De passages en bioscopen van de İstiklal Caddesi.

Vanaf Taksim, ga de İstiklal Caddesi op en loop de eerste paar honderd meter, waarbij u alleen naar de bovenverdiepingen kijkt. Hoewel de etalages van de begane grond veranderen, blijven de gevels, balkonnetjes en raamdecoraties van eind 19e eeuw bewaard. Dit aanzicht van de straat is het resultaat van een transformatie die plaatsvond na de Tanzimat-periode, en vooral tijdens het bewind van Sultan Abdülaziz.

Stop bij de Ağa Camii; het grote gebouw direct naast de moskee is het Rumeli Han. Dit handelspand, gebouwd door Sarıcazade Ragıp Paşa, de hoofdsecretaris van Sultan II. Abdülhamid, werd in 1894 geopend; het openingsjaar is in Romeinse cijfers vermeld boven de ingang aan de kant van de İstiklal Caddesi. De architect is niet met zekerheid bekend, maar het wordt verondersteld dat het werk is van August Jasmund of Konstantinos Pappas, die ook andere gebouwen van Ragıp Paşa ontwierpen. De algemene stijl is neoklassiek, maar de hoofdingang, die op de straat gericht is, is in een eclectische stijl en hier komen barokke en empire-decoraties samen. De drie handelspanden, gebouwd door Ragıp Paşa, werden vernoemd naar de continenten waar het Ottomaanse Rijk zich uitstrekte: Rumeli, Anadolu en Afrika.

In de eerste jaren huisvestte het handelspand stoffenhandelaren, fietsverkopers en tapijthandelaars. Na de jaren 90 verhuisden theaters, concertzalen en kunstenaarsateliers hierheen. Het gebouw werd in 2012 gesloten. Tijdens de restauratiewerkzaamheden werd een doorgang ontdekt onder het gebouw, die naar verluidt verbindingen had met naburige handelspanden. Deze doorgang wordt sinds 1978 beschermd als een monument. Op dit moment is de restauratie nog gaande, dus u kunt er waarschijnlijk niet naar binnen. Bekijk de decoraties van de hoofdingang en de gehele gevel vanaf de tegenoverliggende stoep, en ga dan verder in de richting van Galatasaray.

Bron: Smart Beyoğlu; Cultureel Inventaris; TRT Haber; Wikipedia (İstiklal Caddesi).

Na een paar minuten bereikt u een van de gebouwen met de breedste gevel van de straat. Volgens het Cultureel Inventaris is dit gebouw ontworpen door Alexandre Vallaury als woonhuis voor Abraham Paşa en werd het in 1883 geopend. Kort daarna huisvestte het een van de eerste sociale clubs van het rijk, de Cercle d'Orient. In de periode van de bouw was het het gebouw met de breedste gevel aan de İstiklal-straat.

De zaal aan de kant van Yeşilçamstraat werd, voordat het een bioscoop werd, gebruikt als gymnastiekzaal, circus en schaatsbaan. De zaal, die eind 1924 opende onder de naam Melek Sineması (Engelenbioscoop), dankt zijn naam aan de Art Nouveau-engelenbeelden die aan weerszijden van het scherm stonden. De huidige exploitant verwijst in de naam naar het Melek Apartmanı (Engelenappartementen) bij de ingang. De zaal heeft ongeveer 875 zitplaatsen en is versierd met vergulde plafonds en barokke en rococo-ornamenten. In de daaropvolgende decennia stond de bioscoop bekend als Emek en was een van de bioscopen aan de Yeşilçamstraat.

De bioscoop sloot in 2009. Het gebouw werd in 2013 gesloopt en herbouwd, en de zaal werd in mei 2016 heropend op de vijfde verdieping van het gebouw, onder de naam Emek Sahnesi (Emek Podium). In de nieuwe zaal zijn elementen van de barokke en rococo-decoratie van de oude zaal behouden. De indeling is echter verticaal in plaats van horizontaal, en de zaal heeft ongeveer 500 zitplaatsen. Tegenwoordig wordt de zaal gebruikt voor filmvoorstellingen, maar ook voor concerten, theater en galas.

