Sultan II. Bayezid Külliyesi Sağlık Müzesi

Sultan II. Bayezid Külliyesi Sağlık Müzesi, Edirne'de Tunca Nehri'nin kuzey kıyısındaki II. Bayezid Külliyesi'nin darüşşifa ve medrese yapılarında, Trakya Üniversitesi tarafından işletilen bir müzedir. Külliye, II. Bayezid'in 1484 baharında Kili ve Akkirman seferine çıkmadan önce Edirne'de konakladığı günlerde temeli atılan büyük bir yapı topluluğudur. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre caminin kitabesi yapının 1487-1488'de tamamlandığını gösterir. İngilizce Vikipedi külliyenin mimarını Mimar Hayreddin olarak verir. Külliye cami, iki yanındaki misafirhaneler, aşhane ve imaret, mutfak, erzak ambarı, medrese, darüşşifa ve hamamdan oluşuyordu. Vakfiyelere göre külliyede çeşitli kademelerde 147 kişi maaş alıyordu. Hamamın bugün hiçbir izi kalmamıştır. Külliyenin Tunca kıyısında olması, 19. yüzyılda nehir taşkınlarının yapılara ağır zarar vermesine yol açtı; caminin iç duvarlarındaki izler suyun insan boyuna kadar yükseldiğini gösterir. Kıyıya yapılan set sayesinde bugün bu taşkınlar önlenmiştir. Darüşşifa, yani hastane, 1488'den 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na kadar yaklaşık dört yüz yıl hizmet verdi. Türkçe Vikipedi'ye göre önceleri her türlü hastaya, sonraları yalnızca ruh ve akıl hastalarına bakılıyordu ve tedavi ücretsizdi. Evliya Çelebi, burada akıl hastalarının musiki ile tedavi gördüğünü ve haftada üç gün çalgıcıların hastalara konser verdiğini yazar. Müzenin kendi sitesi, Evliya Çelebi'nin bu tedavide kullanıldığını söylediği makamları da aktarır; neva, rast, dügah, segah ve çargah bunlar arasındadır. Su sesi ve güzel kokuların da tedavide kullanıldığı anlatılır. Darüşşifa üç bölümden oluşur. İlk avluda poliklinik odaları, mutfak ve hizmet birimleri sıralanır, ikinci avluda yönetici hekimlerin odaları bulunur. En ilgi çekici bölüm, hastaların yattığı şifahanedir. TDV'ye göre burası altıgen bir plana göre düzenlenmiştir ve ortadaki altıgen sofaya altı eyvan açılır. Sofanın üzeri aydınlık fenerli büyük bir kubbeyle örtülüdür ve ortasında fıskiyeli bir şadırvan bulunur. Müzenin sitesi, kubbenin sesi dengeli biçimde yaydığını ve fıskiye sesinin hasta odalarına ulaştığını anlatır. TDV, bu yapıyı Türk hastane mimarisinin başka bir benzeri olmayan değerli bir eseri olarak niteler. Darüşşifanın müzeye dönüştürülmesi çalışmaları 1993'te başladı ve müze 23 Nisan 1997'de ziyarete açıldı. 2000 yılında şifahane bölümü psikiyatri tarihini anlatan bir bölüm olarak düzenlendi. Darüşşifanın yanındaki medrese 2008'de müzeye katıldı ve burada 15. yüzyıl tıp eğitimi mankenlerle canlandırılır. TDV İslam Ansiklopedisi ise bu medresenin bir tıp medresesi olduğu görüşünün sağlam bir dayanağı olmadığını belirtir; iki görüşü birlikte bilmekte yarar var. Müze 2004'te Avrupa Konseyi Avrupa Müze Ödülü'nü kazandı. İngilizce Vikipedi'ye göre külliye 2016'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne girdi. Gezerken önce birinci avludaki odalarla başlayıp ikinci avludan şifahaneye geçmek, darüşşifanın işleyişini sırasıyla görmenizi sağlar. Şifahanenin kubbesinin altında bir süre durup sesin mekanda nasıl dolaştığını dinlemeye değer. Ardından külliyenin büyük tek kubbeli camisini dışarıdan inceleyebilir, avlunun çift renkli taş kemerlerine bakabilirsiniz. Müze şehir merkezinin kuzeyinde, Tunca'nın karşı yakasındadır; merkezden yürüyerek ya da kısa bir araç yolculuğuyla gelinebilir. Kıyıdan bakıldığında külliyenin kubbeleri ve minareleri özellikle gün batımında güzel görünür. Açılış saatlerini ve giriş koşullarını müzenin resmi sitesinden kontrol edin.