de openingstijden en toegangsvoorwaarden.

Bron: VGM Ankara Vakıf Eserleri Müzesi; TDV Islam Encyclopedie, Ahilik; Wikipedia.

Vanaf de boulevard, ga richting het Ulus-plein en ga de Anafartalar Caddesi in. Het Suluhan bevindt zich op het eiland tussen de Anafartalar en de Posta Caddesi. Het werd gebouwd tussen 1508 en 1511 in de tijd van II. Bayezid en I. Selim, en was een werk van de staatsman Hasan Paşa. Het werd lange tijd bekend als Hasanpaşa Han, en de naam Suluhan werd vanaf 1688 in de archieven vermeld. In de lijst van ongeveer dertig caravanserais in Ottomaans Ankara, opgenomen in de TDV Islam Encyclopedie, staat het vermeld als Hasanpaşa Han.

Het is een stenen caravanserai met twee verdiepingen en twee binnenplaatsen. De eerste binnenplaats heeft een vierkant grondplan; er zijn 30 kamers op de begane grond en 32 kamers op de bovenverdieping, met een fontein en een gebedshuis in het midden. De tweede binnenplaats is het stallencomplex, waar ook een hammam (Turks bad) is. Tijdens de Ottomaanse periode werd hier koffie en garen verhandeld. Het garen is belangrijk in het kader van de handelsroute, omdat in de stad Ankara "garen" verwijst naar wolgarens. De caravanserai raakte beschadigd bij de brand van Balıkpazarı in 1929, en tot de jaren 1950 werd het gebruikt als groente- en fruitmarkt. In 1984 werd het gerestaureerd door de Vakıflar Genel Müdürlüğü (Directoraat-Generaal voor Stichtingen). Tegenwoordig is het een markt. De Ankara Markt, die in 1937 tegenover het gebouw werd gebouwd, en de Sobacılar Çarşısı (houtmarkt), die tegen de muur van de caravanserai ligt, laten zien hoe dit gebied altijd een gespecialiseerde markt is gebleven.

Verken het gebouw door beide binnenplaatsen te bezoeken: let op de indeling van de kamers, de galerijen en de massieve ingang. U kunt hier zelf het plattegrondschema bekijken, dat vaak wordt vergeleken met de Koza Han in Bursa. Vanaf hier begint het steilste deel van de route: een helling van ongeveer een kilometer naar de voet van de kasteelmuur.

Bron: Wikipedia, Suluhan; TDV Islam Encyclopedie, Ankara; Güven Dinçer, İdealkent 2014.

Het collectie van het Museum van de Anatolische Beschavingen vertelt verschillende verhalen; bekijk de twee gebouwen die u op deze route tegenkomt. Het museum in Gözcü Sokak bestaat uit twee Ottomaanse gebouwen. De Mahmut Paşa Bedesten (overdekte markt) werd gebouwd door Mahmut Paşa, een vizier van Fatih, tussen 1464 en 1471; het heeft geen inscriptie. Het centrale, rechthoekige gebouw met tien koepels wordt omringd door een rij van 102 winkels met tongewelven: een klassiek marktschema. Het aangrenzende Kurşunlu Han werd ook gebouwd door Mehmed Paşa, een andere vizier van Fatih, in de tweede helft van de 15e eeuw. Het is een gebouw van twee verdiepingen, gebouwd van ruw gesteente, met 28 kamers op de begane grond en 30 kamers op de bovenverdieping.

Dit was het centrum van de zijdehandel. De zijde, geweven in Ankara, kon alleen aan de zijdenhandelaren in de bedesten worden verkocht, om te voorkomen dat er belasting werd ontduikt; de stof werd hierna verspreid naar Istanbul, Aleppo en Venetië. De huurprijs van de winkels in het Kurşunlu Han weerspiegelt dit ook: volgens een vermelding op Wikipedia was de jaarlijkse huur hier 41.500 akçe, terwijl die elders 1.800 akçe bedroeg. Na de brand van 1881 werden beide gebouwen verlaten. Het idee voor het museum ontstond in 1921 in Akkale, in de wijk Kale, maar toen er onvoldoende ruimte was, werden de bedesten en het han gekocht, op voorstel van Hamit Zübeyir Koşay. De restauratie duurde van 1938 tot 1968, en de architecten waren Macit Kural, Zühtü Bey en İhsan Kıygı; het centrale deel van de bedesten werd in 1943 opengesteld voor het publiek. In 1997 werd het museum uitgeroepen tot "Museum van het Jaar" in Europa.