U kunt de zaal alleen bezoeken met een toegangskaart. Als u een voorstelling wilt zien, raadpleeg dan vooraf het programma. Als er geen evenementen zijn, kunt u vanaf de straatkant naar de ingang van de Yeşilçamstraat lopen. De volgende halte, de Atlas Pasajı, ligt slechts een paar stappen verderop.

Bron: Cultureel Inventaris; Grand Pera Emek Sahnesi; Wikipedia (Emek Sineması).

Atlas Pasajı is het verhaal van een herenhuis dat is omgetoverd tot een bioscoop, en vervolgens tot een museum. Het gebouw werd in de jaren 1870 gebouwd als een winterverblijf voor Agop Köçeyan, een familielid van sultan Abdülaziz en de hofbankier. Bronnen geven de jaartallen 1870 of 1877 als bouwjaar. Volgens informatie van AKM werd het gebouw, dat neoclassicistische invloeden vertoont, tussen 1918 en 1922 door de Britse bezettingsmacht gebruikt als rechtbank. Vervolgens werd het overgedragen aan de Algemene Directie van Post- en Telegraafdiensten, en in 1932 omgetoverd tot een entertainmentlocatie. De Atlas Bioscoop, geopend in 1948, was met een capaciteit van 1860 personen een van de grootste bioscopen van Beyoğlu in die tijd.

In 1992 werd het gebouw overgedragen aan het Ministerie van Cultuur en Toerisme. In 2019 begon een uitgebreide restauratie, en in 2021 werd het Istanbul Film Museum geopend. Het museum bestaat uit drie verdiepingen en kan worden bezocht met één toegangskaart. De eerste twee verdiepingen zijn gewijd aan permanente tentoonstellingen, terwijl de derde verdieping is bestemd voor tijdelijke exposities. U kunt er wassenbeeldjes van bekende acteurs van Yeşilçam (de Turkse filmindustrie) bewonderen, persoonlijke bezittingen van beroemde regisseurs bekijken, filmposters en een interactief onderdeel genaamd "digitaal geheugen". In het gerestaureerde herenhuisgedeelte kunt u ook de plafond- en muurschilderingen bekijken; bronnen schrijven deze decoraties toe aan de Franse schilder Hippolyte Berteaux.

De Atlas Bioscoop toont opnieuw films, met een programma dat klassiekers combineert met nieuwe films. Na een bezoek aan het museum is het een uitstekende manier om het filmgedeelte van uw route af te sluiten met een filmvoorstelling. Het gedeelte van de passage aan de straatzijde is nog steeds een doorgang vol winkels. Controleer de actuele openingstijden, prijzen en informatie over de filmvoorstellingen op de officiële websites voordat u gaat.

Bron: AKM Istanbul; Officiële website Atlas 1948; Wikipedia (Atlas Pasajı).

Wanneer u richting Galatasaray loopt en de hoek van de Sahne Sokak bereikt, ziet u een gebouw met drie verdiepingen. Dit gebouw, oorspronkelijk bekend als Cité de Péra, heet tegenwoordig Çiçek Pasajı. De Griekse bankier Hristaki Zografos kocht het terrein van het Naum Theater, dat zwaar beschadigd was tijdens de brand van 1870, en liet architect Kleanthis Zannos het gebouw ontwerpen. Het gebouw, dat in 1876 werd geopend, bestond uit een complex met 24 winkels in de arcade en appartementen op de bovenverdiepingen, en werd in de eerste jaren ook wel Hristaki Pasajı genoemd.

De naam "Çiçek" (bloem) verwijst naar de bloemenverkopers die winkels in de passage hadden. Bronnen geven verschillende periodes aan als de oorsprong van de naam; sommigen noemen de Russische immigranten die na de revolutie van 1917 naar Istanbul kwamen, terwijl anderen verwijzen naar de periode van Sadrazam Küçük Said Paşa, die de passage in 1908 bezat. Gedurende de 20e eeuw stond de passage bekend als een ontmoetingsplaats voor schrijvers en kunstenaars.

