Een wandeling van Galata naar Tophane in de oude havenwijk.

In een van de straatjes die vanaf de voet van de Galata-toren naar de Bankalar Caddesi leiden, bevindt zich deze trap die zich sierlijk naar beneden slingert. Het is een van de meest gefotografeerde plekjes van Karaköy. De trap werd in de tweede helft van de 19e eeuw gebouwd door Abraham Salomon Kamondo, het hoofd van de Kamondo-familie, een van de meest prominente bankiersfamilies van het Ottomaanse Rijk. Bronnen verschillen over de exacte bouwjaren; sommigen noemen de jaren 1850, anderen de periode tussen 1870 en 1880.

Volgens de bronnen diende de trap twee doelen. Het verkortte de route van het huis van de familie Kamondo naar de straat met de banken, en het maakte het gemakkelijker voor hun kinderen om naar de nabijgelegen Oostenrijkse school te gaan. Kortom, dit indrukwekkende bouwwerk is in feite een snelle verbinding, en het vervult nog steeds dezelfde functie: het is de route die dagelijks door mensen wordt gebruikt die tussen Karaköy en Galata reizen.

Het ontwerp bevindt zich ergens tussen de Neo-Barok en de vroege Art Nouveau. De vloeiende lijnen geven de trap een sculpturaal uiterlijk, waardoor de vorm het beste te zien is vanaf de straat onderaan of vanaf het bovenste platform. Let op het geweven patroon in de leuningen en de zeshoekige vorm van de treden; het wordt gezegd dat deze vorm is gekozen om te voorkomen dat kinderen zouden vallen als ze zouden struikelen. De fotograaf Henri Cartier-Bresson heeft de trap in 1964 gefotografeerd, en sindsdien is het een van de herkenbare beelden van de stad.

Als u foto's wilt maken, kies dan de vroege ochtend, want naarmate de dag vordert, wordt de doorgang drukker. Omdat de trap smal is, laat u mensen die omhoog of omlaag gaan voorgaan, en blijf niet te lang op de treden staan. Aan het einde van de trap komt u direct op de Bankalar Caddesi; de volgende halte, SALT Galata, ligt slechts een paar stappen verderop.

Bron: Wikipedia (Kamondo Trappen; Camondo Stairs).

De oude naam van Bankalar Caddesi (Bankenstraat) was Voyvoda Caddesi. Evliya Çelebi sprak in de 17e eeuw over deze straat als "Voyvoda Yolu" (Voyvoda-weg). In de laatste periode van het Ottomaanse Rijk was deze straat het financiële centrum van het rijk, en banken en verzekeringsmaatschappijen waren hier gevestigd tot de jaren 90. De beurs, opgericht in 1866 onder de naam Dersaadet Tahvilat Borsası, was ook gevestigd in deze straat, totdat deze in 1995 naar İstinye verhuisde.

Het meest indrukwekkende gebouw in de straat is het hoofdkantoor van de Ottoman Bank, ontworpen door de Frans-Levantijnse architect Alexandre Vallaury en in gebruik genomen in 1892. Probeer het gebouw van beide kanten te bekijken. De gevel aan de straatkant is een statig bankgebouw in neoklassieke stijl, versierd met reliëfs. De achtergevel, aan de kant van de Gouden Hoorn, heeft een balkon en een oriëntaals karakter. Dit verschil tussen de twee gevels kan worden gezien als een weerspiegeling van de positie van de bank tussen Oost en West.

Het gebouw diende van 1892 tot 1999 als het hoofdkantoor van de bank. Na een renovatie onder leiding van Han Tümertekin, werd het in november 2011 heropend als SALT Galata. Binnenin is het eerste wat u moet bezoeken het Ottoman Bank Museum op de eerste verdieping. Het museum, opgericht in 2002, is het eerste museum dat door een private bank in Turkije is opgericht, en is gevestigd in de kantoorruimtes waar de bank in 1892 begon. Het museum vertelt het verhaal van de bank tot 1933, met behulp van bankbiljetten, boeken, aandelen en foto's van het personeel. Het gedeelte op de begane grond beschrijft het bouwproces van het hoofdkantoor; een deel van de collectie is ook online te bekijken via Google Arts & Culture.

