Lületaşı Müzesi

Lületaşı Müzesi, Eskişehir'in simgesi sayılan lületaşından yapılmış el işi eserleri sergileyen bir müzedir. Odunpazarı Kentsel Sit Alanı içinde, Kurşunlu Külliyesi'nin hanikah olarak bilinen bölümünde yer alır. Odunpazarı Belediyesi müzeyi 2008 yılında ziyarete açtı ve il kültür müdürlüğü onu dünyada açılan ilk lületaşı müzesi olarak tanıtır. Koleksiyonun temelinde Eskişehir Valiliği'nin 1998'den bu yana düzenlediği uluslararası lületaşı festivalleri, el sanatları yarışmaları ve sergiler vardır. Bu etkinliklerde yer alan eserlerin İl Özel İdaresi tarafından satın alınmasıyla müzenin ilk adımı atıldı. Bugün müzede 60 sanatçıya ait 400 civarında eser bulunur. Lületaşı hidratlı doğal bir magnezyum silikattır ve toprağın 150 metreye varan derinliklerinde bulunur. Deniz köpüğü, meerschaum ve sepiyolit adlarıyla da anılır, halk arasında ise Eskişehir taşı denir. Almanca meerschaum adı da deniz köpüğü anlamına gelir. Kültür Portalı, beyaz lületaşının dünyada çıkarıldığı tek bölgenin Eskişehir olduğunu belirtir. Taş yer altında ıslak ve yumuşak halde bulunur, bu yüzden çıkarıldıktan sonra bıçakla kolayca oyulabilir. Kuruyunca sertleşir ve verilen biçimi kalıcı olarak korur. Gözenekli yapısı nemi emdiği için yaklaşık üç yüz yıldır en değerli pipoların yapımında kullanılır. Yataklara ulaşmak için yüzeyden dik kuyular kazılır ve taşı taşıyan katmanı izleyen yatay tüneller açılır. Bu iş büyük ölçüde insan gücüne ve yıllar içinde kazanılmış ustalığa dayanır. Ustalar, taşın doğal biçimine en uygun modeli seçerek fireyi en aza indirmeye çalışır. Oyulan eser dolaylı ısıyla uzun süre kurutulur, çok ince zımparalanır ve ısıtılmış balmumuna batırılarak cilalanır. Balmumu emen taş, krem ile açık sarı arasında fildişini andıran bir renk alır. Lületaşının bulunuşuyla ilgili bir halk anlatısı müzenin tanıtımında yer alır. Anlatıya göre taşı yer altından ilk çıkaran bir köstebektir ve onu yontmaya kalkışan bir delikanlı taşın peşinden derin bir kuyuya inip geri dönmez. Lületaşı işleyenler bu yüzden köstebeği sanatlarının öncüsü kabul eder. Vitrinlerde pipoların yanı sıra heykelcikler, süs eşyaları ve kabartma sahneler görürsünüz. Bazı pipoların gövdesine üzüm salkımları, sepetler ve insan figürleriyle dolu kalabalık sahneler oyulmuştur. Eserler farklı ustaların elinden çıktığı için vitrinler boyunca üslup farklarını karşılaştırmak mümkündür. Yakından baktığınızda kumaş kıvrımlarının ve yaprakların bıçakla ne kadar ince işlendiğini görebilirsiniz. Müzenin bulunduğu yapı, vezir Çoban Mustafa Paşa'nın 1517-1525 yılları arasında yaptırdığı Kurşunlu Külliyesi'nin parçasıdır. İl kültür müdürlüğü, külliyenin mimarının büyük olasılıkla Mimar Sinan'dan önce mimarbaşı olan Acem Ali olduğunu yazar. Hanikah bölümü L biçimli bir plana, kubbeli bir mekana ve hücrelere sahiptir. Avluya bakan kuzey cephedeki revak, destek ve örtü elemanlarıyla birlikte yenileme sırasında yeniden kurulmuştur. Osmanlı döneminde eğitim görenlerin kaldığı odalar bugün atölye olarak kullanılır. Külliyenin kervansarayında sıcak cam üfleme atölyesi ile cam sanatları merkezi, mektep bölümünde ise 2010'dan beri bir kütüphane bulunur. Odunpazarı Belediyesi'ne göre 2017'de külliyeye eski fotoğraf makinelerinden oluşan Osman Yaşar Tanaçan Fotoğraf Müzesi de eklenmiştir. İl kültür müdürlüğünün sayfası müzeyi pazartesi kapalı ve girişi ücretsiz olarak gösterir; güncel ziyaret saatlerini gitmeden önce kontrol edin. Müzeye ağaçlı bir bahçeden, basamaklı bir girişle ulaşılır. Müze tek bir binada toplandığı için gezisi kısa sürer ve külliyenin diğer bölümleriyle birleştirilebilir. Lületaşının bugün nasıl işlendiğini görmek isterseniz müzeden sonra Atlıhan El Sanatları Çarşısı'ndaki atölyelere yürüyebilirsiniz. Külliye Odunpazarı evlerinin hemen yanındadır ve kent merkezinden Hamamyolu Caddesi üzerinden yürüyerek gelinebilir.