Sirkeli Höyüğü

Sirkeli Höyüğü, Adana'nın yaklaşık 40 kilometre doğusunda, Ceyhan Nehri'nin Misis Dağları'nı (Nur Dağı) yararak ovaya açıldığı noktada yükselen büyük bir yerleşim tepesidir. Höyük, eski Misis-Ceyhan yolunun geçtiği Sirkeli Mahallesi'nde, nehrin batı kıyısındadır. Türkçe Vikipedi tepenin 400 metreye 300 metre boyutunda ve 30 metre yüksekliğinde olduğunu yazar; aşağı şehirle birlikte yerleşim alanının yaklaşık 80 hektara ulaştığı belirtilir. Kültür Envanteri onu Kilikya'nın en önemli höyüklerinden biri olarak tanımlar. Nehrin karşı yakasında, tepenin hemen üzerinde Ortaçağ'dan kalma Yılankale görünür. Höyüğün önemi konumundan gelir. Münih Ludwig-Maximilians Üniversitesi'nin proje sayfası burayı Kilikya'nın en önemli geçidi olarak tanımlar; yol doğuda Amanos geçidinden Suriye'ye, batıda Adana ve Tarsus üzerinden Kilikya Kapıları'na uzanır. Bağdat demiryolu ve bugünkü otoyol da höyüğün hemen güney kenarından geçer. Nehir tepeyi iki yandan dolanır ve dağlarla birlikte doğal bir koruma sağlar, tepeden ise nehir dirseğinin doğusu, batısı ve kuzeyindeki ova bütünüyle görülür. Jeomanyetik çalışmalar kuzeydeki aşağı şehirde bir nehir limanı olabileceğine işaret eder. Kazılar, yerleşimin yaklaşık MÖ 5000'den, yani Kalkolitik dönemden başlayarak Tunç ve Demir çağları boyunca, Roma döneminde MS 100 yıllarına kadar iskan edildiğini gösterir. İlk kazıyı 1936'da J. Garstang yapmış, 1951'de aynı ekipten M. V. Seton-Williams yüzey araştırmasıyla tepeyi incelemiştir. 1992-1996 arasında Münih Üniversitesi'nden Barthel Hrouda, 1997'de Innsbruck Üniversitesi'nden Horst Ehringhaus kazıları sürdürmüştür. 2006'da Tübingen Üniversitesi ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi kazıları yeniden başlatmış, 2011'den sonra çalışmalar Bern Üniversitesi ile ortak yürütülmüştür. 2006 ve 2007 kazılarında höyüğün kuzeybatısında Geç Tunç Çağı'nda yapılıp Demir Çağı'nda yeniden kullanılan büyük bir burç tahkimatı ortaya çıkarılmıştır. Buluntular kentin geniş bir ticaret ağının parçası olduğunu gösterir. Çanak çömlek arasında Suriye-Kilikya boyalıları olarak bilinen Orta Tunç Çağı kapları, gaga ağızlı Hitit testileri ve Kıbrıs'tan gelmiş Geç Tunç ve Demir çağı malları vardır. Kazı ekipleri bu buluntulara dayanarak Sirkeli'nin, antik kaynaklardan bilinen ticaret ve kült kenti Lawazantiya olabileceğini düşünür. Lawazantiya, Hitit kralı III. Hattuşili'nin eşi Kraliçe Puduhepa'nın memleketi olarak bilinir. Höyüğe gelenlerin asıl aradığı, tepenin kenarındaki kayalık çıkıntıya oyulmuş Hitit kabartmasıdır. Hittite Monuments sitesine göre kabartma nehre bakan bir kaya yüzünde, su seviyesinin yaklaşık 5 metre üzerindedir. Kabartma, uzun bir giysi içinde, elinde törensel bir asa taşıyan Hitit kralı II. Muvatalli'yi gösterir. Yanındaki yazıt onu Büyük Kral Murşili'nin oğlu, Büyük Kral ve kahraman Muvatalli olarak tanıtır. Muvatalli, Mısır firavunu II. Ramses ile Kadeş'te savaşan kraldır ve Sirkeli'deki kabartma, tarihlenebilen en eski Hitit kaya kabartması kabul edilir. Höyüğün yeri, Suriye'ye giden yolda nehrin önemli bir geçiş noktası olmalıdır. Kabartmanın birkaç metre sağında 1994'te ikinci bir kabartmanın izleri fark edilmiştir. Bu kabartma antik çağda bilerek kazınmış olabilir ve ancak güneşin uygun açıyla vurduğu saatlerde çıplak gözle seçilebilir. 2017'de yapılan ayrıntılı üç boyutlu tarama, kazınmış yazıtın büyük olasılıkla Muvatalli'nin oğlu III. Murşili'yi andığını göstermiştir. Kabartmaların üstündeki kaya platformunda içki sunularında kullanıldığı düşünülen üç yuvarlak çukur vardır ve bunlar kabartmaların batısındaki bir yapıyı da içeren daha büyük bir kült alanının parçasıdır. Gezmeye kabartmadan başlayın ve onu karşıdan, biraz geri çekilerek görün; figürün hatları ışık yandan vurduğunda belirginleşir. Ardından tepeye çıkarak nehrin dağları yarıp ovaya açıldığı dar geçidi ve karşı yakadaki Yılankale'yi izleyin. Kazı alanları açık çukurlardan oluşur; kazı ekibi çalışıyorsa alana izinsiz girmeyin ve duvarların üzerine basmayın. Yaz aylarında tepede gölge yoktur, sabah ya da akşamüstü gelmek daha rahattır. Höyüğe Ceyhan yönüne giden yoldan ulaşılır ve Yılankale ile aynı gün kolayca gezilir.