Op 10 mei 1978 veranderde een plotselinge instorting het lot van het gebouw. Het verwaarloosde gebouw stortte die nacht in en bleef tien jaar in die staat. In 1988 werd het herbouwd en opnieuw geopend, en in 2005 werd het nogmaals vernieuwd. Het huidige gebouw is van beton; de binnenplaats van de drie verdiepingen hoge arcade is overdekt met een glazen dak en een glazen koepel.

Het belangrijkste om te bekijken op deze locatie is de gevel. Let op de beeldhouwwerken, de Caryatiden en de Romeinse cijfers op de klok boven de ingang, die niet meer werkt. Loop vervolgens onder het glazen dak door de binnenplaats en ga via de zijdeur naar de vismarkt; de ingang van de Avrupa Pasajı ligt een paar stappen verderop.

Bron: Bellek Mekanları; Wikipedia (Çiçek Pasajı).

Een paar stappen verder van de vismarkt komt u bij de Europese Passage, die de Meşrutiyet Caddesi met de Sahne Sokağı verbindt. Ook deze passage is gebouwd op de plek waar gebouwen zijn afgebrand in de brand van 1870; bronnen vermelden dat er voor de brand het hotel "Jardin des Fleurs" stond. De passage, gebouwd door de Armeense handelaar Onnik Düz en ontworpen door de architect Domenico Pulgher, werd in 1874 voltooid.

De passage is ongeveer 56 meter lang, heeft drie verdiepingen en 22 winkels en is een neoklassiek doorgang. De gevel is bekleed met steen uit Malta, terwijl de vloer is gemaakt van steen uit Trieste, afkomstig uit Italië. Kijk omhoog; aan de bovenkant van de binnenmuren staan grote vrouwelijke beelden, en een deel van het plafond is van glas. Bronnen geven verschillende interpretaties van deze beelden, waarbij sommigen beweren dat ze verschillende ambachten vertegenwoordigen, terwijl anderen ze identificeren als figuren uit de Griekse mythologie. In de eerste jaren werd de passage verlicht met gaslampen die voor de beroemde spiegels stonden, waardoor het ook bekend stond als de "Spiegelpassage".

In de beginjaren waren er schoenmakers, kappers, kleermakers, kruideniers, fournituurwinkels, zeepzaken en tapijtwinkels gevestigd. Later kwamen er horlogemakers, pianobouwers en modehuizen bij. In 1929 werd de passage overgenomen door de staat, en in 1936 werd het verkocht aan de Emlak ve Eytam Bankası. Tegenwoordig worden er in de winkels ansichtkaarten, keramiek, souvenirs, tapijten en antiek verkocht.

De neoklassieke indeling is het beste te zien wanneer u in het midden van de passage staat en beide uiteinden tegelijkertijd bekijkt. Maak foto's, maar blokkeer de winkels niet. Als u aan de kant van de Meşrutiyet Caddesi de uitgang neemt en naar links loopt in de richting van Tünel, komt u bij de achterkant van de Hazzopulo Passage.

Bron: Wikipedia (Europese Passage; tr en en).

De Hazzopulo Passage is een binnenplaats die de Meşrutiyet Caddesi met de İstiklal Caddesi verbindt. Zodra je de passage binnenstapt, verdwijnt het lawaai van de straten plotseling. De passage, gebouwd door de Griekse handelaar Hacopulo, werd op 15 april 1871 geopend; bronnen noemen verschillende namen uit de familie als oprichter. De passage wordt ook wel de "Adviespassage" of "Handelspassage" genoemd.

