Uluabat Gölü

Uluabat Gölü, Bursa'nın yaklaşık 34 kilometre batısında, Bursa-İzmir karayolunun hemen güneyinde uzanan büyük ve sığ bir tatlı su gölüdür; Nilüfer, Karacabey ve Mustafakemalpaşa ilçelerinin sınırında yer alır. Eski adı Apolyont'tur ve bu ad kıyısındaki antik Apollonia kentinden gelir. Doğu-batı yönünde yaklaşık 23-24 kilometre uzunluğunda, 12 kilometre genişliğindedir; yüzölçümü su seviyesine göre 135 ile 160 kilometrekare arasında değişir. Göl çok sığdır; ortalama derinlik 2,5 metre kadardır, büyük bölümü 1-2 metredir ve en derin yeri Halilbey Adası yakınında ancak 10 metreye ulaşır. Rakımı deniz seviyesinden yalnızca 7-9 metre yüksektedir. Tektonik hareketlerle açılan bir ovada alüvyal set gölü olarak oluşmuştur; Jura kalkerinden irili ufaklı adaları fırtınalı havalarda dalgakıran görevi görür ve en büyüğü 190 hektarlık Halilbey Adası'dır. Gölü güneybatıdan Mustafakemalpaşa Çayı besler ve ağzında çamurlu bir delta oluşturmuştur; suyun fazlası batıdaki Uluabat Deresi ile Susurluk Çayı'na, oradan Marmara Denizi'ne akar. Dibi çamurlu olduğu için rüzgarlı günlerde su bulanır; böyle havada tekne turu yerine kıyı yürüyüşünü tercih edin. Göl 1998'de Ramsar Sözleşmesi kapsamında Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alan ilan edildi; Türkiye'nin 14 Ramsar alanından biridir ve 944 numarayla kayıtlıdır. Ramsar alanı 19.900 hektarı kaplar ve çevresinde daha geniş bir tampon bölge tanımlanmıştır. Aynı yıllarda uluslararası Yaşayan Göller ağına da alındı. BirdLife International 1989'da gölü Önemli Kuş Alanı ilan etti. Uluabat, dünya ölçeğinde tehlike altındaki küçük karabatağın Türkiye'deki en önemli üreme alanıdır; 1998'de yapılan bir sayımda 823 çift kaydedilmiştir. Tepeli pelikanın da önemli beslenme ve kışlama alanlarından biridir. Alaca balıkçıl, kaşıkçı, gece balıkçılı, küçük ak balıkçıl, çeltikçi, bıyıklı sumru ve pasbaş patka gölde ürer. Kışın göle 400 binden fazla su kuşu iner; bu dönemde elmabaş patka, tepeli patka ve sakarmeke sürüleri suyu kaplar. Göl çevresinde su samuru, çakal, tilki ve porsuk da kaydedilmiştir. Göl sucul bitkiler bakımından Türkiye'nin en zengin sulak alanlarından biridir ve ülkenin en geniş beyaz nilüfer yataklarına sahiptir. Nilüferler özellikle kuzeydoğu kıyılarında ve Mustafakemalpaşa Çayı'nın göle döküldüğü ağızda geniş alanları kaplar; yaz aylarında suyun üzerinde açan beyaz çiçekler gölün en bilinen görüntüsüdür. Batı ve güney kıyıları ağaç kümeleriyle karışık geniş sazlıklarla çevrilidir, doğu ve kuzeyde sazlık daha yerel kalır. Gölde 21 balık türü sayılmıştır; sazan, turna, yayın, kefal, kadife balığı ve kızılkanat başlıcalarıdır, yılan balığına da seyrek rastlanır. Kuzey kıyısındaki iki yarımadada kurulu Gölyazı ve Eskikaraağaç köylerinin ana geçimi balıkçılıktır; eskiden yaygın olan ipek böcekçiliği gerilemiştir. Akçalar, Fadıllı ve Akçapınar gibi kıyı köylerinin çevresinde tarım, hayvancılık ve arıcılık yapılır. Göl çevresi arkeolojik açıdan da önemlidir; kıyıdaki Apollonia kalıntıları ve Aktopraklık Höyüğü bu alandadır. Gölü görmenin en kolay yolu Gölyazı kıyısıdır; buradan kalkan tekne turlarıyla adaların arasına açılır, nilüfer yataklarına yaklaşır ve pelikanları yakından görürsünüz. Kuş gözlemi için dürbün getirin; en hareketli saatler sabah erken ve gün batımına yakındır. Kış ayları su kuşu sürüleri için, ilkbahar ve yaz başı üreyen kuşlar ve nilüferler için uygundur. Göl bir koruma alanıdır; sazlıklara girmeyin, kuş kolonilerine tekneyle yaklaşmayın, kıyıda çöp bırakmayın. Göl yıllardır evsel ve sanayi atıkları, tarım kimyasalları ve sulama için su çekiminin baskısı altındadır; 2018'de kıyı köylerinin atık suyunu arıtan bir tesis açıldı. Ulaşım için Bursa-İzmir karayolundan Gölyazı ya da Eskikaraağaç sapaklarını kullanın; toplu taşıma için güncel hat bilgisine bakın. Göl kıyısında konaklama sınırlıdır, çoğu ziyaretçi Bursa'dan günübirlik gelir. Uluabat, Marmara'nın güneyinde kuşların, balıkçıların ve nilüferlerin paylaştığı, bir günde hem doğa hem tarih sunan bir sulak alandır.