Op de bovenste verdiepingen bevinden zich de leeszaal, de conferentiezaal en wisselende tentoonstellingen van SALT Araştırma. De toegang is gratis, behalve op maandag; controleer de actuele openingstijden op de officiële website.

Bron: Officiële website van SALT; Wikipedia (Bankalar Caddesi).

Wanneer u vanaf Bankalar Caddesi naar het westen loopt en de Galata Mahkemesi Sokağı bereikt, ziet u tussen de smalle straatjes een minaret oprijzen met een vierkant lichaam en een spits toren. Deze minaret is uniek, omdat de geschiedenis van het gebouw verschilt van die van de meeste moskeeën in Istanbul. Volgens de TDV Islam Encyclopedie stond hier in de 14e eeuw een grote kerk, gebouwd door Dominicaanse monniken. Na de verovering werd het gebouw rond 1475 omgevormd tot een moskee als een stichting van Sultan Mehmed II en stond het in documenten bekend als de Galata Moskee. Na de val van het Bani Nasr-rijk in 1492, vestigden zich hier Andalusische moslims uit Spanje, waarna de moskee bekend werd als de Arabische Moskee.

De minaret is een omgebouwde oude klokkentoren. De vierkante plattegrond en de drieledige ramen doen denken aan de minaretten uit de Omajjaden-periode in Syrië. Binnenin zijn de gotische gewelven aan de richting van de gebedsrichting het meest opvallende overblijfsel uit de middeleeuwen. In het gebouw zijn verschillende lagen te zien, uit de middeleeuwen, de 18e eeuw en de 20e eeuw; probeer ze van elkaar te onderscheiden. In de 18e eeuw breidde en restaureerde Saliha Sultan het gebouw en liet in 1734-35 een fontein toevoegen. In 1868-69 liet Adile Sultan een reservoir en een fontein in de binnenplaats aanleggen. Tijdens een uitgebreide restauratie tussen 1913 en 1919, uitgevoerd door Giritli Hasan Bey, werd het dak vernieuwd, een portaal in Arabische stijl toegevoegd en de Italiaanse grafstenen die in de vloer werden gevonden, werden naar het Istanbul Archeologisch Museum verplaatst.

De Arabische Moskee is tegenwoordig de plaats van aanbidding voor de buurt. Bezoek de moskee buiten de gebedstijden. Verwijder uw schoenen bij de ingang. Vrouwen moeten hun hoofd bedekken, en iedereen moet kleding dragen die de schouders en knieën bedekt. Binnenin moet u stil zijn, loop niet voor de mensen die bidden en maak foto's zonder flits en zonder anderen te storen.

Bron: TDV Islam Encyclopedie; Wikipedia (Arabische Moskee).

Wanneer u vanuit Karaköy naar het oosten loopt en aankomt op het Tophane-plein, is het grote gebouw met de koepel voor u de moskee van het complex dat door Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Paşa is gebouwd, ontworpen door Mimar Sinan. Volgens de inscriptie is de moskee in 1580 voltooid. Sinan nam dit project op zich in de laatste fase van zijn leven, toen hij al in de negentig was. Het complex was gebouwd aan de rand van een pier, aan de kust; tegenwoordig staan er gebouwen van Galataport voor de moskee, omdat de kust is opgevuld.

Het ontwerp van de moskee is een kleinere versie van de Hagia Sophia. De hoofdkoepel, met een diameter van ongeveer 12,70 meter, wordt ondersteund door twee halve koepels langs de richting van de gebedsrichting. Wanneer u naar binnen gaat, kunt u dit schema zien door naar het plafond te kijken. In plaats van de grootsheid van de Süleymaniye-moskee, ziet u een meer compact en evenwichtig interieur. De nis bevindt zich in een uitspringend gedeelte van de muur en is bekleed met tegels van de beste periode van de werkplaatsen van İznik. De inscripties bij de ingang en de tekst in de nis zijn geschreven door Demircikulu Yusuf Efendi, een kalligraaf uit de laatste generatie van de Karahisari-school.