Het is een gebouw in neoklassieke stijl, gebouwd van steen. Deels twee-, deels vier verdiepingen tellende gebouwen omringen een binnenplaats. De ingang aan de kant van de İstiklal Caddesi is een smalle gang, overdekt met zes kruisbogen, terwijl de ingang aan de kant van de Meşrutiyet Caddesi drie bogen heeft. Kijk naar de stenen onder je voeten; de vloer is belegd met stenen afkomstig uit Yalıköy, dat vroeger Podima heette.

Een van de meest interessante details in de geschiedenis van de passage is de relatie met de pers. Hier bevond zich de drukkerij van Ahmet Mithat Efendi, en de krant "Namık Kemal İbret" werd hier gedrukt. In de passage waren ook kappers, kleermakers en tapijthandelaars gevestigd; op een bepaald moment was het een ontmoetingsplaats voor de Jonge Turken.

Tegenwoordig zijn de benedenverdiepingen levendig met theesalons en kleine winkels. Bronnen vermelden dat de bovenverdiepingen al lang verwaarloosd worden en dat de passage wacht op een restauratie vanwege eigendomsproblemen. Let erop dat je de weg niet blokkeert als de tafels de binnenplaats vullen, want dit is nog steeds een doorgang tussen de twee straten. Een kopje thee drinken in de binnenplaats en naar de ramen en de verhoudingen van de verdiepingen kijken, is de gemakkelijkste manier om een glimp op te vangen van de 19e eeuw, verborgen achter de etalages van de İstiklal Caddesi. Vanaf hier kun je via de smalle gang aan de kant van de İstiklal Caddesi de straat opgaan en verder lopen in de richting van Tünel.

Bron: Cultureel Inventaris; Wikipedia (Hazzopulo Passage).

De laatste halte van de route is het Botter-appartement, gelegen aan de İstiklal Caddesi nummer 235. Dit gebouw staat bekend als de eerste Art Nouveau-constructie van Istanbul. Het werd ontworpen door de Italiaanse architect Raimondo D'Aronco tussen 1900 en 1901 en gebouwd voor de Nederlandse Jean Botter, die in de tijd van Abdülhamid II de officiële kleermaker en modeontwerper van het paleis was. Volgens de website van de gemeente Istanbul (İBB) was dit het eerste gebouw dat in het Ottomaanse Rijk als een modehuis werd gebruikt; de werkplaats van Botter produceerde kleding voor leden van het hof en de Ottomaanse elite tot na de Eerste Wereldoorlog. Het gebouw had een boetiek op de begane grond, een werkplaats en opslagruimte op de eerste verdieping, en appartementen op de bovenste verdiepingen.

Bekijk het gebouw vanaf de stoep tegenover de gevel. De golvende lijnen, de plantenmotieven, de bloemversieringen en de medaillons met afbeeldingen van mensen met bloemen introduceren de stijl van D'Aronco; Wikipedia interpreteert de reliëfs van vrouwen met golvend haar en een glimlach aan de westelijke gevel als afbeeldingen van Demeter. Het gebouw is een van de eerste appartementencomplexen waarin een stalen skelet werd gebruikt, en het is het tweede gebouw in Istanbul, na het Pera Palas, dat een lift had.

Na de Balkanoorlogen en de Eerste Wereldoorlog verkocht de familie Botter het gebouw in 1917 en verhuisde naar Parijs. Na vele jaren werd het gebouw gerestaureerd door de afdeling monumenten van de gemeente Istanbul en in april 2023 heropend als het Casa Botter Kunst- en Ontwerpcentrum. Er worden wisselende tentoonstellingen georganiseerd in de zalen op de begane grond. Volgens de website van de gemeente Istanbul is het centrum op maandag gesloten; controleer de actuele tentoonstelling en openingstijden voordat u gaat.

Vanaf hier is het slechts een paar minuten lopen naar het Tünel-plein. Op de terugweg kunt u met de F2-funiculaire naar Karaköy afdalen, of met de historische T2-tram terug naar het begin van de straat.

Bron: İBB Atatürk Kütüphanesi, Casa Botter pagina; Wikipedia (Botter Apartmanı).