Uzunköprü (Ergene Köprüsü)

Uzunköprü, Edirne'nin güneyinde, aynı adı taşıyan ilçenin hemen kuzeyinde Ergene Nehri'ni ve çevresindeki taşkın alanını aşan Osmanlı dönemi taş köprüsüdür. Eski adı Ergene Köprüsü'dür, kaynaklar Osmanlıca adını Cisr-i Ergene olarak verir ve ilçe adını bu köprüden almıştır. Kültür Portalı köprünün Sultan II. Murad döneminde Mimar Muslihiddin tarafından 1427 ile 1443 yılları arasında yapıldığını yazar. Osmanlı tarihçileri başlangıç yılında ayrışır; Hoca Sadeddin Efendi 1426-27'yi, Karaçelebizade Abdülaziz Efendi ise 1427-28'i verir. Edirne İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yapımın on altı yıl sürdüğünü belirtir. Bu bölge Ergene'nin bahar sellerinde geniş bir bataklığa dönüştüğü bir yerdi ve önceki ahşap köprüler sel ya da savaşla kısa sürede yıkılıyordu. II. Murad bütün bataklığı aşacak kadar uzun ve sağlam bir taş köprü yapılmasını istemiş, böylece ordunun Rumeli seferlerinde nehri her mevsim geçebilmesi sağlanmıştır. Köprü aynı zamanda Gelibolu ile Edirne arasındaki yolda güvenli bir geçiş oluşturmuştur. Köprüyle birlikte başına bir cami, imaret ve medrese yapılmış, bugünkü Uzunköprü kasabası bu çekirdeğin çevresinde kurulmuştur. Kaynaklara göre köprü ilk yapıldığında 1392 metre uzunluğunda ve 174 kemerliydi. Bugünkü uzunluk kaynaktan kaynağa değişir: Kültür Portalı 1270,41 metre, il kültür müdürlüğü 1272 metre verir, 2018'deki bir ölçümde ise 1306,2 metre bulunmuştur. Bu farklar onarımlarda bazı kemerlerin değiştirilmesinden ve bir kısmının yol dolgusu altında kalmasından kaynaklanır. İl kültür müdürlüğüne göre bugün 164 kemer ayaktadır, Kültür Portalı da kemerlerden üçünün ilçe merkezine bağlanan yolun altında kaldığının düşünüldüğünü yazar. Hangi ölçü esas alınırsa alınsın köprü, dünyanın günümüze ulaşan en uzun taş köprüsü kabul edilir. Köprü kireçtaşı ve traverten kesme taş bloklarla örülmüştür. Alüvyonlu zemine oturan temelleri, Kültür Portalı'na göre enerji sönümleyen ahşap bir ızgara sistemi üzerine kurulmuştur. Kemerlerin çoğu çift merkezli sivri kemerdir, ama yuvarlak ve basık kemerler de vardır. Ergene'nin asıl yatağına denk gelen büyük gözlerin iki yanında taşkın suyunu geçiren boşaltma gözleri sıralanır. Köprüyü gezerken kilit taşlarına ve ayaklara dikkatle bakın, buralarda geometrik motifler, bitki bezemeleri ve hayvan figürleri bulunur. İl kültür müdürlüğü bu figürler arasında gücü simgeleyen bir aslanı ve uzun yaşamı simgeleyen bir fili anar, aslan figürünün yanında Ay'ı temsil eden bir kadın başı ile bir lale motifi de görülür. Köprü üzerinde iki balkon ve üçgen biçimli bir tarih köşkü vardır. Köprü yüzyıllar boyunca defalarca onarılmıştır; 1820'lerde depremler ve sel sonrasında çöken dört kemerin yerine üç büyük kemer yapılmıştır. 1964 ile 1971 arasındaki onarımda köprü genişletilmiş ve üzeri betonla kaplanmış, bu da tarihi dokuya zarar vermiştir. Köprü başında yer alan, sonradan taşınmış çeşmenin üzerinde Sultan II. Mahmud'un onarım yazıtını temsil eden yeni bir mermer kitabe vardır. Uzun yıllar Edirne'yi Ege'ye bağlayan kara yolu bu köprüden geçti, 2010'ların başında yakına yeni bir köprü açılınca ağır araçların geçişi yasaklandı. Köprü 2015'te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. Taşlarda görülen çatlaklar üzerine 2021 sonbaharında trafiğe kapatılarak kapsamlı bir restorasyona alınmıştır. Bu çalışmayla gömülü kemerlerin bir kısmının yeniden açığa çıkarılması ve beton kaplamanın taşla değiştirilmesi hedeflenir. Restorasyonun bitiş tarihi ertelendiği için köprünün üzerinde yürüyüp yürüyemeyeceğinizi gitmeden önce yerel kaynaklardan kontrol edin. Köprüyü en iyi anlamak için onu yandan, kıyıdaki çayırlardan görmek gerekir, kemer dizisi buradan ufka doğru uzanan tek bir çizgi gibi görünür. Kasaba ucundan başlayıp kuzeye doğru kıyı boyunca yürümek kemerlerin biçiminin ve büyüklüğünün nasıl değiştiğini görmenizi sağlar. Fotoğraf için kemerleri alçak açıdan, çayırın içinden çekmek köprünün uzunluğunu en iyi gösteren karedir. 1658'de buraya gelen Evliya Çelebi köprünün uzunluğunu iki bin adım olarak anlatmıştır. Kültür Portalı köprünün Edirne'ye karayoluyla 65 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtir, bu yüzden ziyareti yarım günlük bir gezi olarak planlayabilirsiniz. Kasabada köprüyü tamamlayan bir durak, eski Tekel idare binasında 2013'te açılan Uzunköprü Kent Müzesi'dir. Müzenin duvarlarındaki bilgi panoları kentin kuruluş hikayesini ve tarihi yapılarını anlatır. Müze Uzunköprü Belediyesi'ne bağlıdır, ziyaret günlerini gitmeden önce il kültür müdürlüğünün sayfasından kontrol edin.