Binnen in de bedesten kunt u de koepels en het ritme van de winkels bewonderen. Het Kurşunlu Han wordt tegenwoordig gebruikt als administratief gebouw van het museum, en het is niet altijd mogelijk om het interieur te bekijken. Sommige zalen zijn tot 2027 in renovatie; controleer de actuele status op de officiële website.

Bron: Officiële website van het Museum van de Anatolische Beschavingen; Wikipedia; Wikipedia, Kurşunlu Han (Ankara); Kaya 2021.

Loop vanaf het museum naar de hoofdingang van de citadel. Voor de poort staan twee herbergen naast elkaar. De kleinere, die aan de helling ligt, is Çukurhan. Deze dateert uit de 16e en 17e eeuw en is verbonden aan het stichtingsfonds van de toenmalige 'şeyhülislam' (hoofdmufti) Ankaravi Mehmed Emin Efendi. Het heeft in 1791 en 1801 twee grote renovaties ondergaan. Het is een gebouw met een stenen fundering en bakstenen muren, met twee verdiepingen en houten dragers. Door de helling aan de westkant is er een gedeeltelijke kelder, en de naam "Çukur" (kuil) verwijst waarschijnlijk naar dit niveau. De rechthoekige binnenplaats is aan de noordkant te bereiken. De indeling is typisch voor een Ottomaanse herberg in de stad, vergelijkbaar met de kleinere broer van Çengelhan.

In het begin van de jaren 2000 stond dit gebouw op de lijst van gebouwen die dringend gerestaureerd moesten worden, opgesteld door het World Monuments Fund. Van oktober 2007 tot mei 2010 werd het authentiek gerestaureerd, en de binnenplaats werd bedekt met een glazen dak ter bescherming. Tegenwoordig wordt het gebruikt als een accommodatie. Daarom is een bezoek een korte bezichtiging van ongeveer vijftien minuten: bekijk de textuur van de stenen en bakstenen gevel, het hout op de bovenste verdieping, de poort van de binnenplaats en hoe het gebouw op de helling is gebouwd.

Het is geen toeval dat deze twee herbergen naast elkaar staan bij de citadelpoort. In Ottomaans Ankara waren er ongeveer dertig herbergen, waarvan de meeste zich concentreerden aan de voet van de citadel, rond de 'bedesten' (overdekte markt). Hier werden karavanen gelost, en de goederen werden via deze herbergen naar de omliggende markten verspreid. Vanaf Çukurhan zijn het slechts een paar stappen naar Çengelhan. Nadat u beide heeft bekeken, kijk dan vanaf het plein naar beneden, richting Koyunpazarı (schapenmarkt), want die helling is uw route terug.

Bron: Wikipedia, Çukur Han; TDV Islam Encyclopedia, Ankara.

Het grote handelspand tegenover de hoofdingang is Çengelhan. Volgens bronnen werd het gebouwd in 1522, tijdens de regering van Sultan Süleyman, en behoorde het tot het stichtingsgoed van Rüstem Paşa; het werd beschouwd als een van de vier belangrijkste handelspanden van die tijd. Met zijn rechthoekige plattegrond, bijna vierkant, de open binnenplaats in het midden, de vele kamers en het gedeelte voor kamelen, is het het best bewaarde voorbeeld van een klassiek Ottomaans handelspand in Ankara. In de lijst van dertig handelspanden in de Islamitische Encyclopedie van de Turkse Geschiedkundige Stichting, staat het hoog aangeschreven. Het handelspand werd lange tijd gebruikt als opslagplaats voor wol, leer en andere goederen; het was het kloppende hart van de textielhandel. Een notitie in de rechtbankregisters van Ankara uit 1721 vermeldt dat een handelaar in Çengel Han 750 vukiyye (een gewichtseenheid) garen verkocht aan een Nederlandse handelaar. Dit is het meest concrete bewijs van het handelsnetwerk dat u hier ziet: de buitenlandse handelaar kwam naar het handelspand, kocht de goederen en vervoerde ze via İzmir of Istanbul naar Europa.

