Boeken zonder te schrijven: Bibliotheken in Istanbul.

De voormalige militaire kazerne in Rami is omgetoverd tot de grootste bibliotheek van de stad. Volgens de eigen geschiedenis van de bibliotheek werd dit uitgestrekte terrein in de tijd van Sultan II. Mustafa aan Rami Mehmed Pasha, die toen grootvizier was, gegeven als landgoed, en de naam is afgeleid van hem. Na de afschaffing van de Janissariërs in 1826 werd hier een kazerne gebouwd voor het leger Asakir-i Mansure-i Muhammediye, en deze werd in 1828 in gebruik genomen. De kazerne diende tijdens de Russisch-Turkse oorlog van 1828-1829 als hoofdkwartier van Sultan II. Mahmud en werd tot 1971 gebruikt voor militaire doeleinden.

De restauratie, die in 2014 werd gestart door het Ministerie van Cultuur en Toerisme, vond plaats in drie fasen, en de bibliotheek werd in januari 2023 geopend. Met een oppervlakte van 36.000 vierkante meter, een groene binnenplaats van 51.000 vierkante meter en een capaciteit van 4.200 zitplaatsen, is het de grootste bibliotheek van Istanbul. Volgens een aankondiging van de bibliotheek in augustus 2026, heeft de bibliotheek de eerste prijs gewonnen in de categorie "grote projecten" bij de IFLA Green Library Awards 2026.

Begin uw bezoek door over de binnenplaats van het rechthoekige gebouw te wandelen, en bekijk vervolgens de verschillende zalen. Hier vindt u zalen voor Turkse en wereldliteratuur, thematische bibliotheken, een afdeling voor baby's en kinderen, een gespecialiseerde bibliotheek over Atatürk en een bibliotheek met oude manuscripten. De collectie van de Beyazıt Staatsbibliotheek is hier ook verplaatst, en er is een onderzoekzaal beschikbaar voor postgraduaatstudenten. Een studiezaal is 24 uur per dag, zeven dagen per week geopend.

De toegang is gratis. Volgens de regels van de bibliotheek kunnen bezoekers met een geldig Turks identiteitsbewijs met een chip de ingang passeren; buitenlandse bezoekers moeten de toegangsvereisten vooraf bij de bibliotheek opvragen. De openingstijden van de zalen kunnen verschillen; controleer de actuele informatie op de officiële website.

Bron: Officiële website van de Rami Bibliotheek; Ministerie van Cultuur en Toerisme, KYGM.

Wanneer u met de tram vanuit Rami aankomt in Beyazıt, bevindt de Beyazıt-moskee zich direct naast een gebouw met een koepel. Dit gebouw is de oudste staatsbibliotheek van Turkije, bekend om de documenten met betrekking tot de oprichting van Turkije. Volgens de TDV Islam Encyclopedie is de officiële oprichtingsdatum 27 september 1882. De bibliotheek, oorspronkelijk genaamd Kütübhane-i Umumi-i Osmani, opende in juni 1884 haar deuren voor het publiek. In 1961 werd de naam gewijzigd in Beyazıt Staatsbibliotheek.

De bibliotheek is gevestigd in het gedeelte van het II. Bayezid complex dat in 1506 werd voltooid, namelijk het hospitaal en het herberg. Volgens bronnen is het gedeelte met de zes koepels, ontworpen door de architect Ohannes Kalfa, gerestaureerd om dienst te doen als bibliotheek. De collectie groeide snel; de bibliotheken van figuren als Cevdet Paşa en Hekimoğlu Ali Paşa werden hierheen verplaatst. In 1934, met de wet op het verzamelen van gedrukte werken en afbeeldingen, werd de bibliotheek een van de vijf centra in Turkije waar gedrukte publicaties werden bewaard, wat resulteerde in herhaalde uitbreidingen. In 2003 transformeerde de toevoeging van de Hakkı Tarık Us collectie het kranten- en tijdschriftgedeelte tot een van de belangrijkste archieven van het land.

Na de opening van de Rami-bibliotheek werd de boekencollectie daarheen verplaatst; het gebouw in Beyazıt richtte zich op kranten en periodieken. Volgens de officiële aankondiging van de bibliotheek is het gebouw vanaf 22 juni 2026 gesloten voor bezoekers vanwege renovatie- en restauratiewerkzaamheden, totdat deze werkzaamheden zijn voltooid.

Daarom is een korte blik van buiten voldoende. Sta even in het gebied tussen de moskee en de bibliotheek en bekijk de reeks koepels van het complex, en loop dan een paar stappen verder naar de Sahaflar Çarşısı (boekmarkt). U kunt de voortgang van de renovatie en de heropening van de leesruimtes volgen op de website van de bibliotheek.

