Sobesos Antik Kenti

Sobesos, Kapadokya'yı kaya oyma yerleşimlerle tanıyan ziyaretçiye bambaşka bir yüz gösterir; burada yapılar kayaya oyulmamış, açık araziye taşla inşa edilmiştir. Antik kent, Ürgüp'ün yaklaşık 23 kilometre güneyinde, Şahinefendi köyünün hemen güneydoğusunda yer alır. Kalıntıların bulunduğu yer, Damsa Çayı'nın kaynağına yakındır ve köylüler burayı Örencik olarak adlandırır. Vikipedi alanı Soğanlı Vadisi'nin başlangıç noktasında, verimli topraklar üzerinde kurulmuş bir yerleşim olarak tanıtır. Kentin hikayesi 2002 yılında başlar. O yıl kaçak kazı yapan kişiler tesadüfen mozaikli bir yapıya rastladı ve ardından resmi kazılar başlatıldı. Kazılar 2002 ile 2005, 2010 ile 2011 yıllarında Nevşehir Arkeoloji Müzesi tarafından yürütüldü. Sonraki yıllarda çalışmalar Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi öğretim üyelerinin başkanlığında sürdürüldü. İlk bulunduğunda kalıntıların Kapadokya krallığının başkentine ait olduğu düşünülmüş, ancak bunu kanıtlayan bir bulgu çıkmadığı için bu görüşten vazgeçilmiştir. Sobesos adı yalnızca Bizans İmparatoru VI. Leon dönemine ait bir listede geçer ve sonraki listelerde görülmez. Alanı inceleyen sanat tarihçisi Can Erpek, kazı alanının Sobesos olduğunu doğrulayan yazılı bir belge bulunmadığını özellikle vurgular. Araştırmalara göre yerleşim MS 4. yüzyılda kurulmuştur ve ne zaman terk edildiği kesin olarak bilinmez. Bizans döneminde Mavrucan Deresi'nden Ürgüp'e ve oradan Kızılırmak'a uzanan bölgesel bir yol bu yerleşimden geçiyordu. Erpek'e göre bu yol bugünkü Taşkınpaşa üzerinden Ürgüp'e, oradan da Avcılar ve Göreme yönüne devam ediyordu. Kayseri ve Aksaray gibi büyük Roma kentlerinden bugüne neredeyse hiçbir şey ulaşmadığı için Sobesos, bölgenin geç antik çağına dair nadir verileri sağlayan bir alan olarak görülür. Kentin en çok ilgi gören bölümü mozaikli villadır. Bu iki katlı yapının, Kapadokya'nın varlıklı aristokratlarından biri tarafından yaptırıldığı düşünülür. Taban mozaikleri renkli taş ve cam parçalarıyla işlenmiştir ve meander, sekiz köşeli yıldız ve saç örgüsü gibi geometrik desenler içerir. Yapı sonraki bir evrede dini amaçla kullanılmış ve çevresinde bir mezarlık oluşmuştur. Mozaikler bugün koruma çatısı altında, yürüme yollarından görülebilir. Yerleşimin kuzey ucundaki hamam, Roma dönemine özgü sıra tipi hamamların "L" biçimli bir çeşitlemesidir. Ziyaretçiler soyunma odası, iki soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve buhar odasından oluşan bölümleri sırasıyla izleyebilir. Hamam, zemin altında sıcak hava dolaştıran hypocaust sistemiyle ısıtılıyordu. Soyunma odasının tabanındaki mozaiklerde örgü motifli bir çerçeve içinde daireler, yıldız, eşkenar dörtgen, keklik ve çiçek motifleri bulunur. Soğukluk bölümlerinden birinin kapısında ise bir çift sandalet motifi dikkat çeker. Hamamın bölümleri 7. yüzyıldan itibaren eklenen kapılar ve duvarlarla konut ve işlik olarak kullanılmaya başlanmıştır. Kazı başkanının açıklamalarına göre Sobesos, sivil, kamusal ve dini mimarinin açık araziye yayıldığı klasik bir kent planı sunar ve bu yönüyle Nevşehir'de tek örnektir. Alanda yalnızca Roma dönemine değil, Neolitik ve Tunç Çağı'na uzanan yerleşim izlerine de rastlanmıştır. Kentin çevresinde yapılan yüzey araştırmalarında da seramik parçaları ele geçmiştir. Kazı başkanı, ilerleyen yıllarda yeni bulguların bugünkü bilgileri önemli ölçüde değiştirebileceğini söyler. Ziyarete villa bölümündeki mozaiklerden başlayıp kuzeye doğru yürüyerek hamama ulaşmak doğal bir sıralamadır. Alan açık ve gölgesiz olduğundan yaz aylarında sabah erken ya da akşamüstü gelin. Güncel ziyaret koşullarını Ürgüp Müze Müdürlüğü ve Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarından kontrol edin. Sobesos'a Ürgüp'ten Şahinefendi yönüne giden karayoluyla araçla ulaşılır; yolu Mustafapaşa üzerinden kurmak mümkündür.