Naast de moskee omvat het complex een medrese (islamitische school) met zeventien cellen, een hammam (Turks bad), het achthoekige graf van Kılıç Ali Paşa, een school voor kinderen en een drinkplaats. De moskee en het graf zijn in 2011 gerestaureerd, terwijl de overige delen, inclusief de medrese, in 2015 zijn gerestaureerd. In de omliggende tuin bevinden zich graven, waaronder die van Admiraal Ateş Mehmed Paşa. Door in de binnenplaats te staan en te kijken hoe de moskee, het graf en het hammam tegen elkaar aan liggen, kunt u het beste begrijpen hoe het complex aan de kust was gelegen.

Let op de gebedstijden; vooral op vrijdagmiddag is de moskee erg druk. U moet uw schoenen bij de ingang uittrekken, en vrouwen dragen een hoofddoek. Kleding die de schouders en knieën bedekt, een stille houding en foto's zonder flits zijn voldoende; ga niet voor de mensen die bidden.

Bron: TDV Islam Encyclopedia; Wikipedia (Kılıç Ali Paşa Mosque; Kılıç Ali Pasha Complex).

Het badhuis, gelegen direct naast de weg, was een winstgevend onderdeel van het complex. Volgens de Islamitische Encyclopedie van de TDV werd het in februari 1583 voltooid. Dit badhuis, onderdeel van een havencomplex dat op een kuststrook was gebouwd, diende zowel de zeelieden als de stichting. Het was ontworpen als een enkel badhuis, zonder aparte secties voor mannen en vrouwen.

Het meest opvallende kenmerk van het gebouw is de ruimte zelf. In dit zeshoekige gedeelte zijn vier van de zes boogvormige nissen bestemd voor het wassen, terwijl de andere twee uitkomen op de aangrenzende koelere ruimtes. In het midden bevindt zich een voetbad, en bovenin bevindt zich een enkele koepel die licht binnenlaat. De muren zijn gebouwd met een metselwerktechniek waarbij steen en baksteen gecombineerd worden. Door de eeuwen heen hebben aardbevingen, met name de koepel, beschadigd, en het gebouw is lange tijd verwaarloosd.

In 2005 kocht de familie Iren het gebouw en startte een uitgebreide restauratie. Het werk, onder leiding van de architect Cafer Bozkurt, duurde ongeveer zeven jaar en werd in 2012 voltooid. Tijdens de restauratie werden de later toegevoegde houten kleedkamers in de koelere ruimtes verwijderd, waardoor de oorspronkelijke open ruimte, zoals ontworpen door Sinan, weer zichtbaar werd. De koepel werd gerestaureerd met traditionele technieken. Het project ontving in 2016 de Nationale Architectuurprijs en in 2017 de Europa Nostra-prijs.

Het badhuis is tegenwoordig weer in gebruik. Het gebouw, dat oorspronkelijk alleen voor mannen bestemd was, is nu op verschillende tijdstippen open voor zowel mannen als vrouwen. Als u het van binnen wilt bekijken, kunt u de openingstijden en voorwaarden op de website van het badhuis vinden. Zelfs als u alleen voorbijloopt, is het leerzaam om naar het koepelvormige gebouw te kijken en te zien hoe Sinan de moskee en het badhuis naast elkaar heeft geplaatst.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie; Europa Nostra; Wikipedia (Kılıç Ali Paşa Hamamı).

Nadat u het hamam verlaat, stop dan eerst bij de Tophane-fontein. Deze fontein, gebouwd in 1732 door Sultan Mahmud I, heeft een vierkant grondplan, met vier identieke zijden en hoeken die tot tweederde van hun hoogte zijn afgerond. Bekijk de stenen reliëfs op de gevels van dichtbij; daarin zijn fruitbomen die uit vazen groeien en bloemboeketten in potten, allemaal gerangschikt in rechthoekige frames. Samen met de golvende ornamenten aan de hoeken, is de fontein een typisch voorbeeld van de overgang van de klassieke Ottomaanse esthetiek naar westerse decoratie, en het is een van de grootste openbare fonteinen van Istanbul. De inscriptie is van de dichter Nafihi. De fontein stond ooit aan de kust, maar is nu landinwaarts gelegen door de aanleg van land. In 2006 is de fontein uitgebreid gerestaureerd.

