Yılankale

Yılankale, Ceyhan Nehri'nin doğu kıyısında, ovanın ortasından birden yükselen sarp ve kayalık bir tepenin üzerine oturan Ortaçağ kalesidir. Adana Büyükşehir Belediyesi rehberi kalenin kent merkezine uzaklığını 45 kilometre olarak verir; Türkçe Vikipedi ise Ceyhan'a 13 kilometre, eski E-5 karayoluna 3 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Otoyolda adını taşıyan Yılankale kavşağı da buradan gelir. Kale, Toros Dağları'nı aşıp Antakya'ya inen tarihi İpek Yolu güzergahını ve Çukurova ovasını tepeden gözeten bir konumdadır. Batısında, nehrin öbür yakasında Hitit kabartmalarıyla bilinen Sirkeli Höyüğü uzanır. Kalenin yapımı kaynaklarda farklı biçimlerde anlatılır. Kültür Portalı ve belediye rehberi yapıyı Haçlı seferleri döneminde Bizanslılara bağlar. Türkçe ve İngilizce Vikipedi ise kaleyi 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyıla tarihler ve Kilikya Ermeni Krallığı'nın kralı I. Levon'u olası kurucu olarak anar; Ermenice adı Levonkla, yani "Levon'un kalesi"dir. Yapının üzerinde Bizans, Haçlı ve Ermeni dönemlerine ait onarımların izleri görülür ve Ermeni onarımları kapı ve pencere üstlerindeki tonozlarda belirgindir. Bu onarımları belgeleyen bir Ermeni yazıtı da yapının üzerinde durur. Kale, Ramazanoğulları döneminde 14. yüzyılın ortasında terk edilmiştir. Kalenin eski adı Kovara ya da Govara olarak kaydedilir. 17. yüzyılda yöreden geçen Evliya Çelebi, Şahmeran efsanesinin burada geçtiğine inanıldığı için kaleye Şahmeran Kalesi adını vermiştir. Kültür Portalı, Seyahatname'de kalenin içinde sürüler halinde yılanlardan söz edildiğini aktarır. Yörede anlatılan bir başka hikayeye göre kale sütle beslenen yılanlarla doludur ve bu yılanlar bir gün sütsüz kalınca Misis'e inecektir. Bugünkü Yılankale adı bu anlatıların mirasıdır. Mimari açıdan kale, kayalık tepenin kıvrımlarına dikkatle uydurulmuş bir surlar ve burçlar dizisidir. Arkeolog Edwards'ın 1987'de yayımlanan çalışması planı üç avluya ayırarak inceler; alttaki iki avlu güneydoğu kanadını korumak için tasarlanmıştır. Duvarlar, at nalı biçimli burçlar ve tonozlu odalar özenle kesilmiş, yüzü kabaca işlenmiş taşlarla örülmüştür. Türkçe Vikipedi kalenin çevresini 700 metre olarak verir ve araları mazgallı, ikişer katlı sekiz burçtan söz eder. Kale meydanına üç kapıdan geçilerek ulaşılması ve kapıları birbirine bağlayan taşınabilir merdivenler, kaleyi ele geçirilmesi çok zor bir yapı haline getirmiştir. Ziyarete kalenin güneyindeki ana kapıdan başlanır. Kültür Portalı bu nizamiye kapısından itibaren taş basamaklı merdivenlerle teraslara çıkıldığını anlatır. Kapı bölümündeki tahtta oturan ve iki yanında şahlanmış aslanlar bulunan kral kabartmasına dikkat edin. Bu figürün uzun süre I. Levon olduğu düşünülmüş, ancak ikonografik ve arkeolojik bulgular onun I. ya da II. Hetum'u gösterdiğine işaret etmiştir. En üst bölümde garnizonun yaşadığı alan, sarnıçlar ve küçük bir şapel kalıntısı bulunur. Yukarıya çıktığınızda asıl ödül manzaradır. Kültür Portalı'na göre kale ovadaki Anavarza, Tumlu ve Kozan kalelerini de görüş alanı içine alır. Aşağıda Ceyhan Nehri'nin dağların arasından geçerek ovaya açıldığı dar geçidi, nehrin karşı yakasındaki Sirkeli Höyüğü'nü ve vadi boyunca uzanan yolu bir arada görürsünüz. Bu manzara, kalenin neden tam burada kurulduğunu tek bakışta anlatır. İngilizce Vikipedi kalenin halka açık olduğunu ve 2014 yazında onarıldığını belirtir. Yol yokuştur ve basamaklar düzensiz kayalar arasında ilerler; sağlam ayakkabı giyin ve yanınıza su alın. Çukurova yazında öğle saatleri tepede çok sıcak geçer, bu yüzden sabah erken ya da akşamüstü gelin. Güncel ziyaret koşullarını gitmeden önce il kültür ve turizm müdürlüğünden öğrenmeniz iyi olur. Kale, Ceyhan yönüne giden araçlarla ulaşılabilecek bir noktadadır ve aynı gün Sirkeli Höyüğü ile birlikte gezilebilir.