MKE Sanayi ve Teknoloji Müzesi

MKE Sanayi ve Teknoloji Müzesi, Tandoğan'daki Makina ve Kimya Endüstrisi yerleşkesinin içinde, Türkiye'nin savunma ve makine sanayisinin gelişimini anlatan bir müzedir. 22 Mayıs 2013'te açıldı. Kültür Portalı müzenin amacını, kurumun sanayi tarihine ve yeni kurumların doğuşuna yaptığı katkıyı görünür kılmak, bu alandaki eser ve belgeleri toplayıp korumak ve sergilemek olarak tanımlar. Son yıllarda yayımlanan haberlerde müze MKE İmalat-ı Harbiye Müzesi adıyla anılmaktadır. Daily Sabah'ın haberine göre müze kapsamlı bir restorasyondan sonra 2023'te ziyaretçilere yeniden açılmıştır. Tophane'den MKE'ye Kurumun kökeni, Fatih Sultan Mehmet döneminde kurulan Tophane-i Amire'ye uzanır. Bu yapı zaman içinde 1832'de Tophane-i Amire Müşirliği, 1908'de Tophane-i Amire Nazırlığı, 1909'da İmalat-ı Harbiye Müdüriyet-i Umumiyesi ve 1921'de Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü adlarını aldı. Kurum 1950'de Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu adını kazandı. Kurtuluş Savaşı yıllarında tüfek, namlu, mühimmat, kılıç ve kasatura üretti ve silah onarımı yaptı. Sonraki dönemde elektrik sayacı, gaz ocağı, pil ve tarım aletleri gibi sivil ürünler de üretti ve başka sanayi kuruluşlarının kurulmasında ortak olarak rol aldı. Bina ve yangın Müzenin bulunduğu yerde II. Abdülhamid döneminde süvari kışlası olarak yapılmış bir bina vardı. Bina Kurtuluş Savaşı sırasında silah atölyesi olarak ve İstanbul'dan Anadolu'ya kaçırılan askeri malzemenin saklandığı yer olarak kullanıldı. Vikipedi'ye göre 20 Kasım 1922'de çıkan büyük bir yangın binayı kül etti. Atatürk'ün eşi Latife Hanım'la yangın yerini ziyaret ettiği ve "Türk, öğün, çalış, güven" sözünü burada söylediği anlatılır. Kaynaklar binanın durumunu farklı anlatır: Vikipedi müzenin yangından sonra yeniden yapılan binada olduğunu yazar, Türkiye Turizm Ansiklopedisi ise yangında harap olan binanın onarıldığını ve açılışına Mustafa Kemal'in katıldığını belirtir. Yapı 1920'den 2013'e kadar kuruma bağlı çeşitli müdürlüklerin hizmet binası olarak kullanıldı. Vikipedi'ye göre müzenin 4.500 metrekare kapalı ve 10.000 metrekare açık kullanım alanı vardır. Salonlarda neye bakılır Türkiye Turizm Ansiklopedisi koleksiyonu 1.268 kalem olarak verir; eserler kişiler, objeler, künyeler ve yayınlar başlıkları altında sergilenir. Girişte kurumda görev yapmış yöneticilerin portreleri karşılar. Sağ kanattaki salonda Kanuni dönemi kılıç ve yatağanlar, Avrupa ve Türk yapımı toplar ve mermiler, mavzer modelleri, torna tezgahları, matkaplar, pres makineleri ve çalışır durumdaki bir fişek üretim makinesi bulunur. Aynı salonda binanın Kurtuluş Savaşı yıllarındaki üretimini gösteren siyah beyaz fotoğraflar da sergilenir. Sol kanat, 1940'larda yerli bir tank için üretilen dişli örneklerinin yanında piller, gaz ocakları, telefonlar, elektrik sayaçları ve daktilolar gibi sivil ürünleri bir araya getirir. Müzenin en çok anılan parçası Gazi Kovan'dır; Vikipedi'ye göre bu top kovanı Kurtuluş Savaşı sırasında sekiz kez doldurulup dokuz cephede kullanılmıştır. Daily Sabah ise kovanı Mart 1921'deki İnönü çarpışmalarıyla ilişkilendirir ve kullanılan kovanların yeniden doldurulmak üzere fabrikaya geri gönderildiğini anlatır. Aynı haber koleksiyonu 2.352 eser olarak verir, yani yenilenen sergide sayı eski kaynaklardakinden yüksektir. Sergide, Birinci Dünya Savaşı'nda halkın orduya altın, gümüş ve demir çivi bağışladığı kampanyayı belgeleyen Hatıra-i Celadet Şehadetnamesi de yer alır. 2024 tarihli bir habere göre müze müdürü sahra toplarını barındıran tek askeri müze olduklarını söylemiş, sergide o döneme ait ahşap kağnılar ve binanın atölyesinde yapılmış saatler de anılmıştır. Açık hava sergisi Bahçedeki açık hava alanında deniz mayınları, kurumun maden ocakları için ürettiği lokomotif ve vagonetler, traktör, inşaat makineleri, uçaksavar, yol silindiri ve büyük demir çelik işleme makineleri durur. Buradaki en dikkat çekici obje, Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı donanmasında yer alan Yavuz (Goeben) zırhlısının top namlusundan alınmış bir kesittir. Büyük makinelerin ölçeğini anlamak için bahçeyi salonlardan önce, aydınlık saatlerde gezin. Ziyaret ve ulaşım Kaynaklar müzenin pazar günleri ve resmi tatillerde kapalı olduğunu, girişin ücretsiz olduğunu yazar; ancak ziyaret saatleri kaynaklar arasında farklı verildiği için gitmeden önce güncel bilgiyi kurumdan teyit edin. Müze bir kurum yerleşkesinin içinde olduğu için girişte kimlik istenebileceğini göz önünde bulundurun. Kültür Portalı, Tandoğan yönüne giden toplu taşıma araçlarıyla ulaşılabileceğini belirtir. Ankaray'ın Anadolu/Anıtkabir istasyonu, eski adıyla Tandoğan istasyonu, müzeye yürüme mesafesindedir. Aynı gün kuzeydeki Akköprü'ye ve batıdaki Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası'na kısa bir yolculukla geçebilirsiniz.