Yazılıkaya Midas Anıtı

Midas Anıtı, Eskişehir'in güneyinde, Han ilçesinin Yazılıkaya köyünde, Frig kaya fasadlarının en görkemli örneği olarak yükselir. Anıt, Friglerin en önemli inanç merkezi sayılan Midas Şehri platosunun kuzeydoğu eteğinde, öne doğru çıkıntı yapan bir kaya kütlesine oyulmuştur. Adı, sol üst köşedeki Frigce yazıtta okunan Midai sözcüğünden gelir. Yöre halkı ise üzerindeki yazılar nedeniyle anıta Yazılıkaya demiştir ve bugün her iki ad da kullanılır. Doğuya bakan anıt 17 metre yüksekliğinde ve 16,5 metre genişliğindedir. Zeminden yüksekliği 1,20 ile 1,80 metre arasında değişir. Cephe bir tapınak önyüzü gibi işlenmiştir. Tepede karşılıklı iki daire parçasından oluşan bir akroter vardır. Alınlık ve cephe duvarı baştan sona geometrik motiflerden oluşan sık bir bezemeyle kaplıdır. İngilizce Vikipedi, bu soyut desenlerin binaların pişmiş toprak kaplamalarını taklit ettiğini yazar. Cephenin ortasında kapıyı simgeleyen büyük bir niş bulunur. Kültür Portalı'na göre bu niş, törenlerde Ana Tanrıça Matar'ın heykelinin yerleştirildiği bölümdü. Anıtın üzerinde üç Frigce yazıt vardır ve okunabilmelerine rağmen anlamları kesin olarak çözülememiştir. Birinci yazıt sol üstte, düzleştirilmiş kayaya kavisli bir biçimde kazınmıştır ve 11 metre uzunluğundadır. Harflerinin boyu 45 santimetreye yaklaşır; Ates ve Midai sözcükleri bu yazıtta görülür. İngilizce Vikipedi'ye göre yazıt, Arkias oğlu Ates'in anıtı Midas'a adadığını söyler. İkinci yazıt sağ yan çerçevenin üzerindedir ve 4,75 metre uzunluğundadır. Üçüncüsü anıtın solundaki nişin içinde, sol duvardan başlayıp arka ve sağ duvarda sürer. Nişin çevresinde çıplak gözle güçlükle seçilen birkaç kaba yazı daha vardır ve bunlarda Matar adı geçer. Anıtın tarihi kaynaklara göre değişir. Kültür Portalı onu MÖ 6. yüzyılın ilk yarısına tarihler. Türkçe Vikipedi MÖ 600'leri verir, İngilizce Vikipedi ise MÖ 7. yüzyılın başı ile ortası arasını önerir. Kesin olan, anıtın Batı Frigya'daki büyük kaya anıtları dizisinin en erkenlerinden ve en büyüklerinden biri olduğudur. Avrupalı gezginler anıtı 19. yüzyılın başında tanıdı. W. M. Leake ve arkadaşları 1800'de anıtı inceledi ve G. Koehler kabataslak bir çizimini yaptı. 1834'te Charles Texier anıtın gravürünü çizdi; kaynaklar bunu anıtın aslına uygun ilk ve tek gravürü sayar. 1936 ve 1937'de anıtın önünde kazılar yapıldı. Yer yer 3 metreyi bulan dolgunun altından kuzeye eğimli 17 metreye 19 metrelik bir avlu çıktı. Avlunun güneyinde sütunlu bir galeriye ait kayaya oyulmuş bir taban ve dört sütun kaidesi bulundu. Araştırmacılar burada cephe, avlu ve galeriden oluşan büyük bir açık hava kült alanı bulunduğunda birleşir. Anıtın arkasındaki plato, Midas Şehri'nin kendisidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre yerleşme 650 metre uzunluğunda ve 320 metre genişliğindedir; vadi tabanından yüksekliği 60 ile 70 metreyi bulur. Şehrin ana girişi doğudadır ve kayaya açılan rampalı yol Kral Yolu olarak bilinir. Platonun üstünde kayadan yontulmuş basamaklı sunaklar, kaya merdivenleriyle inilen iki tünel ve güneybatıdaki büyük kaya sarnıçları görülür. Anıtın yaklaşık 200 metre güneybatısında, 7 metre yüksekliğindeki Bitmemiş Anıt durur. Mimari öğelerinin orantısızlığı, bu cephenin planlandığı gibi tamamlanmadan bırakıldığını gösterir. Çevredeki Akpara, Pişmiş, Gökgöz ve Kocabaş kaleleri yerleşmeye gelen yolları yukarıdan denetliyordu. Ziyaret için en iyi saat sabahtır, çünkü doğuya bakan cephe ilk güneşi alır ve bezemeler yan ışıkta derinleşir. Önce anıtın karşısındaki açıklıktan cepheye bütün olarak bakın, sonra yaklaşıp sol üstteki yazıtın izini sürün. Ardından patikayla platoya çıkıp sunakları, tünelleri ve sarnıçları gezin; zemin taşlık olduğu için sağlam ayakkabı giyin. Kültür Portalı Yazılıkaya'nın Eskişehir'e yaklaşık 80 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise köye Seyitgazi'den yaklaşık 30 kilometrelik asfalt yolla ulaşıldığını belirtir. Ören yeri kent merkezinden uzakta, kırsal bir vadide olduğu için gezinizi yolculuk süresini hesaba katarak planlayın. Ören yerinin ziyaret koşullarını gitmeden önce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden kontrol edin.