Myra Antik Kenti

Demre'nin kenarındaki kayalık yamacın dibinde, yüzlerce yıllık alüvyonun ortasında kalan Myra, Likya'nın en etkileyici iki manzarasını bir arada sunar. Kayaya oyulmuş ev ve tapınak cepheli mezarlar ile Likya'nın en büyük tiyatrolarından biri burada yan yana durur. Kentin kökleri, kaya mezarları ve yazıtların gösterdiği gibi MÖ 5. yüzyıla uzanıyor. Adının kaynağı için iki açıklama var. Bakanlığın müze sayfası adı kentin kurulduğu Myros Irmağı'na, yani bugünkü Demre Çayı'na bağlıyor. Türkiye Turizm Ansiklopedisi ise Likçe muri sözcüğüne ve mersinden elde edilen ünlü mür yağına işaret ediyor. Strabon'a göre Myra, Likya Birliği'nde üç oy hakkına sahip altı büyük kentten biriydi ve Orta Likya'da bu ayrıcalığı taşıyan tek kentti. Kent Roma döneminde büyüdü; müze sayfasına göre en parlak çağını 408-450 yılları arasında, Likya'nın başkenti olduğu dönemde yaşadı. 4. yüzyılda piskoposu olan Aziz Nikolaos sayesinde Orta Çağ boyunca adı duyuldu. 7. yüzyıldan başlayarak depremler, sel baskınları ve Arap akınları kenti zayıflattı; 809'da ele geçirilmesinin ardından önemini yitirdi. Demre Çayı'nın taşıdığı alüvyon zamanla aşağı kenti örttü ve kıyıyı uzaklaştırdı; bugün kent denizden yaklaşık beş kilometre içeride. Antik liman Andriake ise kentin beş kilometre kadar güneybatısında. Ziyaretin merkezinde tiyatro var. Roma döneminden kalan yapı Türkiye Turizm Ansiklopedisi'ne göre yaklaşık on bir bin kişilik ve günümüze sağlam biçimde ulaşmış. Yarım daire biçimli tiyatro 141 yılındaki depremde yıkıldı, ardından yeniden yapıldı. Oturma alanı, ortadaki yürüme yolu diazomayla ikiye ayrılır. Diazomanın önündeki iki kişilik onur koltuklarının kolçaklarına karışık deniz yaratıkları işlenmiş. Arkeolog Banu Özdilek'in çalışmasına göre bu deniz tasvirleri Likya tiyatroları arasında Myra'ya özgü. Diazomanın duvarına kazınmış "Gaius'un yeri" ve "Praksion'un yeri" yazıtları, ön sıralardaki koltukların kimlere ayrıldığını gösteriyor. Batıda üst oturma sıralarına çıkan merdivenli galerinin ilk tonozlu odası tiyatronun geçmişini anlatır. Buradaki taşlar tiyatronun daha eski, Hellenistik evresine ait oturma sıralarından devşirilmiş ve üzerlerinde Geç Hellenistik ve Erken Roma dönemi yazıtları var. Oturma alanının ortasındaki tonozlu mekan ise Doğu Roma döneminde eklenmiş ve duvarında aslan ayaklı eski bir onur koltuğunun parçası kullanılmış. Sahne binasının yaklaşık yarısı ayakta. Bina maskeler, mask frizi, heykeller ve zengin kabartmalarla bezeliydi; trajedi ve komediyi simgeleyen büyük mermer mask kabartmaları bugün tiyatronun çevresinde görülebiliyor. Tiyatronun iki yanındaki kayalık, Myra'nın ikinci büyük hazinesi olan kaya mezarlarını taşır. Kentin nekropolleri Deniz, Güney ve Irmak nekropolü olarak üç alanda toplanıyor ve toplam 104 kaya mezarı sayılıyor. Tiyatronun hemen kuzeybatısındaki Deniz Nekropolü'nde mezarlar bal peteği gibi yan yana ve üst üste dizilmiş. Çoğu, Likyalıların ahşap evlerinin kiriş ve çatı ayrıntılarını taşa aktaran ev tipi mezarlar; aralarında tapınak cepheli, kabartmalı ya da yazıtlı örnekler de var. Irmak Nekropolü Demre Çayı'nın vadisinde ve 41 mezar barındırıyor. En bilineni olan Aslanlı Mezar ya da Boyalı Mezar tiyatronun yaklaşık bir buçuk kilometre yukarısında; üzerinde gerçek insan boyutunda on bir figür betimlenmiş. Gezgin Charles Fellows 1840'ta mezarları gördüğünde üzerlerinde hala kırmızı, sarı ve mavi boya izleri bulunuyordu. Kentin su ihtiyacı Demre kıyısında kayalara oyulmuş bir kanal sistemiyle karşılanıyordu. Akropol tepesinde Hellenistik ve Roma dönemine ait surlar, sarnıç ve savunma kuleleri, aşağıda ise hamam ve çeşme yapısı gibi kalıntılar bulunuyor. Alanın ilk araştırması 1803'te Mayer'e kadar gidiyor. Myra ve Andriake'de sistemli kazılar 2009'da Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığında başladı. Myra, 2009'da "Likya Uygarlığı Antik Kentleri" kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne girdi. Ören yeri Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı ve resmi müze sayfasına göre haftanın her günü açık. Ziyaret saatleri ve ücret için güncel bilgiyi resmi sitesinden kontrol edin; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için MüzeKart geçerli ve sesli rehber hizmeti var. Antalya'dan Demre'ye otobüsle gelinebiliyor, ilçe merkezinden sonra ören yerine araçla devam etmek gerekiyor. Yaz öğlenlerinde tiyatronun taş basamakları çok ısınır; sabah erken gelin, şapka ve su alın. Kayalığa tırmanmaya çalışmayın, mezarlara aşağıdaki yoldan bakmak hem güvenli hem de cepheyi bir bütün olarak görmenin en iyi yoludur. Günü, Myra'nın limanı Andriake ve oradaki Likya Uygarlıkları Müzesi ile tamamlayabilirsiniz.