Selimiye Camii ve Külliyesi

Selimiye Camii ve Külliyesi, Sultan II. Selim'in Mimar Sinan'a yaptırdığı ve Edirne'nin siluetini tek başına belirleyen yapı topluluğudur. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre külliye 1568 ile 1574 yılları arasında, şehrin merkezinde eski saray alanına denk gelen Kavak Meydanı'nda inşa edildi. Kültür Portalı tamamlanma yılı olarak 1575'i verir ve inşaatta yaklaşık on beş bin kişinin çalıştığını aktarır. Mimar Sinan bu yapıyı kendi eserleri arasında ustalık eseri olarak tanımlamıştır. Külliye 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Yapının etkisinin bir bölümü yer seçiminden gelir. Edirne düz bir ova şehridir ve cami, şehrin içinde yaklaşık 70 metrelik bir yükseltinin üzerine oturur. TDV'ye göre İstanbul ya da Rumeli yönünden gelen yolcu minareleri 10 ile 15 kilometre uzaktan seçer, yaklaştıkça önce kubbeyi, sonra bütün kütleyi görür. Üç Şerefeli Cami, Eski Cami ve biraz uzaktaki Muradiye ile birlikte şehrin tepe çizgisini oluşturan bu yapılar arasında Selimiye en yüksek noktadadır. Külliye 130 metreye 190 metre ölçüsündeki dikdörtgen bir dış avlunun içinde düzenlenmiştir. Ortada cami, güneydoğuda ve güneybatıda birer medrese, batıda ise arasta ile sıbyan mektebi yer alır. Caminin kendisi kuzeydeki revaklı avlu ve ona eşit büyüklükteki ana mekan olmak üzere yaklaşık 60 metreye 44 metrelik iki dikdörtgenden oluşur. Duvarlar sarımtırak kesme taştandır, pencere ve kemerlerde iki renkli taş kullanılarak cepheye hareket kazandırılmıştır. Selimiye'yi mimarlık tarihinde öne çıkaran şey ana kubbedir. TDV'nin verdiği ölçülere göre kubbe 31,30 metre çapındadır ve 42,25 metre yüksekliğe ulaşır. Kubbe sekiz ayağa oturur ve bu ayakların altısı serbest durur, ikisi mihrap bölümünün köşelerine yerleştirilmiştir. Sinan ayakları yan duvarlara yaklaştırarak orta alanı bölmeden geniş ve ferah bir tek mekan elde etmiştir. Kültür Portalı, Sinan'ın Tezkiret-ül Bünyan adlı eserde bu kubbeyle Ayasofya'nın kubbesini aştığını söylediğini aktarır. Dört köşedeki minareler de aynı derecede ünlüdür. Her biri yivli gövdeli ve üç şerefelidir, yükseklikleri TDV'de 70,89 metre olarak verilir. Avlu ile ana yapının birleştiği noktadaki iki minarede şerefelere birbirinden bağımsız üç ayrı merdivenle çıkılır, yani üç kişi birbirini görmeden ayrı şerefelere ulaşabilir. Minarelerin ilk kez ana kubbenin örttüğü kapalı mekanın köşelerinden yükselmesi, hem planı hem de cephe düzenini etkileyen bir yeniliktir. İçeride mihrap bölümü ikinci sıra pencerelerin altına kadar sır altı tekniğinde çinilerle kaplıdır. Mermer mihrap ve geometrik delikli işçiliği olan mermer minber, Kültür Portalı'nın deyişiyle mermer işçiliğinin seçkin örnekleri arasında sayılır. Doğu köşesindeki hünkar mahfilinin duvarları da bitkisel desenli zengin çinilerle süslüdür. Ana mekanın ortasındaki ahşap müezzin mahfili on bir mermer sütun üzerinde durur ve altında fıskiyeli küçük bir havuz bulunur. Bu mahfilin sütunlarından birindeki ters lale motifi yıllardır halk söylencelerine konu olmaktadır. Kuzeydeki revaklı avlu on sekiz kubbeyle çevrilidir ve ortasında on altı kenarlı, oyma işçilikli mermer bir şadırvan durur. Avlu pencerelerinin bir kısmının alınlıklarında yazılı çiniler görülür. Avluya üç yönden basamaklı kapılarla girilir, kuzeydeki kapı mermer malzemesi ve kitabesiyle diğerlerinden ayrılır. Külliyenin öteki yapıları bugün müze olarak kullanılır. Güneydoğudaki Darülhadis Medresesi Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ne, güneybatıdaki Darülkurra Medresesi ise Vakıf Müzesi'ne ev sahipliği yapar. TDV, Selimiye Darülkurrası'nın Sinan'ın yaptığı darülkurralar içinde günümüze ulaşan, hücreli düzene sahip tek yapı olduğunu belirtir. Batıdaki arasta Sinan'ın planladığı külliyenin parçasıdır, ancak batı yönündeki dükkanları, tonozlu örtüsü ve dua kubbesi III. Murad döneminde Mimar Davud Ağa tarafından tamamlanmıştır. Arastanın uzunluğu TDV'de 255 metre ve 124 dükkan olarak verilirken Bakanlık broşürü 225 metre, 73 kemer ve dört kapıdan söz eder. Ziyarete Kültür Portalı'nın önerdiği gibi önce dışarıdan, külliyenin çevresini dolaşarak başlamak yerinde olur. Selimiye ibadete açık bir yapı olduğu için içeri girerken omuz ve dizleri örten kıyafet seçin, ayakkabılarınızı girişte çıkarın ve vakit aralarında sessizliğe özen gösterin. Caminin 2021 sonunda kapsamlı bir restorasyona alındığı bilindiğinden, iç mekanın hangi bölümlerinin açık olduğunu gitmeden önce güncel duyurulardan kontrol edin. Edirne Müzesi doğu kapısına yaklaşık 50 metre uzaklıktadır ve arastadan aşağı inen yol sizi Eski Cami ile Bedesten'e götürür. Şehir merkezindeki her noktadan yürüyerek ulaşılan külliye, Edirne gezisinin doğal başlangıç noktasıdır.