Siyavuşpaşa Kasrı (Havuzlu Köşk)

Siyavuşpaşa Kasrı, halk arasındaki adıyla Havuzlu Köşk, Bahçelievler'de büyük bir havuzun ortasında yükselen 16. yüzyıldan kalma taş bir köşktür. Bugün Bahçelievler Belediyesi ve Kaymakamlığı'nın hemen yanındaki Milli Egemenlik Parkı'nın içinde, eğimli bir arazi üzerinde duruyor. Yapı, İstanbul'dan Edirne'ye giden eski yolun yakınında, kaynaklarda Çavuşbaşı diye anılan mevkide yer alır. Çevresindeki mahalle de adını köşkü yaptıran devlet adamından alır; Siyavuş Paşa'nın çiftliği bugün bir semt adı olarak yaşamaktadır. Köşkün banisi Kanijeli Siyavuş Paşa, Hırvat ya da Macar asıllı olduğu bilinen ve Enderun'da yetişen bir devlet adamıdır. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre 1567'de büyük mirahur, 1569'da yeniçeri ağası oldu, ardından II. Selim'in kızı Fatma Sultan ile evlendirildi. Siyavuş Paşa 1582, 1586 ve 1592'de olmak üzere üç kez sadrazamlığa getirildi ve 1602'de İstanbul'da öldü. Görevden alındığı dönemlerde çiftliğinde ya da Üsküdar'daki bahçesinde kaldığı kaynaklarda geçer. Köşkün üzerinde yapım tarihini veren bir kitabe yoktur. Hamza Gündoğdu'nun incelemesine göre köşkün yaklaşık 100 metre kuzeydoğusundaki çeşmenin kitabesi 1571-1572 tarihini taşır ve bu tarih bahçe, köşk ve müştemilat için de geçerli kabul edilir. Mimarı bilinmemekle birlikte yapım tarihi ve üslubu nedeniyle köşkün Mimar Sinan'ın çevresinden çıktığı düşünülür; ancak Sinan'ın eserlerini sayan tezkirelerde adı geçmez. İlk yapıldığında köşkün, 40 dönümlük bir av parkının içinde ahırlar, ambarlar, mutfaklar, hamam ve su mahzenleriyle birlikte durduğu sanılıyor. Bu yapılardan bugün yalnızca köşk ve çeşme ayakta. Gündoğdu, köşkün yaklaşık 50 metre kuzeydoğusunda yapılan kazılarda Bizans döneminden olduğu sanılan eski bir kalıntı bulunduğunu da aktarır. Köşk, 24,60 metreye 20,30 metre ölçülerinde ve 1,5 metre derinliğindeki bir havuzun ortasına oturtulmuştur. Doğuya bakan girişe, havuzun üzerinden iki sivri kemerle geçen köprülü bir merdivenle çıkılır. Alttaki bodrum kat kısmen havuzun suyu içinde kalacak biçimde tasarlanmış ve dışarıya sivri kemerlerle açılır. Üst katta kare planlı bir sofa ile yanında küçük bir oda bulunur; salonun hem yazın hem kışın kullanıldığı anlaşılıyor. Dış cephelerdeki beyaz mermer söveli pencereler, ajurlu alınlıklar ve altıgen şebekeli küçük pencereler yapının en dikkat çekici ayrıntılarıdır. Havuza suyun, yekpare beyaz mermere yılankavi biçimde oyulmuş ince bir kanaldan aktığı görülür. Köşkün tarihi sonraki yüzyıllarda da sürdü. Gündoğdu'nun aktardığına göre bazı kaynaklar IV. Mehmed'in 1676'da Edirne'den dönüşte bu köşkte karşılandığını yazar ve köşk 1691'de İstanbul'a gelen bir elçiye tahsis edilmiştir. Abdülmecid döneminde köşkün barutçubaşı Levon Efendi'ye armağan edildiği, daha sonra ise Milli Emlak'a devredildiği bilinir. Yapının üstüne 19. yüzyıl başlarında kule gibi yükselen bir kat eklendi. 1973'te Mualla Eyüboğlu'nun yürüttüğü restorasyonda bu ek kat kaldırıldı, salonun üstüne bir kubbe, yandaki odanın üstüne bir tonoz yapıldı. Yüksek taş bacası da bu müdahalenin ürünüdür ve özgün örtünün nasıl olduğu araştırmacılar arasında hala tartışmalıdır. Salonun zemini altıgen Osmanlı tuğlalarıyla döşelidir ve kuzey duvarının ortasında alçıdan bir ocak, batı duvarında ise mermer raflar bulunur. Ziyarete parkın girişinden başlayıp önce havuzun çevresini dolaşmak, köşkü dört cepheden görmek için en iyi yoldur. Batı cephesinde arazinin eğimi yüzünden havuz duvarı iki metreyi aşar ve bu yönden bakınca köşk suyun üzerinde yükseliyor gibi görünür. Doğu cephesinde giriş kapısının üstündeki iki satırlık mermer kitabeyi ve kapı kemerindeki kırmızı beyaz taş dizisini inceleyin. Ardından parkın kuzeydoğusundaki tarihi çeşmeyi bulun; köşkün tarihlenmesine yardım eden kitabe onun üzerindedir. Vikipedi'ye göre köşk bir dönem çocuk kitaplığı olarak kullanıldı; iç mekanın güncel kullanımını ve ziyarete açık olup olmadığını belediyeden öğrenin. Köşk, parkın içinden her zaman dışarıdan rahatça görülebilir ve öğleden sonra ışığı batı cephesini aydınlatır. Bahçelievler'in yoğun konut dokusu içinde 16. yüzyıl sivil mimarisinin ayakta kalan ender örneklerinden birini görmek için kısa ama değerli bir duraktır.