In de twintigste eeuw was dit handelspand de eerste winkel van Vehbi Koç. In 2005 huurde de Rahmi M. Koç Museum- en Cultuurstichting het handelspand van de Directie voor Stichtingen en liet het restaureren, waarna het werd geopend als het eerste industriemuseum van Ankara. Het nabijgelegen Safranhan, dat dateert uit 1511, werd ook gerestaureerd tussen 2012 en 2016 en is nu onderdeel van het museum. De collectie omvat meer dan tienduizend objecten, van transport tot luchtvaart. Begin uw bezoek echter met een bezoek aan de binnenplaats, waar u de arcades en de ritme van de kamers kunt bewonderen, en ga daarna verder naar de tentoonstellingen.

Voor informatie over openingstijden en toegangsvoorwaarden, raadpleeg de officiële website. Na uw bezoek, sta even voor de deur en vergelijk Çukurhan en Çengelhan nogmaals. Dezelfde functie, maar in twee verschillende schalen.

Bron: Wikipedia, Çengelhan Rahmi M. Koç Museum; Kaya 2021 (DergiPark); TDV Islamitische Encyclopedie, Ankara.

Op de weg naar beneden, vanaf Atpazarı richting Koyunpazarı, staat de Ahi Elvan-moskee. Deze route eindigt bij de moskee van de familie die de organisatie voor de handel heeft opgericht. Volgens de Islamitische Encyclopedie van TDV is de moskee gebouwd aan het einde van de 14e eeuw door Hacı Elvan bin Mehmed Bey, afkomstig uit de Nizameddin Zehrab-stam. De inscripties op de preekstoel vermelden dat deze in 1413-14 is gerestaureerd door Çelebi Mehmed. De Ahiler waren een organisatie die in de 13e eeuw ambachtslieden verzamelde in Ankara, die waren gevlucht voor de Mongoolse invasie. Ze speelden een belangrijke rol in het sociale en economische leven van de stad, nog voordat Ankara in 1354 bij het Ottomaanse Rijk kwam. De nabijgelegen Aslanhane-moskee in de wijk Samanpazarı is ook gebouwd door een Ahi, namelijk Ahi Şerafeddin, maar deze route gaat alleen naar de Ahi Elvan-moskee.

Binnenin is de rechthoekige ruimte verdeeld in vier delen door rijen van vier houten zuilen. De marmeren kapitelen van de zuilen zijn afkomstig van Romeinse en Byzantijnse overblijfselen. De onderste delen van de muren zijn van steen, de bovenkant van baksteen. Het plafond is van hout met consoles, en de galerijen zijn ook van hout. De nis is van gips, met decoratieve elementen en reliëfs. De preekstoel is een mooi voorbeeld van vakmanschap en is gemaakt door Harputlu Mehmed bin Bayezid. De deurvleugels met inscripties die de bouw en restauraties beschrijven, bevinden zich tegenwoordig in het Etnografisch Museum.

Bezoekregels: De moskee is open voor gebeden. Vermijd het betreden van de moskee tijdens de gebedstijden, of wacht dan stil in de achtergrond. Verwijder uw schoenen bij de ingang. Bedek uw schouders en knieën. Vrouwen moeten een hoofddoek dragen. Gebruik geen flits bij het maken van foto's. Twintig minuten is voldoende om de houten zuilen en de preekstoel te bekijken. Vanaf hier kunt u verder naar beneden naar Koyunpazarı en vervolgens naar het Samanpazarı-plein. Vanaf daar vertrekken bussen naar Ulus en Kızılay.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie, artikelen over de Ahi Elvan-moskee en Ankara.