Özkonak Yeraltı Şehri

Özkonak Yeraltı Şehri, Avanos'a yaklaşık 14 kilometre uzaklıktaki Özkonak kasabasında, İdiş Dağı'nın kuzey yamacına oyulmuştur. Bakanlığın müze sitesine göre yerleşim, volkanik kökenli ve granit yapılı tüf tabakalarının oldukça kalın olduğu bir alanda açılmıştır. Kapadokya'nın güneyindeki büyük yeraltı şehirlerinden uzakta, Kızılırmak'ın kuzeyinde kaldığı için daha sakin bir ziyaret sunar. Yeraltı şehri 1972'de ziyarete açılmıştır. İngilizce Vikipedi, yerleşimin aynı yıl tarlasına verdiği suyun nereye kaybolduğunu merak eden bir çiftçi tarafından bulunduğunu aktarır. Çiftçinin önce bir yeraltı odasına ulaştığı, kazıların ardından da bütün bir yerleşimin ortaya çıktığı anlatılır. Yerleşimin yaşı kesin olarak bilinmez. İngilizce Vikipedi yapının büyük olasılıkla Bizans dönemi Kapadokya halkı tarafından oyulduğunu, ancak daha eski de olabileceğini yazar. Türkçe Vikipedi ise bölgenin Geç Hitit döneminden başlayarak Pers, Helenistik ve Roma egemenliklerinden geçtiğini aktarır. Kaynaklar kat sayısı konusunda da ayrışır. Bakanlık ziyarete açık yerleşimi iki katlı olarak tanımlar, İngilizce Vikipedi ise toplam kat sayısının daha fazla olduğunu ileri sürer. Derinkuyu Belediyesi'nin yeraltı şehirleri sayfası, Özkonak'ın henüz tamamen temizlenmediğini ve temizlendiği kadarıyla ziyarete açıldığını belirtir. Yani bugün gördüğünüz bölüm, toprağın altında kalan yerleşimin yalnızca bir kesitidir. Aynı sayfa Kapadokya'nın başlıca yeraltı şehirlerini sayarken Özkonak'ı Kaymaklı, Derinkuyu ve Tatlarin ile birlikte anar. Belediye bu tür yapıların yalnızca Kapadokya'nın jeolojik oluşumuna özgü olduğunu, başka bölgelerde benzerlerine rastlanmadığını vurgular. Özkonak'ı diğer yeraltı şehirlerinden ayıran şey savunma düzenidir. Bakanlık bu yerleşimdeki savunma tekniklerinin dikkat çekici olduğunu özellikle vurgular. Katlar arasındaki bağlantı uzun ve dar deliklerle sağlanmıştır. İngilizce Vikipedi bu borumsu sistemin her kata ulaştığını ve kuşatma sırasında katlar arasında haberleşmeye yaradığını yazar. Aynı kaynak, tünellerin üzerinde bulunan deliklerden saldırganların üzerine kızgın kum döküldüğünü aktarır. Geçitler, yuvalarına yerleştirilmiş büyük sürgü taşlarıyla içeriden kapatılabilir. Ziyaret yolunda bu taşlardan birini, yanındaki küçük geçitle birlikte yakından görebilirsiniz. Gündelik yaşamın izleri de yerleşimin her köşesinde durur. Ahırlar, erzak depoları, havalandırma bacaları, bir su kuyusu ve üzüm sıkma işlikleri yerleşimin temel parçalarıdır. Türkçe Vikipedi depoların bir bölümünde büyük bir küp ve iki bölümlü bir işlik bulunduğunu aktarır. Mekanlar birbirine kısa ve alçak tünellerle bağlanır. Bu yüzden bazı geçişlerde eğilmeniz, bazılarında yan dönerek ilerlemeniz gerekebilir. Tüften oyulmuş basamaklar ve tabanlar yer yer düzensizdir, adımlarınıza dikkat edin. Özkonak, büyük yeraltı şehirlerine göre daha az kalabalık olduğu için yerleşimi acele etmeden inceleyebileceğiniz bir yerdir. Rahat, kaymayan ayakkabılar giyin. Yerleşim Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı bir ören yeridir, güncel saatleri ve ücreti resmi müze sitesinden kontrol edin. Özkonak, Avanos'un kuzeydoğusunda kısa bir yol mesafesindedir ve yeraltı şehri kasabanın içinde kalır. Dönüşte Avanos'a inip Kızılırmak kıyısında yürüyebilir ya da Avanos'un doğusundaki Sarıhan Kervansarayı'na uğrayabilirsiniz.