Zağnos Vadisi Parkı ve Zağnos Köprüsü

Zağnos Vadisi, Trabzon surlarının batı yüzü boyunca uzanan derin vadidir ve bugün kentin en büyük tarihi parklarından birine dönüşmüştür. İngilizce Vikipedi, Zağnos ya da İskeleboz deresinin açtığı bu vadinin surların batı hendeğini oluşturduğunu yazar. Vadi adını, 15. yüzyılda Trabzon'un Osmanlı topraklarına katılmasından sonra kentte imar çalışmaları yürüten Zağnos Paşa'dan alır. Kentin iki derin vadisinden biri olan bu alan, doğudaki Tabakhane Vadisi ile birlikte tarihi kenti bir ada gibi çevreler. Yirminci yüzyılda vadinin yamaçları plansız yapılarla dolmuş ve surların önü kapanmıştı. KÜRE Ansiklopedi'ye göre 2000'li yılların başında Trabzon Büyükşehir Belediyesi ve TOKİ vadide kentsel dönüşüm çalışmaları başlatmıştır. Bu süreçte plansız yapılar kaldırılmış, yerine yürüyüş yolları, peyzaj düzenlemeleri ve açık yeşil alanlar yapılmıştır. Vadideki yağmur suyu ve kanalizasyon hatları da birbirinden ayrılmıştır. İngilizce Vikipedi, 2017 itibarıyla vadinin surları ve su kemerini engelsiz gösteren bir parka dönüştürüldüğünü belirtir. Parkın ortasındaki Zağnos Köprüsü, vadinin tarihi kalbidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü köprünün Zindan Kapı ile İmaret Kapısı'nı birbirine bağladığını yazar. Tarihi kaynaklar bu noktada iner kalkar ahşap bir köprüden söz eder ve köprü ayaklarında Roma ve Bizans işçiliği görülür. Araştırmacılar köprüde dört yapı evresi tespit etmiştir. Köprü 15. yüzyılda Zağnos Paşa tarafından onartıldığı için Zağnospaşa Köprüsü adıyla da bilinir. Türkçe Vikipedi bu onarımı 1467'ye bağlar ve köprünün 1888'de yenilenip genişletildiğini kaydeder. Kültür Portalı köprünün bugün iki mesnetli, tek gözlü ve yuvarlak kemerli olduğunu anlatır. Malzeme olarak kesme taş kullanılmıştır ve korkuluk özgün değildir. Yapı ulaşım için konsollarla genişletilmiş, üzerine betonarme bir tabliye eklenmiştir. Vadiden bakıldığında eski taş kemer ile sonradan eklenen bölümler arasındaki fark açıkça seçilir. Vadinin kıyı tarafında Zağnos Burcu ve onun doğu girişindeki Abdullah Paşa Çeşmesi yer alır. İl Kültür Müdürlüğü'ne göre çeşme 1844'te Trabzon Valisi Haznedarzade Abdullah Paşa tarafından mermerden yaptırılmıştır. Çeşme önce bugünkü Taksim Meydanı'ndaki su maksemi önünde duruyordu, cadde genişletilirken sökülüp bugünkü yerine taşınmıştır. Ampir üsluptaki cephesinde stilize hayat ağacı motifi, köşelerde rozetler ve dokuz satırlık Farsça bir kitabe bulunur. Vadinin batı yamacındaki İmaret Deresi üzerinde ise İl Kültür Müdürlüğü'nün 13. yüzyıla tarihlediği beş gözlü bir su kemeri vardır. Park bugün yaya yolları, oturma alanları, çocuk oyun alanları ve havuzlarla düzenlenmiştir. KÜRE Ansiklopedi parkta bölgeye özgü ve egzotik türlerin tanıtıldığı bir kuş gözlem parkı bulunduğunu da yazar. Vadinin güneyindeki İçkale bölgesinde Trabzon Müze Müdürlüğü başkanlığında arkeolojik kazılar yürütülmektedir. Trabzon Valiliği'nin Eylül 2024 tarihli duyurusu, kazıların müze müdürlüğü, belediyeler, ticaret odası ve Karadeniz Teknik Üniversitesi iş birliğiyle sürdüğünü bildirir. KÜRE'ye göre bu kazılarda Komnenos hanedanına ait olduğu düşünülen kagir bir saray kalıntısı, hamam ve tonozlu yapılar tespit edilmiştir. Vadiyi gezmek için en iyi yöntem, kıyı tarafından girip güneye doğru yürümektir. Bu yönde ilerlerken sol elinizde sur duvarları yükselir ve köprünün kemeri her adımda farklı bir açıdan görünür. Köprünün altından geçip vadinin tepesine bakınca, surların üzerinde duran Kanuni Evi'nin sarı cephesi görülür. Yürüyüş yolları basamaklı olduğundan bebek arabasıyla bazı bölümlerde zorlanılabilir. Yağmurdan sonra taş zeminler kaygan olur, rahat ve kaymayan ayakkabı tercih edin. Park kent merkezinde olduğu için yürüyerek ya da şehir içi toplu taşıma ile ulaşılır. Kazı alanlarının ziyarete açık olup olmadığını yerel duyurulardan kontrol etmek gerekir.