Bron: TDV Islam Encyclopedie; Officiële website van de Beyazıt Staatsbibliotheek; Wikipedia (Beyazıt Staatsbibliotheek).

Deze kleine binnenplaats, gelegen tussen de Beyazıt-moskee en de Grote Bazaar, is al eeuwenlang het centrum van de boekenhandel in Istanbul. Volgens de Islamitische Encyclopedie van de Turkse Geschiedkundige Stichting (TDV) boden de boekverkopers eerst dienst aan studenten rond de binnenplaatsen van de medreses (islamitische scholen), en werkten ze later in de Grote Bazaar. Evliya Çelebi schreef dat er ongeveer vijftig boekwinkels in de bazaar waren, waarin driehonderd mensen werkten. Na de aardbeving van 1894 begonnen de boekverkopers zich te verplaatsen naar de huidige locatie, een gebied dat vroeger de "Hakkaklar Bazaar" heette. Naarmate er meer boekwinkels kwamen, kreeg het gebied de naam "Sahaflar Bazaar" (Boekenmarkt).

Na een grote brand in 1950 werd de markt door de gemeente afgebroken en herbouwd, met de beslissing dat er alleen boeken verkocht mochten worden. Het standbeeld in het midden van de binnenplaats is van İbrahim Müteferrika, de oprichter van de eerste Turkse drukpers, en werd in 1981 geplaatst. Het is zinvol om bij dit punt even stil te staan bij het standbeeld. Müteferrika symboliseert de overgang van handgeschreven boeken naar gedrukte boeken, en volgens Wikipedia bevinden zich in de nabijgelegen Atatürk Bibliotheek de meeste van de Ottomaanse boeken die in zijn drukpers zijn gedrukt, tot aan de letterhervorming.

Bronnen geven aan dat de markt een deel van haar oorspronkelijke culturele betekenis heeft verloren, en dat tegenwoordig vooral studieboeken, boeken in vreemde talen en sets verkocht worden. Toch is het met een geduldig oog nog steeds mogelijk om oude edities, tweedehands romans en boeken over Istanbul te vinden. Ga van winkel naar winkel en vraag de boekverkoper naar het boek of onderwerp dat u zoekt; dit is de snelste manier om een boek te vinden dat u niet direct in de schappen ziet liggen.

De prijzen zijn niet altijd duidelijk aangegeven, dus aarzel niet om naar de prijs van het boek te vragen dat u wilt kopen. Verlaat de markt via de kant die uitkomt op de Grote Bazaar en ga in de richting van Süleymaniye.

Bron: TDV Islamitische Encyclopedie; Wikipedia (Sahaflar Çarşısı).

Twee van de medreses rond de Süleymaniye-moskee herbergen de belangrijkste verzameling van oude manuscripten van Turkije. Volgens de eigen geschiedenis van de bibliotheek was er bij de opening van het complex in 1557 nog geen apart bibliotheekgebouw. Boeken die vanuit het paleis werden gestuurd, werden geleidelijk verzameld in de moskee en in 1751-52 werden ze ondergebracht in een afgesloten ruimte onder de rechtergalerij van de moskee.

De huidige bibliotheek ontstond door het samenvoegen van verschillende, verwaarloosde collecties van oude boeken. Het Ministerie van Wakken besloot deze collecties in Istanbul te centraliseren om ze te beschermen, en in 1918 werd de Süleymaniye Centrale Bibliotheek opgericht. Samen met de bibliotheek van de moskee werden vele andere collecties, zoals die van Aşir Efendi, Çorlulu Ali Paşa, Damad İbrahim Paşa en Laleli, verplaatst naar de tweede medrese van het complex; de eerste medrese werd in 1927 aan de bibliotheek toegewezen. Tegenwoordig worden hier meer dan 150 collecties bewaard, waaronder keizerlijke bibliotheken zoals die van Fatih, Ayasofya en Laleli. De TDV Islam Encyclopedie beschouwt de bind- en restauratiewerkplaats, opgericht in 1956, als een van de belangrijkste afdelingen van de instelling.

Dit is geen museum, maar een onderzoeksbibliotheek. De dienstverlening aan bezoekers, volgens de normen voor openbare diensten, is doordeweeks beschikbaar. Toegang tot de leeszaal is mogelijk met een identiteitsbewijs; buitenlanders hebben een paspoort nodig. De werken worden voornamelijk bekeken via digitale afbeeldingen. Rondleidingen worden op afspraak georganiseerd, en individuele bezoekers worden ontvangen afhankelijk van het dagprogramma. Zelfs het betreden van de binnenplaats en het ervaren van de rust van de medrese-galerijen is waardevol; als u naar binnen wilt, raadpleeg dan eerst een medewerker en wees stil. Bij het verlaten van het complex kunt u vanaf de binnenplaats van de moskee uitkijken over de Gouden Hoorn en richting de straten leiden die naar Eminönü lopen.

