Oltu Kalesi

Oltu Kalesi, Erzurum'un kuzeydoğusundaki Oltu ilçesinin tam ortasında, sarp ama çok yüksek olmayan bir kayalık tepenin üzerinde durur. Türkçe Vikipedi kalenin, Narman ve Sivri derelerinden gelen suların birleşip Oltu Çayı'nı oluşturduğu yerde, önemli bir geçidi tutacak biçimde kurulduğunu yazar. İl turizm rehberi de kalenin Oltu Çayı'nın çizdiği yayın içinde yer aldığını belirtir. Kültür Portalı ilçenin şehir merkezine uzaklığını 118 kilometre olarak verir. Kayalığın üstündeki yuvarlak burçlar ilçe merkezinin birçok noktasından görülür. Kalenin kuruluş tarihi kesin değildir ve kaynaklar farklı tarihler verir. Kültür Portalı kalenin MÖ 4. yüzyılda Urartular tarafından yaptırıldığını yazar. İl rehberi mimari özelliklerinin Urartulara kadar uzandığını ve kalenin bu dönemde askeri amaçla yapıldığının tahmin edildiğini söyler. Türkçe Vikipedi ise yapım tarihi konusunda iki rivayet bulunduğunu, 19. yüzyılda kaleyi inceleyen bir araştırmacının yapıyı Gürcü mimarisine bağladığını aktarır. Bu yüzden en doğrusu kalenin kökeninin çok eskiye uzandığını ve yüzyıllar içinde defalarca yeniden yapıldığını söylemektir. Kale birçok devletin elinden geçmiştir. Kültür Portalı yapının Bizans, Selçuklu, Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde onarıldığını yazar. Türkçe Vikipedi'ye göre kale 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların eline geçmeden önce Samtshe-Saatabago hükümdarlarının önemli merkezlerinden biriydi. Osmanlı döneminde Oltu, Çıldır Eyaleti'ne bağlı Oltu sancağının idari merkezi olmuştur. Aynı dönemde kale bir süre kervansaray olarak da kullanılmıştır. Vikipedi, 1877-1878 savaşının ardından Oltu'nun bir dönem Rus yönetimine geçtiğini de aktarır. Kale son olarak 1998-1999 yıllarında restore edilmiş ve sağlamlaştırılmıştır. Kale iç ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşuyordu. Kültür Portalı'na göre Oltu'nun mahallelerini çevreleyen dış surlar günümüze ulaşmamıştır. Bugün görülen yapı, doğal kayalıklar üzerine oturan iç kaledir ve yaklaşık 3000 metrekarelik bir alana kurulmuştur. İl rehberi iç kalenin alttaki kayalığın biçimine uyan bir mimari gösterdiğini belirtir. Yüksek ve kalın sur duvarları burçlarla desteklenmiştir, malzeme ise düzgün kesme taştır. Halk arasında iç kaleye Ehmedek denir. Kültür Portalı, iç kalede sarnıçlar ve kale muhafızlarına ait mekanlar bulunduğunu yazar. Kalenin en ilginç ayrıntılarından biri gizli su yoludur. Kültür Portalı, Ehmedek'ten Oltu Çayı'na inen bir tünelden söz eder ve il rehberi de kale giriş kapısı ile tünelin çaya baktığını belirtir. İç kalenin doğu eteğinde, aslı Selçuklulara uzanan bir hamam vardır. Kültür Portalı bu hamamın künklerle iç kaleye bağlandığını ve kale ile bir bütün oluşturduğunu yazar. Kalenin kuzeybatısındaki burç ve duvarların geçmişte çok daha görkemli olduğu, kalan izlerden anlaşılır. İç kalenin tek kapısı güneye açılır ve İl rehberine göre bu girişe merdivenlerle çıkılır. Merdivenler dik olduğu için rahat ayakkabı giymek ve yavaş çıkmak iyi olur. Yukarıdan bakınca Oltu Çayı'nın kasabayı nasıl ikiye böldüğü ve kalenin geçidi neden tuttuğu açıkça görülür. En iyi fotoğraf, ilçe merkezinden kaleye bakan açıdan, kayalık ile surların birlikte göründüğü yerden çekilir. Öğleden sonra ışık güney cephesine düşer ve taş dokusu daha belirgin görünür. Ziyaret koşulları ve giriş düzeni değişebileceği için güncel bilgiyi il kültür ve turizm müdürlüğünden kontrol edin. Oltu adı Türkiye'de Oltu taşıyla birlikte anılır. İl turizm rehberi bu taşın Erzurum taşı ve siyah kehribar adlarıyla da bilindiğini ve babadan oğula aktarılan bir el işçiliğiyle işlendiğini yazar. Kaleyi gezdikten sonra ilçe çarşısında bu zanaatın atölyelerini görmek mümkündür. Kültür Portalı, Erzurum'da Şükrüpaşa Mahallesi'ndeki batı semt garajından kalkan Oltu araçlarıyla ulaşım sağlandığını belirtir. Araçla gelenler güneyde Narman Peribacaları ile kaleyi aynı gün içinde birleştirebilir.