Ten noorden van de fontein, in de richting van Boğazkesen, bevindt zich het gebouw met een koepel: Tophane-i Amire. Na de verovering stichtte Sultan Mehmet de Eerste hier een gieterij waar de kanonnen voor het leger en de vloot werden gegoten. Het gebouw werd in de tijd van Sultan Süleyman vernieuwd en in de 18e eeuw verder aangepast; volgens bronnen werd het huidige gebouw in 1743 herbouwd. Toen in 1843 een ijzerfabriek in Zeytinburnu werd opgericht en in 1850 in volle bedrijfsvoering begon, werd de productie van kanonnen geleidelijk verplaatst naar deze nieuwe locatie.

In 1992 werd het gebouw overgedragen aan de Universiteit voor Schone Kunsten Mimar Sinan en wordt het tegenwoordig gebruikt als het Tophane-i Amire Cultuur- en Kunstcentrum. Het heeft drie tentoonstellingszalen: Beş Kubbe (Vijf Koepels), Tek Kubbe (Enkele Koepel) en de Sarnıçlar (Waterreservoirs). Als er een tentoonstelling is, ga dan naar de Beş Kubbe-zaal om de indruk van de schaal van het gebouw te krijgen onder de koepels die de naam aan de zaal geven. Controleer de aankondigingen van de universiteit voordat u gaat, omdat het tentoonstellingsprogramma kan veranderen. Zelfs als er geen tentoonstelling is, biedt het uitzicht op de fontein en de gieterij in één oogopslag een inzicht in hoe dicht de industrie, die de naam aan de wijk gaf, bij de kust was gevestigd.

Bron: Universiteit voor Schone Kunsten Mimar Sinan; Cultureel Inventaris; Wikipedia (Tophane-i Amire; Tophane Çeşmesi).

De laatste halte van de route is de Nusretiye-moskee, gelegen direct naast het tramstation Tophane. Deze moskee is, in tegenstelling tot de voorgaande haltes, gebouwd met een compleet andere stijl, ruim tweehonderd vijftig jaar later. Volgens de Islamitische Encyclopedie van de TDV werd de bouw van deze moskee, opgedragen door II. Mahmud, gestart in juni 1823, na een grote brand, en werd ze voltooid op 8 april 1826. De architect was Krikor Amira Kalfa, afkomstig uit de familie Balyan. De naam verwijst naar "overwinning" en is verbonden met de afschaffing van de Janissariërs door II. Mahmud.

Bij het bekijken van de buitenkant, vallen direct de twee ongebruikelijk slanke minaretten op. De moskee is een indrukwekkend gebouw dat elementen van de barok- en empirestijlen uit Europa combineert. Vergelijk de decoraties van de gevel met de eenvoudige structuur van de Kılıç Ali Paşa-moskee, die zich op slechts een paar honderd meter afstand bevindt; zo kunt u in slechts enkele minuten een overgang zien van de klassieke architectuur van de 16e eeuw naar de meer westerse stijl van de 19e eeuw. Het "hünkar kasrı", het koninklijke balkon dat de sultan gebruikte bij zijn bezoek aan de moskee, is ook onderdeel van het complex.

De decoratieve elementen in het interieur maken meer gebruik van westerse versieringen dan traditionele Turkse motieven. Let op de koepel; in plaats van de gebruikelijke inscriptieband, is hier een plantaardige decoratie aangebracht, wat een innovatief detail is voor die tijd. De inscripties zijn het werk van de beroemde kalligraaf Mustafa Rakım uit die tijd. Tegenover de moskee bevonden zich een "muvakkithane" (een klokkentoren) en een "sebil" (een drinkplaats); de stedelijke veranderingen van de 20e eeuw hebben de omgeving veranderd en deze gebouwen zijn later verplaatst.

De moskee is tegenwoordig open voor het publiek. Bezoek de moskee buiten de gebedstijden, trek uw schoenen uit, vrouwen dienen een hoofddoek te dragen en hun schouders en knieën bedekt te hebben, en wees stil in het interieur. Bij het verlaten van de moskee kunt u gemakkelijk met de tram naar Kabataş of Eminönü reizen.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie; Wikipedia (Nusretiye-moskee).