Üç Şerefeli Cami

Üç Şerefeli Cami, Edirne'nin merkezinde II. Murad'ın yaptırdığı ve Osmanlı mimarlık tarihinin dönüm noktalarından sayılan yapıdır. TDV İslam Ansiklopedisi ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nde yayımlanan bir makale yapım tarihini 1437 ile 1447 arası olarak verir. Kültür Portalı ise başlangıç için 1433 yılını yazar, bu yüzden en güvenli ifade yapının 1430'ların sonunda başlayıp 1447'de bittiğidir. Mimarı olarak Muslihuddin adı anılır, ancak makale kitabelerde bir usta adının geçmediğini ve bu konuda kesin bilgi olmadığını hatırlatır. Cami, saatli medrese, mektep, sebil, çeşme ve hazireden oluşan küçük bir külliyenin merkezidir. Yapının önemi planından gelir. Enine dikdörtgen biçimindeki ana mekanın ortasında 24 metreyi biraz aşan çapta büyük bir kubbe yükselir. TDV'ye göre bu kubbe altı ayağa oturur ve iki yanında 10,50 metre çapında ikişer küçük kubbe yer alır. Ana kubbe ile yan kubbeler arasındaki üçgen boşluklar dört küçük kubbecikle kapatılmıştır. Kültür Portalı bu düzeni Osmanlı'da ilk kez burada görülen bir plan olarak tanımlar ve Mimar Sinan'ın İstanbul camilerinde aynı fikri daha gelişmiş biçimde uyguladığını ekler. TDV de yapıyı Osmanlı mimarisinin merkezi planlı camilerinin ilk örneği olarak değerlendirir. İkinci yenilik avludur. Kültür Portalı'na göre revaklı avlu Osmanlı mimarisinde ilk kez bu camide kullanılmıştır. Avlu 60,70 metreye 35,50 metre ölçüsündedir ve yirmi iki kubbeli birimle çevrilidir. Revak sütunları mermer, granit ve yeşil renkli Eğriboz taşından yapılmıştır. Avlunun batı kapısı beyaz mermerden ve en gösterişli olanıdır, eğimli arazi nedeniyle basamaklarla çıkılır ve yapının çarşıyla kurduğu ilişkiyi gösterir. Revak kubbelerindeki kalem işlerinin Kültür Portalı'na göre Osmanlı camilerindeki en eski örnekler arasında olması, avluda başınızı kaldırmanız için iyi bir nedendir. Cami adını avlunun kuzeybatı köşesindeki üç şerefeli minareden alır. TDV bu minarenin boyunu 67,75 metre, külahla birlikte 76 metre olarak verir ve yapıldığı dönemin en yüksek minaresi olduğunu belirtir. Şerefelere üç ayrı merdivenle çıkılır, bu fikir bir yüzyıldan sonra Selimiye'de yeniden karşımıza çıkar. Gövde kırmızı taştan zikzaklarla bezelidir. Dört minarenin her birinin süslemesi farklıdır. Kuzeydoğudaki baklavalı minare Fatih Sultan Mehmed döneminde yapılmıştır, helezon biçimli silmeleri olan burmalı minare ise 18. yüzyıldaki onarım sırasında eklenmiştir. Dördüncü minare dikey yivleri nedeniyle yivli minare olarak anılır. Cami tarih boyunca birkaç kez onarıldı. 18. yüzyılın ortasındaki büyük depremde minareler ve bazı kubbeler zarar gördü ve yapı 1763-64'te III. Mustafa döneminde elden geçirildi. Makaleye göre 1893-1895 arasında ve Cumhuriyet döneminde yeniden onarılan cami, 1991'de başlayıp 2019'da tamamlanan kapsamlı bir restorasyon geçirdi. Bu son çalışmada sonradan eklenmiş barok süslemelerin büyük bölümü kaldırıldı ve alttaki eski desenler yenilendi. Caminin doğusunda iki medrese yer alır. II. Murad'ın yaptırdığı saatli medrese ile Fatih'in yaptırdığı Peykler Medresesi revaklı avlular etrafında sıralanmış kubbeli odalardan oluşur. Mihrap tarafındaki hazirede 17. yüzyıldan 20. yüzyılın başına uzanan 194 mezar taşı tespit edilmiştir. Hazire duvarında 1694-95 tarihli Hekimbaşı Yusuf Efendi Sebili ile 1801 tarihli Filibeli Çelebi Ağa Sebili görülür. Ziyarette önce avluya batı kapısından girip revakların altında yürüyün, sonra minarelerin farklı desenlerini avlunun ortasından karşılaştırın. Cami ibadete açık olduğu için içeri girerken uygun kıyafet seçin ve vakit aralarında sessiz kalın. Karşısındaki Sokullu Mehmed Paşa Hamamı da TDV'ye göre bir Mimar Sinan yapısıdır. Selimiye'ye ve Eski Cami'ye birkaç dakikalık yürüyüş mesafesindeki cami, Tunca kıyısına inen yürüyüşler için de iyi bir çıkış noktasıdır.