Yarımburgaz Mağarası

Yarımburgaz Mağarası, Başakşehir'in Altınşehir semtinde, Küçükçekmece Gölü'nün yaklaşık 1,5 kilometre kuzeyinde yükselen kayalık bir tepenin yamacına açılır. Başakşehir Belediyesi'nin tanıtımına göre İstanbul il merkezinin yaklaşık 22 kilometre kuzeybatısında, Altınşehir'in ise hemen kuzeyinde yer alır. Mağara, Eosen döneminden kalma kireçtaşının yeraltı suyuyla aşınmasıyla oluşmuştur ve ağızları Sazlıdere vadisine bakar. Birbirine bağlı iki bölümü vardır ve bunlar farklı yüksekliklerde açılan ayrı ağızlarla dışarıya çıkar. Yukarı Mağara yaklaşık 15 metreye 52 metre ölçülerinde, girişe yakın kesimde 10 metre kadar yüksekliğe ulaşan geniş bir salon görünümündedir. Aşağı Mağara ise önce galeri biçiminde başlar, sonra menderesler çizerek tepenin derinliklerine doğru tünel gibi ilerler. TAY Projesi kayıtlarına göre bu alt kol yaklaşık 600 metre sürer ve ağızdan 240 metre kadar içeride ikiye ayrılır. İki bölüm, girişe yakın bir noktada kısa ve eğimli bir geçitle birbirine bağlanır. Ağızlar Marmara Denizi seviyesinden yaklaşık 11 ile 18 metre yüksektedir. Kayalığın doğusunda Sazlıdere'ye dik uzanan kuru bir vadi, mağarayı oluşturan eski su yolunun izi olarak yorumlanır. Aşağı Mağara'da ana kayaya yalnızca ağız kesiminde ulaşılabildiği için mağaranın gerçek yüksekliği saptanamamıştır. Mağaranın bilim dünyasına girişi 19. yüzyılın ortalarına uzanır; ilk tanıtan kişi kaynaklarda Abdullah Bey olarak geçer. İlk kazılar 1963'te Şevket Aziz Kansu'nun önderliğinde, Kılıç Kökten yönetiminde Aşağı Mağara'nın girişinde yapıldı. 1964 ve 1965'te mağara karelere bölünerek daha sistemli biçimde kazıldı. 1986'da İstanbul Üniversitesi'nden Mehmet Özdoğan başkanlığında bir kurtarma kazısı gerçekleştirildi. 1988-1990 yıllarında ise İstanbul Üniversitesi ile Kaliforniya Üniversitesi (Berkeley) ortak bir proje yürüttü; kazıları Güven Arsebük yönetti, paleoantropolog F. Clark Howell da ekipteydi. Kazılar mağaradaki tortu birikiminin iki bölüm birlikte düşünüldüğünde 10 metreyi aştığını gösterdi. Yukarı Mağara'da yeniden eskiye doğru Bizans, Geç Roma, Kalkolitik, Neolitik ve daha eski evrelere ait katmanlar saptandı. Aşağı Mağara'da ise Paleolitik taş aletler, çok sayıda mağara ayısı kemiği ile birlikte bulundu. Bulunan aletler arasında çakmaktaşından yongalar, kuvarsit ve kuvarstan yapılmış parçalar vardır. Büyük memeli kalıntılarının çoğu ayılara aittir ve beş binden fazla fosil kemik ile diş ele geçmiştir. Yarımburgaz'ın yaşı için kaynaklar farklı rakamlar verir; Türkçe kaynaklar 400 bin yılı aşan bir geçmişten söz ederken, İngilizce Vikipedi'de özetlenen tarihleme çalışmaları Orta Pleistosen'in son evresine işaret eder. Kesin olan, mağaranın Trakya'da tabakalanmış Paleolitik buluntu veren ender yerlerden biri olmasıdır. Bizans döneminde Yukarı Mağara'nın duvarları düzeltilerek kilise olarak kullanıldı ve mağaranın dışında buna bağlı bir manastır yapısı bulunduğu belirtilir. Duvarlardaki hatıl delikleri, içeride kiremit örtülü bir çekme kat yapıldığını gösterir. Mağaradan çıkan bazı buluntular İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergilenmektedir. Mağara 2001'de 1. derece arkeolojik ve doğal sit alanı ilan edildi. 1988 kazısı sırasında, define arayıcılarına karşı her iki ağız demir parmaklıklarla kapatılmıştı. Bugün de ağızlarda parmaklık görülür ve mağaranın içine girilmez; ziyaret, kayalığın önündeki patikalardan dışarıdan yapılır. Koruma altındaki alanda kazı izlerine, kayalara ve parmaklıklara dokunmayın, zemindeki taşları yerinden oynatmayın. En iyi bakış, Aşağı Mağara'nın kemerli ağzının ve onun üstünde açılan Yukarı Mağara ağzının birlikte göründüğü yamaç dibidir. Kireçtaşı kayalığın biçimleri öğleden sonra yandan gelen ışıkta belirginleşir. Yağmurdan sonra yamaçtaki patikalar kayganlaşabileceği için tutunan bir ayakkabı tercih edin. Mağaraya Halkalı'dan Altınşehir'e uzanan karayolu üzerinden ulaşılır; güncel otobüs hatlarını İETT'den kontrol edin. Yakın çevrede Küçükçekmece Gölü kıyısı ile Sazlıdere vadisi, aynı günün ikinci yarısını doldurabilecek açık alanlardır.