Sepetçiler Kasrı

Sepetçiler Kasrı, Sarayburnu'nda, Haliç'in Boğaz'a açıldığı ağızda, Bizans deniz surlarının üstünde duran bir Osmanlı kasrıdır. Topkapı Sarayı'nın dış bahçesindeki kıyı köşklerinden günümüze ulaşan tek yapıdır; Yalı Köşkü ve İncili Köşk gibi çağdaşları yıkılıp gitmiştir. Bugün Yeşilay'ın genel merkezi olarak kullanılır ve bir müze değildir. Buna karşılık sahil yolundan, Galata Köprüsü'nden ve Eminönü ile Karaköy arasındaki vapurlardan bütün cephesiyle görülür. Tarih TDV İslam Ansiklopedisi'ndeki maddeye göre kasır 1643'te Sultan İbrahim'in emriyle Mimarbaşı Kasım Ağa'nın gözetiminde yapıldı. Tarihçi Naima daha önce burada küçük bir köşk bulunduğunu, sonra yerine bu büyük kasrın kurulduğunu yazar. Adının kaynağı için iki açıklama vardır. Birincisine göre ad, çevrede çalışan sepetçi esnafından gelir; rivayete göre bu zanaatı seven Sultan İbrahim'e şükran olarak esnaf yapıma katkıda bulunmuştur. İkincisine göre ad, Edirne Sarayı'ndaki yüksek yapılara sepetçi ya da sultani denmesinden türemiştir. Kapı kemerinin üstündeki kitabe, yapının 1739'da I. Mahmud döneminde yenilendiğini söyler; Yeşilay'ın sayfasına göre 19. yüzyılın ortasında bir onarım daha görmüştür. Kasrın altındaki kayıkhanelerde saltanat kayıkları dururdu ve padişahlar denize buradan açılırdı. Fransız gezgin Grelot, 17. yüzyılda burada kayıklar ve küçük kadırgalar için beş altı kayıkhane gördüğünü yazar. Hünkar salonunda fasıllar yapılır, hanedan ve harem donanmanın sefere çıkışını ve dönüşünü buradan izlerdi. Mimari Kasır, deniz suru üzerinde üç çıkmalı bir plana sahiptir; ortada kubbeli bir hünkar salonu, bir sofa ve ona bitişik dikdörtgen bir mekan vardır. İngilizce Vikipedi yapıyı kalın duvarlı, yüksek ahşap kapılı, dört katlı bir taş yapı olarak tanımlar. Yeşilay'ın sayfasına göre kırmızı mermerler Darıca ve Rusçuk'tan, çiniler İznik'ten getirilmiştir. TDV maddesi kemerli tonozları, mermer kapı sövelerini ve kubbedeki yaldızlı madalyonlarla çiçek bezemelerini anlatır. Aynı kaynak iç mekanın bir zamanlar sedef kakmalı pencereler, ipek perdeler ve kristal fenerlerle döşendiğini aktarır. Alt katta surun üstünde sıralanan kemerler denize açılır; üst katta sivri kemerli pencereler ve geniş saçaklı çatı, kubbe ile birlikte kasrın siluetini oluşturur. Salonun pencereleri Galata Köprüsü'ne, Galata Kulesi'ne, Karaköy'e ve Boğaz'a bakar. Sonraki yüzyıllar Kasır 19. yüzyılda depo olarak kullanıldı; Cumhuriyet döneminde askeri ecza deposuna dönüştü ve sonra terk edildi. 1980'de Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün restorasyonundan sonra Basın Yayın Genel Müdürlüğü'nün Uluslararası Basın Merkezi oldu. 1998'de Eminönü Hizmet Vakfı tarafından yeniden onarıldı ve bir süre restoran olarak işletildi. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti proje ofisi Haziran 2011'e kadar burada çalıştı. 2011'den beri Yeşilay'a tahsislidir ve derneğin genel merkezi olarak kullanılır. Gezi ve ulaşım Kasır bir kurum binası olduğu için içi turist ziyaretine açık değildir. Yapıyı dıştan görmek için en iyi noktalar Kennedy Caddesi'ndeki sahil yürüyüş yolu, Eminönü ile Karaköy arasındaki vapurlar ve Galata Köprüsü'nün Sarayburnu'na bakan tarafıdır. Denizden bakınca kasrın arkasında Topkapı Sarayı'nın Adalet Kulesi ve ağaçlık Sarayburnu yamacı, sağında Sirkeci Garı görünür. Sahil yolundan yürürken surun kemerlerini, üst kattaki pencere düzenini ve kubbeyi yakından görebilirsiniz. T1 tramvayının Sirkeci ve Gülhane durakları ile Marmaray Sirkeci istasyonu birkaç dakikalık yürüyüş mesafesindedir. Eminönü iskelelerinden sahil boyunca Sarayburnu'na doğru yürüyünce de kasra varılır. Gülhane Parkı'nın Sarayburnu çıkışına ve Alay Köşkü'ndeki Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi'ne yakın olduğu için aynı yürüyüşe eklenebilir.