Maltepe Sahil Parkı (Orhangazi Şehir Parkı)

Maltepe Sahil Parkı, Anadolu Yakası'nda Küçükyalı ile Dragos arasında, Marmara kıyısına doldurularak kazanılmış geniş bir alanda uzanan sahil parkıdır. Maltepe'nin Marmara Denizi'ne yaklaşık yedi kilometrelik kıyısı vardır ve bu park o kıyının en geniş, en açık parçasıdır. Haritalarda parkın kuzey bölümü Orhangazi Şehir Parkı adıyla da geçer. Deniz tarafında kaya dolgusuyla korunan uzun bir yürüyüş yolu, kara tarafında çimen alanlar, ağaç dikimleri ve büyük kalabalıkları alacak ölçekte açık meydanlar vardır. Kıyı çizgisi doğuya doğru Dragos Tepesi'ne, batıya doğru Küçükyalı ve Bostancı'ya uzanır; Prens Adaları tam karşıdadır. Bu kıyının hikayesi bir plajla başlar. Askerlikten ayrılıp ticarete atılan ve Kadıköy'deki Süreyya Operası'nı da yaptıran Süreyya İlmen Paşa, 1874 ile 1955 yılları arasında yaşamış varlıklı bir girişimciydi. Maltepe sahilinde sebze yetiştirdiği bir bahçesi vardı; 1939'da Kartal Kaymakamı ile Maltepe Belediye Başkanı'nın ısrarıyla burayı plaja çevirmeye karar verdi. İnşaat 20 Haziran 1939'da başladı, İkinci Dünya Savaşı yüzünden aksadı ve plaj 8 Haziran 1946'da açıldı. Süreyya Plajı üç yüz metrelik kumsalı, iki mevkili soyunma kabinleri, gazinosu ve kırk iki odalı oteliyle döneminin modern bir tesisiydi; yazları orkestra ve dans geceleri düzenlenirdi. Devlet Demiryolları plajın önünde önce geçici bir durak açıp trenleri bir dakika durdurdu, sonra kalıcı bir istasyon yaptı; bugünkü Marmaray istasyonunun Süreyya Plajı adını taşıması bu hatıradandır. Vali Lütfi Kırdar'ın yaptırdığı asfalt yol plajı Bağdat Caddesi'ne bağladı. Plajın simgesi olan Bakireler Anıtı, kıyıdan elli metre kadar açıkta bir kayalığın üstüne kuruldu. Mimar Münci Tangör'ün tasarladığı yapı altı sütun üzerine oturan 3,5 metre çapında bir kubbeden oluşur; dört metre yüksekliğindedir ve ortasında Münci Tangör'ün kardeşi heykeltıraş Türkan Tangör'ün yaptığı Venüs heykeli duruyordu. Anıtın tarihi konusunda kaynaklar ayrılır; kimi 1939'da başlanıp 1946'da bitirildiğini, kimi 1953'te açıldığını yazar. Avrupa'daki benzerleri gibi, evlenmek isteyen genç kızların ziyaret ettiği bir tapınak fikrinden esinlenmişti. 1990'lardaki sahil yolu çalışmaları sırasında Venüs heykeli çalındı; 2010'ların başında denizin doldurulmasıyla anıt karada kaldı ve bir süre bir otoparkın ortasında durdu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi anıtı 24 Ağustos 2023'te yeni yerine taşıdı; bugün adını taşıyan küçük bir meydanda durur. Anıtın silueti Maltepe Belediyesi'nin logosundadır ve ilçedeki Türkan Saylan Kültür Merkezi'nin mimarisi ondan esinlenerek tasarlanmıştır. Plaj döneminden kalan bu beyaz kubbe, parkın en çok fotoğraflanan noktasıdır. Bu kıyı Bizans ve Osmanlı devirlerinden 1970'lere kadar şehirden kaçılan bir yazlık hattıydı. Bizans döneminde bölge Bryas adıyla anılıyordu; dokuzuncu yüzyılda İmparator Theophilos'un Bağdat saraylarından esinlenen bir saray yaptırdığı ve harabelerinin Küçükyalı'da olduğu kaynaklarda geçer. Maltepe adı ise Dragos'la ilgili bir hazine efsanesinden gelir. Parkı gezmek için Marmaray'ın Süreyya Plajı istasyonundan inin; istasyonun yakın çevresinde Bakireler Anıtı ve sahil parkı yer alır. Önce anıta uğrayın, sonra deniz kıyısındaki yürüyüş yoluna çıkıp doğuya, Dragos yönüne yürüyün. Yol boyunca bir yanda geniş çimenler, öbür yanda kaya dolgusu ve açık deniz vardır; öğleden sonra güneş arkanızda kalır ve Adalar öne çıkar. Gün batımında yürüyüş yolunun deniz tarafı dolar; fotoğraf için batıya, Bostancı yönüne bakan noktaları seçin. Park açık alandır ve gölge azdır; yazın sabah erken ya da akşamüstü gelin, şapka ve su alın. Rüzgarlı günlerde dalgalar kaya dolgusunu aşar; yürüyüş yolunun deniz kenarından biraz içeride yürüyün. Bisiklet ve koşu için düz ve uzun bir hat sunar; kıyı yolu batıda Bostancı'ya, doğuda Kartal ve Tuzla'ya kadar sürer. Ulaşım için Marmaray'ın Süreyya Plajı ve Maltepe istasyonları parka yakındır. Süreyya Plajı istasyonundan 4, 16D ve 133T numaralı otobüsler ile Bostancı ve Pendik yönüne minibüsler kalkar. Maltepe sahilindeki Şehir Hatları iskelesinden Büyükada, Heybeliada, Burgazada ve Kınalıada'ya sefer yapılır; güncel tarifeyi Şehir Hatları'nın sitesinden kontrol edin. Bağdat Caddesi parkın kuzeyinde, Bostancı ile Pendik arasında uzanır.