Lebedos Antik Kenti

Lebedos, Seferihisar'ın Ürkmez kıyısında, bugün Kısık Yarımadası denen küçük bir burnun üzerinde ve çevresinde kurulmuş bir antik kenttir. İyon Birliği'ni oluşturan on iki kentten biridir. Kuzeyinde Smyrna ve Klazomenai, hemen komşusunda Teos, güneyinde ise Efes bulunur. Antik kaynaklara göre kent Myonnesos Burnu'nun 90 stadion doğusunda, Kolophon'un ise 120 stadion batısındaydı. Teos ve Sığacık'ı gezenler için aynı kıyıda, daha sakin ve daha az bilinen bir üçüncü durak sunar. Kentin merkezi üç parçadan oluşur. Akropol, Kısıktepe ya da Belentepe denen tepededir; akropolün güneydoğusunda Adacıktepe adlı küçük bir yarımada, ikisinin arasında ise dar bir kıstak uzanır. Vikipedi'deki ölçülere göre burun yaklaşık 175 metre uzunluğunda alçak ve kayalık bir çıkıntıdır, ana karaya 201 metre genişliğindeki bir kıstakla bağlanır ve akropol 61 metre yüksekliğindeki bir tepeye oturur. Kentin kuruluşu genellikle MÖ 7. yüzyıla tarihlenir. Ancak 2004'te yapılan yüzey incelemesinde işlenmiş küçük bir obsidyen parçası bulunması, yarımadada çok daha eski, belki Neolitik bir yerleşim olabileceğini düşündürmüştür. Antik yazarlar kentin kuruluşunu farklı anlatır. Pausanias, İyonlar gelmeden önce burada Karların yaşadığını ve göçmenlerin Kodros'un oğlu Andraimon önderliğinde geldiğini yazar. Strabon ise kenti Andropompos'un kurduğunu ve buranın önceden Artis adını taşıdığını söyler. Lebedos ünlü komşularının gölgesinde kaldı. İyi bir limanı yoktu, arka ülkesi dardı ve çevresinde Kolophon ile Teos gibi güçlü kentler vardı. MÖ 5. yüzyılda Attika-Delos Deniz Birliği'ne önce üç talent vergi ödedi, bu miktar daha sonra bir talente indirildi. Türkçe Vikipedi, Lebedos'un Klasik dönemde sikke basmayan tek İyon kenti olduğunu aktarır. Helenistik dönem kent için çalkantılı geçti. MÖ 304 dolaylarında Antigonos kenti Teos ile birleştirmeye çalıştı ama bu girişim tamamlanmadı. MÖ 292'de Lysimakhos halkın büyük bölümünü Efes'e taşıdı. Kent buna rağmen ayakta kaldı ve bir süre Ptolemaios hanedanına atfen Ptolemais adıyla anıldı. Romalı şair Horatius bir mektubunda Lebedos'u Gabii ve Fidenae'den bile ıssız bir kasaba olarak anar. Roma döneminde ise Teos'tan uzaklaştırılan İyonya tiyatro sanatçılarının buluşma yeri olunca kent yeniden canlandı. Antik çağda kentin şifalı su kaynaklarıyla da tanındığı bilinir. Lebedos'ta henüz arkeolojik kazı yapılmadı, bu yüzden kentin yapıları hakkında bildiklerimiz sınırlıdır. Yarımadayı çepeçevre kuşatan surların kalıntıları ise günümüze ulaştı ve kentin en belirgin izi olarak duruyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarına göre Doç. Dr. Gökhan Coşkun yürütücülüğünde "Lebedos ve Territoryumu Arkeolojik Yüzey Araştırması" 2017'de başladı. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nin 2017-2019 arasındaki çalışmalarında yamaçlarda çok sayıda çanak çömlek parçası ve duvar izi, düz bir tepenin üzerinde de büyük bir yapının temelleri tespit edildi. Alan birinci derece arkeolojik sit alanı olarak korunuyor. Gezinin en güzel anı, kıyıdaki yoldan yarımadaya bakan yamaca çıkıp burnu tümüyle görmektir. Buradan akropol tepesi, Adacıktepe ve aradaki kıstak bir harita gibi okunur. Yarımadanın iki yanındaki koylar ve kumsal yaz aylarında kalabalık olabilir, bu yüzden kalıntılara bakmak için ilkbahar ve sonbahar daha uygundur. Sit alanında taşlara basmamak, duvar kalıntılarına tırmanmamak ve hiçbir parçayı almamak gerekir. Gün batımında burnun silueti kıyı boyunca çok güzel bir fotoğraf verir. Seferihisar merkezinden Ürkmez'e kıyı yolu boyunca kısa bir sürede ulaşılır; toplu taşıma hatları için İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin ulaşım sayfasına bakın. Aynı gün Teos Antik Kenti ve Sığacık Kalesi ile birleştirildiğinde İyon kıyısının üç farklı yüzünü görmüş olursunuz.