Bron: Officiële website van de Süleymaniye Manuscriptenbibliotheek; TDV Islam Encyclopedie.

Wanneer u vanuit Süleymaniye de drukke straatjes afdaalt naar Eminönü, wacht de vestiging van İstanbul Kitapçısı, onderdeel van İBB Kültür A.Ş., op u in een van de piergebouwen aan de kant van Sirkeci. Volgens het officiële adres bevindt de vestiging zich op de pier Katip Çelebi, van Şehir Hatları. Volgens een aankondiging van Kültür A.Ş. werd deze vestiging in december 2013 geopend als de zesde vestiging van het merk, en tijdens de renovatie is de oorspronkelijke structuur van de pier behouden gebleven.

De naam van de pier past uitstekend bij het thema van de route. Volgens de Islamitische Encyclopedie van TDV werd Katip Çelebi, geboren in Istanbul in 1609 en overleden in 1657, begraven in de buurt van de Zeyrek-moskee. In zijn werk "Keşfü'z-zunun", dat hij in twintig jaar voltooide, gaf hij een systematische lijst van boeken en wetenschappen in de islamitische wereld. Deze uitgebreide bibliografie werd ook een belangrijke referentiebron voor westerse oriëntalisten. Hij is ook de auteur van het geografische werk "Cihannüma". Het is een toevallige, maar mooie toevalligheid dat de route, na een bibliotheek vol manuscripten, uitkomt bij een boekhandel en vervolgens een pier die is vernoemd naar een bibliografie.

De eerste vestiging van İstanbul Kitapçısı werd in 1998 geopend. In de winkel vindt u naast boeken over geschiedenis, cultuur en literatuur van İBB Yayınları, ook boeken van ongeveer tweeduizend uitgeverijen, met name publicaties over Istanbul. De vestiging in Eminönü is, samen met die in Kadıköy en Karaköy, een van de drie vestigingen met een café en uitzicht op de Bosporus.

Hier kunt u een boek over Istanbul uitzoeken en een paar pagina's lezen terwijl u de vertrek van de veerboten bekijkt, een perfecte pauze. Controleer de actuele openingstijden op kultur.istanbul en neem vervolgens tramlijn T1 naar Kabataş.

Bron: kultur.istanbul; officiële website van İstanbul Kitapçısı; TDV Islamitische Encyclopedie.

Als u met de kabelbaan vanuit Kabataş naar Taksim reist en vervolgens een paar minuten loopt vanaf het Gezi Park, komt u bij een ongebruikelijk gebouw met zeshoekige, koepelvormige daken. De wortels van de İBB Atatürk Bibliotheek liggen in de gemeentelijke bibliotheek, die in 1924 werd opgericht. De collectie verhuisde in 1931 naar de Beyazıt Medrese en van 1939 tot 1981 functioneerde het als de gemeentelijke bibliotheek van Istanbul in de historische II. Bayezid Medrese. Met andere woorden, het was meer dan veertig jaar lang gevestigd vlakbij het huidige Beyazıt.

De fundering van het huidige gebouw werd in 1973 gelegd door de Koç Foundation als onderdeel van de festiviteiten ter ere van het 50-jarig bestaan van de Republiek. Het gebouw werd op 2 november 1976 aan de gemeente overgedragen en op 3 maart 1981 als bibliotheek geopend. Het project werd ontworpen door Sedad Hakkı Eldem en Hamdi Şensoy. Eldem kon hier de zeshoekige vormen die hij eerder in schetsen had onderzocht, daadwerkelijk toepassen. Het gebouw, een betonnen constructie van drie verdiepingen, is centraal gepland en bestaat uit zeshoeken. Volgens de eigen publicaties van de bibliotheek kon slechts het bibliotheekgedeelte van het oorspronkelijke culturele centrumproject worden gerealiseerd. Het licht in de leeszaal komt van de dakramen in de zeshoekige piramidevormige daken.

De collectie omvat meer dan 500.000 items, waaronder boeken in Ottomaans, tijdschriften, manuscripten, kaarten, ansichtkaarten en jaarverslagen. Dit is een onderzoeksbibliotheek. Volgens de officiële website is het lidmaatschap gratis en kan het worden aangevraagd met een officieel identiteitsbewijs, zoals een identiteitskaart, rijbewijs of paspoort. Toegang tot de stille studiezalen is mogelijk zonder afspraak, afhankelijk van de drukte.

Sluit uw bezoek af bij de ingang van de bibliotheek en observeer hoe de zeshoeken aan elkaar zijn verbonden. Controleer de openingstijden op de officiële website voordat u gaat.

Bron: Officiële website van de İBB Atatürk Bibliotheek; Wikipedia (Atatürk Bibliotheek).