Odunpazarı Evleri

Odunpazarı, Eskişehir'in ilk yerleşim çekirdeğidir ve kentin güneyindeki tepelerin yamacına kurulmuştur. Semtin adı, çevre köylerden odun getirip satan pazarcıların burada kurduğu pazardan gelir. Kent Ortaçağ'a kadar Dorylaion adıyla anılmış, Türkler bölgeye yerleştiğinde antik kentin kalıntılarına bakarak buraya "eski şehir" demişlerdir. Odunpazarı Belediyesi'nin aktardığı bir halk anlatısına göre ilk yerleşimciler yurt seçmek için Porsuk kıyısına ve bugünkü Odunpazarı tepesine birer koyun ciğeri asmışlardır. Tepedeki ciğer daha geç bozulunca ilk yerleşimin buraya kurulduğu anlatılır. Bugün gördüğünüz evler Osmanlı döneminin sivil mimarisini taşır ve Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tanıtım platformu onları 19. yüzyıl sivil mimarisinin en güzel örnekleri arasında sayar. Kıvrımlı yollar, çıkmaz sokaklar ve bitişik düzende dizilmiş cumbalı, ahşap süslemeli evler semtin dokusunu bir bütün olarak korur. Sokağa bakan cepheler çıkmalı ve konsolludur, yani üst katlar alt katın üzerinden sokağa doğru taşar. Evlerin bir kısmı bembeyaz duvarları ve kahverengi pencere çerçeveleriyle, bir kısmı çivit mavisi ya da kiremit kırmızısı boyalarıyla dikkat çeker. Konutlar genellikle iki tipte yapılmıştır; ilkinde giriş doğrudan sokaktan verilir ve bahçe arkada kalır, ikincisinde ev bahçenin içinde durur ve bahçe öndedir. Bir, iki ya da üç katlı yapılan evlerde odalar ortadaki bir sofanın çevresine dizilir. Alt katta genellikle mutfak, ahır, çamaşırlık ya da depo bulunur ve aile yaşamını üst katlarda sürdürür. Ön cephede iki yöne pencere açan köşe odası evin en büyük ve en önemli odasıdır. Türkçe Vikipedi bu evlerde Safranbolu, Beypazarı ve Göynük'teki konutlarla ortak mimari özellikler ve motifler bulunduğunu belirtir. Semt 20. yüzyılda oturma alanı olarak önemini yitirdi. TDV İslam Ansiklopedisi, Odunpazarı'nı kent merkezine bağlayan Şeyh Şehabeddin Caddesi açılırken tarihi ve mimari değeri olan bazı evlerin ortadan kalktığını yazar. Evlerin değeri yeniden gündeme gelince semt tarihi sit kapsamına alındı ve bugün "Tarihi ve Kentsel Sit" olarak korunuyor. Odunpazarı Belediyesi'nin Odunpazarı Evleri'ni Yaşatma Projesi kapsamında 30 sokakta 300 ev, 3 cami, 1 külliye, 2 kervansaray, 15 çeşme ve 1 han restore edildi ya da aslına uygun olarak yeniden yapıldı. Odunpazarı Modern Müze'nin tanıtımına göre semt UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor. Evliya Çelebi Seyahatname'de şehrin bağlı ve bahçeli evlerini övgüyle anar ve onun andığı sokaklardan beşi bugün de aynı adı taşır. Gezinin doğal başlangıcı, evlerin en yoğun olduğu sokaklar ile Kurşunlu Külliyesi arasındaki bölgedir. İl kültür müdürlüğü, 16. yüzyıldan kalan külliye ile çevresindeki evlerin birbirini tamamladığını vurgular. Konakların birçoğu restorasyondan sonra müze, kitaplık ya da dernek binası olarak yeni işlevler kazanmıştır. Odunpazarı Belediyesi'nin gezi rehberine göre Hafız Ahmet Efendi Konağı 1717'de, Kaymakam Konağı 1733'te, Yağcızade Konağı ise 1754'te yapılmıştır. Lületaşı ustası Hafız Ahmet Efendi'nin işlediği "Gül Asa" adlı eserin bir örneği bugün Anıtkabir Müzesi'nde sergilenir. Yağcızade Konağı'nın üstünde cihannüma denen bir seyir köşkü vardır ve yapı bugün Ataol Behramoğlu Kitaplığı ve Müzesi olarak kullanılır. Atatürk Lisesi binası da Odunpazarı kentsel sitinin koruma planı içinde anıtsal yapı olarak tescillidir. Semt, bakır işlemeciliği, kalaycılık, antikacılık ve ahşap oymacılığı gibi el sanatlarının da uğrak noktasıdır. Eskişehir'in simgesi olan lületaşını hem müzede hem de han ve çarşılardaki atölyelerde görebilirsiniz. Sokaklar arnavut kaldırımlı ve yer yer eğimli olduğu için rahat ayakkabı giymek iyi olur. Evlerin çoğu konut ya da kurum binasıdır; yalnızca müze ve galeri olarak açık olanların içine girilebilir. Renkli cepheleri fotoğraflamak için sabahın erken saatleri ile ikindi ışığı en elverişli zamanlardır. Semte kent merkezinden Hamamyolu Caddesi üzerinden yürüyerek çıkabilirsiniz. Tramvayla gelecekler için Odunpazarı Modern Müze'nin ulaşım sayfası EsTram'ın Atatürk Lisesi durağını gösterir ve oradan sokaklara kısa bir yürüyüşle varılır. Semtteki müzelerin açık olduğu gün ve saatleri ziyaretten önce kendi resmi sayfalarından kontrol edin.