Ömerli Barajı

Ömerli Barajı, Anadolu Yakası'nın iç kesiminde, Riva Deresi üzerinde içme suyu sağlamak için kurulmuş bir barajdır. Devlet Su İşleri'nin kayıtlarına göre inşaatı 1968'de başladı ve 1972'de bitti; İSKİ barajın 1972'de hizmete alındığını yazar. İSKİ'nin verdiği bilgiye göre yıllık 220 milyon metreküplük kapasitesiyle İstanbul'un en büyük su kaynağıdır. Anadolu Yakası'nın neredeyse tamamı suyunu bu barajdan alır ve sular Ömerli İçme Suyu Arıtma Tesisleri'nde arıtıldıktan sonra şehre verilir. Salacak ile Sarayburnu arasındaki isale hatlarıyla bu sudan günde 370 bin metreküpe kadar Avrupa Yakası'na da aktarılabilir. Barajın gövdesi toprak dolgu tipindedir ve DSİ kayıtlarında talveg yüksekliği 53 metre olarak geçer; Vikipedi bu değeri 52 metre olarak verir. Normal su seviyesinde göl yaklaşık 23 kilometrekarelik bir alanı kaplar ve 386 milyon metreküp kadar su tutar. Barajın beslendiği havza 621 kilometrekarelik geniş bir alandır. Riva Deresi Kocaeli'nin Gebze ilçesindeki Tepecik köyü yakınlarında doğar, barajdan sonra ormanlık vadilerden geçerek Beykoz'daki Riva'da Karadeniz'e dökülür. Göl, adını kıyısındaki Ömerli'den alır; Ömerli bugün Çekmeköy'e bağlı bir mahalledir ve kıyısı doğrudan baraj gölüne iner. Ömerli 1928 ile 1989 arasında Beykoz'a bağlı bir köydü, 1996'da belde oldu ve 2009'da belediyesi kaldırılarak Çekmeköy'ün mahallelerinden biri haline geldi. Çekmeköy ilçesi de aynı yıl Ömerli, Alemdağ ve Taşdelen belediyelerinin birleşmesiyle kuruldu. Riva Deresi barajdan sonra Koçullu, Ömerli, Sırapınar ve Hüseyinli gibi yerleşimlerin yanından geçer ve bu ikinci bölümün büyük kısmı ormanlarla kaplıdır. Ömerli'yi ziyaret etmenin en doğru yolu, onu bir göl manzarası olarak kıyıdaki yollardan ve izin verilen alanlardan izlemektir. Burası bir içme suyu rezervuarı olduğu için gövde, su alma yapıları ve arıtma tesisleri kamuya açık gezi alanları değildir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayımladığı Ömerli Baraj Gölü Havzası koruma planı taslağı, göle her türlü atığın atılmasını yasaklar. Aynı taslağa göre gölde ağla balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği yapılmaz, akaryakıtla çalışan teknelerin kullanılmasına da izin verilmez. Kürek ve yelken gibi su sporları ancak kamu kurumları ya da spor kulüplerince ve idareden izin alınarak düzenlenebilir. Bu etkinliklere de içme suyu alma yapısına 300 metreden daha yakın yerlerde izin verilmez. Bu yüzden suya girmeyin, kıyıda ateş yakmayın ve çöpünüzü mutlaka geri götürün. Göl, havzasıyla birlikte geniş bir ormanlık alanın ortasında durur ve kıyısında ağaçlık yamaçlar suya kadar iner. Koruma planı taslağı havzanın Ataşehir, Çekmeköy, Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe, Sultanbeyli, Şile ve Tuzla ilçelerine uzandığını gösteriyor. Havzadaki orman alanlarının korunması ve küçültülmemesi planın temel ilkelerinden biridir. Gölün durgun ve geniş yüzeyi gün doğumu ile gün batımında gökyüzünün renklerini yansıtır; fotoğraf için bu iki saat en verimlisidir. Kıyıdan bakarken karşı yamaçlardaki orman örtüsünün mevsime göre nasıl renk değiştirdiğine dikkat edin. Barajın hikayesi, İstanbul'un modern su tarihinin önemli bir halkasıdır. İSKİ'ye göre Anadolu Yakası'nın ilk barajı 1893'te Üsküdar-Kadıköy Su Şirketi tarafından Elmalı Deresi üzerinde kuruldu; Ömerli ondan yaklaşık seksen yıl sonra çok daha büyük bir ölçekte devreye girdi. Bugün Ömerli'ye, Şile'deki Darlık Barajı ve Yeşilçay projesinin regülatörleri gibi başka kaynaklar da destek veriyor. 1989'da hizmete alınan Darlık Barajı'nın yıllık kapasitesi 97 milyon metreküptür ve suları Emirli'deki arıtma tesislerinde arıtılır. Koruma planı taslağı gölün en yüksek su seviyesini deniz seviyesinden 62 metre olarak tanımlar ve koruma kuşaklarını bu çizgiden itibaren ölçer. Göl kent merkezinden uzaktır ve raylı sistemle doğrudan bağlantısı yoktur; toplu taşımayla gelecekseniz güncel otobüs hatlarını İETT'den kontrol edin. Özel araçla gelenler kıyıdaki köy ve mahalle yollarını kullanabilir, ancak orman yollarında yavaş gidin ve yalnızca izin verilen yerlerde park edin. Yanınıza su, rüzgarlık ve rahat ayakkabı alın; kıyıda gölge her yerde yoktur. Barajı yakındaki Polonezköy ya da Aydos Kalesi ile aynı güne bağlamak, Anadolu Yakası'nın doğusunu tanımak için iyi bir plan olur.