Varda Köprüsü

Varda Köprüsü, Karaisalı ilçesinin Hacıkırı (Kıralan) Mahallesi yakınında, Toros Dağları'ndaki derin bir vadiyi aşan taş kemerli bir demiryolu viyadüğüdür. Yöre halkı ona Koca Köprü der; Almanlar tarafından yapıldığı için Alman Köprüsü adıyla da bilinir. Kültür Envanteri yapının Karaisalı Köprüsü ve Gavurdere Viyadüğü adlarıyla da anıldığını belirtir. Adana'ya karayoluyla Karaisalı üzerinden yaklaşık 64 kilometre uzaklıktadır, demiryoluyla Adana istasyonuna mesafesi ise 63 kilometredir. Köprü, İstanbul'u Bağdat'a ve Hicaz'a bağlamayı amaçlayan demiryolu projesinin bir parçasıdır. Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki anlaşmalar doğrultusunda Alman şirketlerinin yürüttüğü hattın en zor kesimi, Konya ile Adana arasında Toros Dağları'nı aşan bölümdü. Pozantı, Belemedik ve Hacıkırı arasındaki bu sarp güzergahta çok sayıda tünel ve köprü açılması gerekti. Viyadüğün yapımı, Deutsche Bank'ın finanse ettiği projede Philipp Holzmann şirketine verildi. İngilizce Vikipedi'ye göre tasarım ve mühendislik çalışmalarını Winkler adlı Alman mühendis ile Osmanlı vatandaşı Rum mühendis Nicholas Mavrogordato yürüttü; Winkler'in ölümünden sonra baş mühendislik Mavrogordato'ya geçti. Yapım tarihleri kaynaklarda biraz farklı verilir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü köprünün 1907-1912 yıllarında inşa edildiğini yazar, Kültür Envanteri ise inşaata 1905'te başlandığını ve yapının 1912'de tamamlandığını belirtir. İngilizce Vikipedi ana işlerin 1907'de bittiğini, viyadük üzerindeki hattın ise 1916'da hizmete girdiğini aktarır. Çelik ve çimento gibi malzemeler deniz yoluyla Mersin'e getirilmiş, oradan Tarsus üzerinden develerle şantiyeye taşınmıştır. Asıl köprüye başlamadan önce malzemeyi vadinin öbür yakasına geçirmek için dar hatlı geçici bir viyadük kurulmuş, bu yardımcı köprünün ayakları bugün hala durmaktadır. Köprü yaklaşık 172 metre uzunluğundadır ve vadinin dibinden yüksekliği Türkçe kaynaklarda 99 metre olarak verilir. Yapı dört ana ayak üzerine oturan kagir bir köprüdür; ayakların dış yüzü kesme taşla örülmüştür. İngilizce Vikipedi toplam on bir kemer sayar; ortadaki üç büyük kemerin her biri 30 metre açıklıktadır ve ayakların üst kısmında daha küçük hafifletme kemerleri yer alır. Kemerler, ayakların üzerine yerleştirilen geçici çelik iskeleler üzerinde örülmüştür. Ayakların içinde bakım için merdivenler bulunur. Köprünün en ilginç yanı düz değil virajlı olmasıdır; hat 1.200 metre yarıçaplı bir kurp çizer. Kültür Envanteri'ne göre köprü, trenler için risk oluşturan eski U biçimindeki güzergahın kullanım dışı bırakılmasını sağlamıştır. Bakanlık kaynaklarına göre beş yıla yayılan yapım sürecinde 21 işçi ve bir Alman mühendis çeşitli nedenlerle hayatını kaybetmiştir. Bugün köprü hala kullanılan bir demiryolu hattının parçasıdır ve çevresindeki doğayla birlikte görülmelidir. Belediyenin rehberine göre Belemedik ile Hacıkırı istasyonları arasındaki 15 kilometrelik bölümde toplam uzunluğu 12.500 metreyi bulan 12 tünel bulunur. Tüneller sert kayaya oyulduğu için üst kemer kaplamaları yoktur. Köprünün altından akan Çakıt Deresi'nin açtığı Kapıkaya Kanyonu köprüye yaklaşık 2 kilometre uzaklıktadır. Toplam 20 kilometrelik kanyonun 7,25 kilometresi yürüyüş yolu olarak düzenlenmiştir ve parkur üzerindeki Bahçecik mevkiinde bir şelale bulunur. Köprü, aralarında uluslararası bir casusluk filminin de bulunduğu çeşitli yerli ve yabancı yapımlarda çekim yeri olarak kullanılmıştır. Köprüyü en iyi, vadinin kenarındaki seyir noktalarından ve kuzey yamaçtan görürsünüz; kıvrımlı gövde ve kemerlerin derinliği bu açıdan belirgin biçimde okunur. Sabah ve ikindi saatlerinde yandan gelen ışık taş örgünün dokusunu ortaya çıkarır. Köprü aktif bir demiryolu hattı olduğu için rayların üzerinde ya da tünellerin içinde yürümeyin; fotoğrafı güvenli zeminden çekin. İlkbahar ve sonbahar hem kanyon yürüyüşü hem de fotoğraf için en uygun mevsimlerdir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre köprüye kent merkezinden Karaisalı'ya giden araçlarla ulaşılabilir; vadiye inmek ve seyir noktalarını dolaşmak için kendi aracınızla gitmek daha rahattır.