Trabzon Kalesi

Trabzon Kalesi, kentin eski çekirdeğini çevreleyen ve kıyıdan arkadaki tepelere kadar uzanan sur sisteminin genel adıdır. İngilizce kaynaklar bu yapıyı tek bir kale olarak değil, eski şehri saran bir kent suru olarak tarif eder. Surlar Tabakhane ve Zağnos dereleri arasında yükselen, masaya benzeyen yüksek bir kaya kütlesinin üzerine kurulmuştur. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kentin bilinen en eski yerleşim izlerinin tam da bu düzlükte bulunduğunu belirtir. Kentin adı da bu düzlükle ilişkilendirilir. Eski Yunancada masa ya da yamuk anlamına gelen trapezos sözcüğünden türediği görüşü ağırlık kazanmıştır. Kültür Portalı, surların çizdiği kaba yamuk biçimin bu adı açıkladığını yazar. Trapezos adına ilk kez Ksenophon'un Anabasis adlı eserinde rastlanır ve Kültür Portalı, bu yazarın surların varlığından söz ettiğini aktarır. Sur sistemi üç ana bölümden oluşur ve her birinin kendi dönemi vardır. Yukarı Hisar kentin iç kalesi ve akropolü olarak çalışmış, surları diğer bölümlerden daha yüksek ve kalın tutulmuştur. Güney yönü iki katlı kalın bir sur ve kulelerle güçlendirilmiştir. İngilizce Vikipedi, Trabzon İmparatorluğu'nun saray yapısının bu yukarı bölümde yer aldığını belirtir. Roma döneminde yukarı kente temiz su taşımak için bir su kemeri yapıldığı da aynı kaynakta geçer. Orta Hisar, yukarı ve aşağı bölümleri birbirine bağlayan, düzenli olmayan bir biçime sahip kesimdir. Kaynaklar bu bölümü Trabzon İmparatoru II. Aleksios dönemine bağlar. Batı yüzünde İmaret ve Zağanos kapıları, öteki yüzlerinde Tabakhane ve Kule kapıları bulunur. Aşağı Hisar ise Zağnos Burcu'nun yanından başlayıp denize kadar iner. Bu kesimin doğusunda Pazar ve Mumhane kapıları açılır. Aşağı Hisar'daki Moloz Tabyası kapısının üzerinde Fatih Sultan Mehmed'in tuğrasını taşıyan bir kitabe bulunduğu kaydedilir. Surların yaşı konusunda kaynaklar farklı tarihler verir. Kültür Portalı en eski bölümleri çok erken bir döneme bağlarken, İngilizce Vikipedi bugün ayakta duran en eski kısmın MS 1. yüzyıla tarihlenebileceğini yazar. İl Kültür Müdürlüğü, Bizans İmparatoru Iustinianos'un 6. yüzyılda kent surlarını onarttığını belirtir. Bu yüzden en güvenli ifade, Roma temelleri üzerinde yüzyıllar boyunca katman katman büyüyen bir savunma sistemi olmasıdır. Türkçe Vikipedi surların eski yapılardan toplanan taşlarla örüldüğünü, duvarlar arasında insan kabartmalarına rastlandığını da not eder. Evliya Çelebi bu surları gezdiğinde dağ tarafındaki derin hendeği kesme kayadan oyulmuş bir kuyuya benzetmiştir. Bugün o hendeklerin yerini iki vadi parkı alıyor. Batıdaki Zağnos Vadisi düzenlenerek surların önü açılmış, doğudaki Tabakhane Vadisi'nde de benzer bir dönüşüm sürüyor. İçkale bölgesinde Trabzon Müze Müdürlüğü başkanlığında arkeolojik kazılar yürütülmektedir. Surları gezmenin en iyi yolu, vadilerin içinden yürüyüp duvarları aşağıdan izlemektir. Zağnos Vadisi Parkı'ndaki yürüyüş yollarından batı surları ve burçlar bütün yüksekliğiyle görünür. Ortahisar sokaklarına çıkınca duvarların yer yer evlerin arka cephesine dönüştüğünü fark edersiniz. Taş örgüdeki farklı dokular, değişik dönemlerin onarımlarını okumak için iyi bir ipucudur. Yağmurlu günlerde taşlar kaygan olur, bu yüzden kaymayan ayakkabı seçmek akıllıcadır. Fotoğraf için öğleden sonra ışığı batı yüzündeki burçları daha iyi aydınlatır. Surlar kent merkezinin tam içinde durduğu için ulaşım kolaydır. Meydan çevresinden yürüyerek Zağnos Köprüsü'ne ve oradan Ortahisar'a birkaç dakikada ulaşılır. Kazı alanları ve restorasyon bölümleri zaman zaman ziyarete kapalı tutulabilir. Güncel erişim bilgisini Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden kontrol etmek gerekir. Gezinin devamında Zağnos Vadisi, Kanuni Evi ve Tabakhane Köprüsü aynı yürüyüş hattında sıralanır.