Pessinus Antik Kenti

Pessinus Antik Kenti, Ankara-Eskişehir karayolu üzerinde, Sivrihisar'ın yaklaşık 13 kilometre güneyindeki Ballıhisar köyündedir. Bugünkü köy, antik kentin kalıntılarının üzerine kurulmuştur. İngilizce Vikipedi'ye göre yerleşme, deniz seviyesinden yaklaşık 950 metre yükseklikte, Sakarya Irmağı'nı besleyen yan vadilerden birindedir. Kent eski Kral Yolu'nun üzerinde yer alıyordu. Kültür Portalı bu yolun güvenilir ve kestirme olduğu için Roma ve Bizans dönemlerinde de kullanıldığını yazar. Pessinus, antik çağda Frigya'nın Ana Tanrıça Kybele ile en çok anılan kenti olarak bilinir. Kentin kuruluşu efsane ile arkeoloji arasında iki farklı biçimde anlatılır. Kültür Portalı'na göre antik yazarlar kenti MÖ 8. yüzyılda yarı efsanevi Frig kralı Midas'ın kurduğunu söyler. Vikipedi ise 1967'den beri süren kazıların kentin en erken MÖ 400 dolaylarında geliştiğini gösterdiğini aktarır. Antik geleneğe göre kentte, gökten düştüğüne inanılan siyah bir taş bulunuyordu. Romalılar MÖ 204'te Kartaca'ya karşı süren savaş sırasında bu taşı Roma'ya götürdü ve ona Magna Mater, yani Ulu Ana adını verdi. Bu olay Pessinus'un adını Akdeniz dünyasına taşıyan en ünlü hikayedir. Coğrafyacı Strabon da Pessinus'u Kızılırmak'ın batısındaki en büyük ticaret yeri olarak anar. Kent asıl görkemli dönemini Roma İmparatorluğu çağında yaşadı. Kültür Portalı'na göre Augustus'un ölümünden sonra yapımına başlanan büyük tapınak, Tiberius döneminde tamamlandı. Gent Üniversitesi'nin araştırmalarını aktaran Vikipedi, tapınağın MS 25 ile 35 arasına tarihlendiğini ve Korint düzeninde, çevresi sütunlarla çevrili bir yapı olduğunu yazar. Aynı araştırmalara göre bu tapınak, 1834'te temellerini bulan Charles Texier'nin sandığı gibi Kybele tapınağı değil, imparator kültüne ait bir tapınaktır. Bugün tapınaktan geriye yalnız büyük temeller kalmıştır. Tapınağın önünde, ortasında anıtsal bir merdiven bulunan ve iki yanında seyirci oturma sıraları açılan tiyatro biçimli bir yapı vardır. Kentin yapı taşları, yaklaşık 6 kilometre kuzeydeki İstiklalbağı mermer ocaklarından getirildi. Pessinus'un en etkileyici mühendislik yapısı, kentin ortasından geçen mevsimlik Gallos deresini tutmak ve boşaltmak için yapılan kanaldır. Vikipedi'ye göre kanalın ilk bölümü Augustus dönemine aittir. MS 1. ile 3. yüzyıllar arasında sürekli genişletilen kanal sonunda yaklaşık 500 metre uzunluğa ve 11 ile 13 metre genişliğe ulaştı. Tapınağın aşağısındaki sütunlu meydanın ise Roma'dan önce, Hellenistik döneme ait olduğu anlaşılmıştır. Kültür Portalı Hellenistik çağda tapınağın onarıldığını, bir meclis binası, stoa, kanal, tiyatro ve yollar yapıldığını da belirtir. Roma döneminde kent, Galatların Tolistobogii boyunun yönetim merkezi oldu. Kazılar 1967'de Belçika'daki Gent Üniversitesi tarafından başlatıldı ve aralıklarla 2008'e kadar sürdü. 2009'dan sonra kazıları Avustralya'daki Melbourne Üniversitesi yürüttü. Bu çalışmalarda tapınağın yanı sıra atölyeler, evler, tiyatro, agora ve meclis binası gibi yapılar ile kentin yakınındaki yol kalıntıları ortaya çıktı. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre 1988'de, Eskişehir Valiliği'nin desteği ve Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin katkısıyla köyde bir açık hava müzesi düzenlendi. Kazılarda bulunan taş eserlerin bir kısmı bu müzenin bahçesinde, küçük parçalar ise tek katlı binada sergilenir. Diğer buluntular Eskişehir'deki arkeoloji müzesindedir. Ballıhisar'a geldiğinizde önce açık hava müzesinin bahçesindeki yazıtlı taşlara ve mimari parçalara bakın; bunlar kentin ölçeğini anlamanıza yardım eder. Sonra köyün güney kesimindeki tapınak alanına yürüyün ve kesme taş temellerin üstünden vadiye doğru bakın. Kanalın izini dere yatağı boyunca sürmek, kentin nasıl kurulduğunu en iyi anlatan yürüyüştür. Kalıntılar köy evlerinin arasına dağıldığı için köy yaşamına saygı göstererek, tarlalara ve bahçelere girmeden gezin. Kalıntılar açık alanda gezildiği için yazın sabah saatlerini seçin. Sivrihisar'a yakınlığı sayesinde Pessinus, ilçe merkeziyle aynı günde gezilebilir. Ziyaret saatleri ve giriş koşulları değişebildiği için güncel bilgiyi İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasından kontrol edin.