Zazadin Hanı

Zazadin Hanı, Konya'nın yaklaşık 22 kilometre kuzeydoğusunda, Konya-Aksaray yolunun 5 kilometre kadar içinde, Tömek yakınlarında duran bir Anadolu Selçuklu kervansarayıdır. Yapı, Selçukluların Konya çevresinde yaptırdığı en büyük kervansaray olarak tanıtılır. Bozkırın ortasında birden yükselen kesme taş duvarları, kervan yollarının bu ovada ne kadar önemli olduğunu tek bakışta anlatır. Hanın kim tarafından ve ne zaman yapıldığı kapılarındaki iki kitabeden bilinir. Konya Valiliği'nin aktardığına göre kapalı bölümün kapısındaki kitabe, bu kısmın Sultan I. Alaeddin Keykubad zamanında 1235-1236 yılında bitirildiğini söyler. Avlu kapısındaki kitabe ise avlunun II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında 1236-1237 yılında tamamlandığını belgeler. İki kitabede de bani olarak Selçuklu emiri Sadeddin Köpek'in adı geçer. Köpek'in aynı zamanda nakkaş ve mimar olduğu bilindiği için hanın mimarının da kendisi olması muhtemel görülür. Yapının ilk adı Sadeddin Hanı idi ve zamanla halk ağzında Zazadin Hanı'na dönüştü. Han, doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen bir alana, avlulu yazlık bölüm ile kapalı kışlık bölüm olmak üzere iki kütle halinde kurulmuştur. Dış duvarlar, cephe yüksekliğinde yükselen çokgen, kare ve silindirik payanda ve köşe kuleleriyle desteklenir; bu kuleler yapıya bir kale görünümü verir. Duvarlarda çok sayıda devşirme taş kullanılmıştır ve Roma ile Bizans dönemi yapılarından gelen bu parçalar bugün de taşların arasında seçilebilir. Duvar örgüsündeki yoğun taşçı işaretleri de dikkatli bakan gözden kaçmaz. Ana taç kapı güney cephededir ve cephe hizasını aşarak yükselen dikdörtgen bir kütle olarak tasarlanmıştır. Çift renkli taşların sırayla dizildiği almaşık örgü, kapıya hanın en zarif görüntüsünü verir. Sivri kemerli nişin iki yanında halat örgü oymalı gövdeli küçük sütunceler durur. Kapıdan girildikten sonra beşik tonozlu bir eyvandan avluya geçilir. Avlunun güney, doğu ve kuzey kenarları revaklarla ve tonozlu odalarla çevrilidir. Giriş eyvanının üstünde, yıldız tonozla örtülü küçük bir mescit vardır ve buraya avlunun köşesindeki tek kollu taş merdivenle çıkılır. Kuzeydeki bir başka taş merdiven avluyu hanın çatısına bağlar. Kaynaklara göre avlu çevresinde irili ufaklı 24 oda ile hamam, ambar, depo ve ahır bölümleri bulunur. Kışlık bölüm hanın en etkileyici iç mekanıdır. Daha geniş ve yüksek tutulan orta sahın, sivri beşik tonozlarla örtülü yan sahınlarla birleşir. Orta sahının ortasındaki kubbe, onarımlar sırasında dıştan saydam bir külahla örtülmüştür ve içeri bu açıklıktan ışık süzülür. 1996'da Selçuk Üniversitesi'nin de katıldığı kazılarda bu bölümde altıgen döşeme tuğlaları ortaya çıkmıştır. Aynı kazıda bulunan çini parçalarının yapıya ait olup olmadığı ise hala tartışmalıdır. Han uzun yıllar harap kaldıktan sonra 2017'de kapsamlı bir restorasyon geçirmiştir. Restorasyonun ardından Vakıflar Bölge Müdürlüğü'nün ihalesiyle bir işletmeye verilmiş ve odaları dönemin havasını yansıtan eşyalarla döşenerek ziyarete açılmıştır. Bu nedenle ziyaret koşulları ve giriş düzeni işletmeci tarafından belirlenir; gitmeden önce hanın açık olup olmadığını ve güncel koşulları kontrol edin. Yapı zaman zaman film çekimleri ve kültürel etkinlikler için de kullanılır. Hana Konya'dan Aksaray yönüne giden yoldan, Tömek sapağına girilerek özel araçla ulaşılır. Bozkırda gölge neredeyse yoktur, bu yüzden yaz aylarında sabah ya da akşamüstü gelmek daha rahattır. Batan güneş açık kahverengi ve beyaz kesme taşları sıcak bir renge boyar ve dış duvarların kule dizisi en iyi bu saatte fotoğraflanır. Hanın çevresini dışarıdan bir kez dolaşmak, payandaların ve devşirme taşların yerleşimini görmek için iyi bir başlangıçtır. Aynı yol üzerinde daha doğuda Kızören Obruğu ve Obruk Hanı bulunur, bu yüzden iki durak aynı güne kolayca sığar.