Meke Krater Gölü

Meke Krater Gölü, Konya'nın Karapınar ilçesinde, ilçe merkezinin yaklaşık 8 kilometre güneydoğusunda yer alan volkanik bir göldür. Kültür Portalı onu iki ayrı patlamayla oluşmuş, dünyada benzeri az bulunan bir krater gölü olarak tanıtır. Havadan çekilen fotoğraflarda mavi suyla çevrili koyu renkli koni bir göze benzediği için yıllarca dünyanın nazar boncuğu diye anılmıştır. Ancak bugün göl büyük ölçüde kurumuştur ve ziyarete giderken bu gerçeği bilmek gerekir. Meke'nin oluşumu iki aşamalıdır. Yaklaşık 4-5 milyon yıl önce gerçekleşen bir volkanik patlama, zamanla suyla dolarak göle dönüşen bir çukur bırakmıştır. Günümüzden yaklaşık 9000 yıl önce ikinci bir patlama, eski gölün ortasında yeni bir volkan konisi yükseltmiştir. Böylece büyük gölün içinde bir koni, koninin tepesinde de küçük bir krater gölü bulunan iç içe bir sistem ortaya çıkmıştır. Kaynaklara göre dış göl ve krater çukuru yaklaşık 800 metre uzunluğunda ve 500 metre genişliğindeydi, göl ise 12 metre derinliğe ulaşıyordu. Gölün yüzeyi deniz seviyesinden 981 metre yüksektedir. Ortadaki koni su seviyesinden 50 metre yükselir ve tepesindeki iç gölün derinliği 25 metre olarak verilir. Suyu tuzlu olan Meke, yeraltı sularıyla beslenir. Ramsar sözleşmesine sunulan alan bilgi formu, bu yapının neden özel sayıldığını açıklar. Formda, volkanik koni, kaldera gölü ve krater gölünden oluşan üç öğeli bir sistemin bir arada korunmasının nadir olduğu belirtilir. Koniyi oluşturan malzemenin geçirgen olması, şiddetli yağmurların bile suyu hemen emilmesini sağlar ve koninin binlerce yıl boyunca aşınmadan kalmasının sebebi budur. Göl, adını çevrede yaşayan meke kuşlarından alır. Meke bir koruma alanları zinciriyle güvence altına alınmıştır. Göl 1989'da birinci derece koruma alanı, 1998'de tabiat anıtı ilan edilmiştir. 2005'te ise su kuşları açısından uluslararası öneme sahip bir sulak alan olarak 202 hektarlık alanıyla Ramsar listesine girmiştir. Ramsar formunda saz delicesi, uzun bacak, kız kuşu ve angut gibi kuşlar ile ovada yetişen endemik bitkiler sayılır. Gölün kuruma hikayesi Konya Kapalı Havzası'nın su sorununun özetidir. Selçuk Üniversitesi'nden bir bilim insanı 2009'da gölün neredeyse kuruduğunu açıklamıştır. 2012'de son yirmi yılda göl kapasitesinin yüzde 60 kadar azaldığı bildirilmiş, 2014'teki kurak dönemde ise gölün neredeyse tamamen kuruduğu kaydedilmiştir. 2020 haberlerine göre 10-12 metreye varan su derinliğinden geriye neredeyse hiç su kalmamıştır. Uzmanlar ve yerel kaynaklar bunun başlıca sebebi olarak tarımsal sulama için yeraltı suyunun aşırı çekilmesini gösterir. Kalan sığ su, tuz oranı yükseldiğinde mikroorganizmalar nedeniyle kırmızıya döner. Bu yüzden yaz aylarında koninin dibinde beyaz tuz kabukları ve kırmızı lekeler görmek olasıdır. Bu görüntü fotoğrafta çarpıcı olsa da gölün kaybettiği suyun bir işaretidir. Daha önce gölde görülen pek çok kuş türünün de su azaldıkça başka alanlara çekildiği bildirilmiştir. Gölü görmenin en iyi yolu, krater çukurunun kenarından manzarayı seyretmektir. Buradan koninin bütün silüeti ve arkadaki volkanik tepeler aynı kareye girer. Tuz kabuğunun altı yumuşak olabileceği için kuruyan göl tabanına girmeyin. Alanda gölge ve tesis yok denecek kadar azdır, bu yüzden yanınıza su, şapka ve rüzgarlık alın. Meke'ye Karapınar-Ereğli yolunun 7. kilometresindeki sapaktan girilerek yaklaşık 2 kilometre sonra ulaşılır; Konya kent merkezine uzaklığı 100 kilometreyi biraz aşar. Toplu taşıma ile ulaşım zor olduğu için özel araçla gelmek gerekir. Ramsar formuna göre Karapınar ovasında yedi küçük volkan ve çok sayıda obruk bulunur, böylece Meke ovanın volkanik ve karstik yüzünü anlatan bir günün ilk durağı olabilir.