Soğukçeşme Sokağı

Soğukçeşme Sokağı, Sultanahmet'te Ayasofya ile Topkapı Sarayı'nın dış suru arasında uzanan, araç trafiğine kapalı, arnavut kaldırımlı dar bir sokaktır. Bir ucu Topkapı Sarayı'nın ilk kapısı Bab-ı Hümayun'un yanından başlar, öteki ucu Gülhane Parkı'na doğru iner. Adını, Gülhane tarafındaki ucunda duran ve III. Selim döneminden, 1800 yılından kalma mermer çeşmeden alır. Sokak boyunca on iki tarihi ev ve bir Roma dönemi sarnıcı sıralanır. Tarih Türkçe Vikipedi'ye göre sokak 18. yüzyılda biçimlenmiştir; en eski belge 1784 tarihli bir arsa satış kaydı, en eski tapu kaydı ise 1782 yılına aittir. İlk sakinleri saray ve Ayasofya çalışanları ile Naziki tekkesinin şeyhiydi. Zamanla İstanbul'un orta halli aileleri buraya yerleşti. Cumhuriyet'in altıncı Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk 1903'te bu sokakta doğdu ve doğduğu ev bugün de yerinde durur. Evler iki ya da üç katlı, cumbalı ve kafesli ahşap Türk evleridir; dört ile on oda arasında değişen büyüklüktedir. 1950'lerden 1980'lere kadar sokak hızla bozuldu. Kimi ahşap evler yıkılıp yerlerine beton yapılar kondu, bir bina oto tamirhanesine dönüştü, bir başkası matbaa kağıdı yığınlarıyla doldu. Restorasyon Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu, dönemin genel müdürü Çelik Gülersoy'un öncülüğünde evleri 1985'te satın aldı ve 1985-1986 yıllarında sokağı baştan sona yeniledi. Kurumun kendi tarihçesine göre ahşap evler dizisinin restorasyonu 1986'da bitirilmiş ve evler pansiyon olarak hizmete açılmıştır. Türkçe Vikipedi'nin aktardığına göre Ayasofya ile saray suru arasındaki bütün yapılar yıkılıp yeni tasarımlara göre yeniden yapıldı. Yeni evler betonarme karkas üzerine ahşap kaplamadır ve cepheler 19. yüzyıl seyyahlarının anlattığı pastel renklere boyandı. Bu yöntem, sokağın görünümünü kurtardığı için övüldüğü kadar, özgün ahşap dokuyu yerinde korumadığı için de tartışıldı. Sarnıcın düzenlemesi Mustafa Pehlivanoğlu'na, kütüphane Hüseyin Başçetinçelik ile Hatice Karakaya'ya, dört pansiyon ise ayrı mimarlara aittir. Bugün Evlerin dokuzu bugün Turing'in mülkiyetinde kalan ve bir otel işletmesine kiralanan konuk evleri olarak kullanılır; evler çevrelerindeki çiçekli bitkilerin adını taşır. Sokağın sonundaki Roma dönemi sarnıcı üç metre yüksekliğinde ve on altı metre uzunluğundadır; bugün restoran olarak işletilir. 36 numaradaki İstanbul Kitaplığı, Çelik Gülersoy'un kırk yılda topladığı koleksiyonla 1990'da açılmış bir vakıf kütüphanesidir. Kütüphanede yalnızca İstanbul'a ilişkin eserler bulunur. 1994 sayımında 8.100 eser on üç ana başlık altında sınıflanmıştı; İngilizce Vikipedi bugün 10 binden fazla kitap sayar. Gravürler, şehrin ilk fotoğrafları ve kartpostallardan oluşan görsel koleksiyonu araştırmacılar için ayrıca değerlidir. Kitaplık haftanın belirli günlerinde açıktır; güncel günleri ve saatleri Çelik Gülersoy Vakfı'nın sayfasından kontrol edin. Gezi Sokak açık alandır ve her saat serbestçe yürünür. Bab-ı Hümayun tarafından girin; bir yanınızda Ayasofya, öbür yanınızda saray suru, aralarında pastel renkli cumbalı evler sıralanır. Sokağın kıvrımıyla Gülhane tarafına inerken cephelerin renklerinin sırayla değiştiğine, kafesli pencerelere ve ahşap saçaklara bakın. Çeşmenin önünde durup kitabesine bakın; sokağa adını veren yapı odur. Sabah erken saatlerde sokak boş olur ve gölgeli taraf fotoğraf için elverişlidir; öğleden sonra güneş evlerin cephesine vurur. Sokak, Sultanahmet'in kalabalığından birkaç adımda uzaklaşılan bir soluk alma noktasıdır ve Ayasofya'dan Gülhane Parkı'na inmenin en sessiz yoludur. Ulaşım T1 tramvayının Sultanahmet ve Gülhane durakları sokağın iki ucuna birkaç dakikalık yürüyüşle bağlanır. Marmaray Sirkeci istasyonundan Gülhane Parkı içinden yürüyerek de gelinebilir. Aynı yürüyüşte Alay Köşkü'ndeki Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi ve Gülhane Parkı birleştirilebilir.