Kurul Kalesi

Kurul Kalesi, Ordu kent merkezinin yaklaşık on üç kilometre güneyinde, Bayadı Mahallesi sınırlarında sivri bir kaya üzerine kurulmuş antik bir yerleşimdir. Alan birinci derece arkeolojik ve doğal sit alanı olarak koruma altındadır. Küre Ansiklopedisi kalenin deniz seviyesinden 571 metre yükseklikte, Melet Irmağı vadisine hakim bir kayalıkta durduğunu yazar. Yerleşim kuzeydoğu ile güneybatı doğrultusunda sırt boyunca uzanır. Kalede ilk arkeolojik kazı 2010 yılında Ordu Müze Müdürlüğü başkanlığında başladı. Kazıların bilimsel danışmanlığını ve sonraki dönemde başkanlığını Prof. Dr. Süleyman Yücel Şenyurt üstlendi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kurul'u Karadeniz Bölgesi'nde başlatılan ilk sistematik arkeolojik kazı alanı olarak tanıtır. Kazı sırasında bulunan pişmiş toprak çatı kiremitleri ve seramik parçaları, alanda MÖ 2. ve 1. yüzyıllarda yerleşim olduğunu göstermiştir. Küre Ansiklopedisi'nin aktardığı kazı sonuçlarına göre yerleşimin kökeni MÖ 3. yüzyıla kadar gider. Kale işlevini ise MÖ 1. yüzyılın başında Pontos Krallığı'nın son büyük hükümdarı VI. Mithradates döneminde kazanmıştır. Bu dönemde savunma amaçlı bir garnizon olarak kullanıldığı, aynı zamanda idari ve dinsel işlevler de üstlendiği düşünülür. Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi'nin kültür envanteri, yerleşimin güçlü bir Roma saldırısı sırasında çıkan büyük bir yangınla son bulduğunu yazar. Kale bundan sonra yaklaşık iki bin yıl boyunca kullanılmadan kalmıştır. Kalenin çevresi ortalama iki buçuk metre kalınlığında taş surlarla çevrilidir. Yerleşim zirvedeki iç kale ile kuzeydoğu terası olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Bu iki bölüm koridor biçimli geçişler ve giriş kapılarıyla birbirine bağlanır. Kazılarda depo yapıları, askeri amaçlı odalar ve dinsel işlevli mekanlar tespit edilmiştir. Farklı seviyelerdeki bölümler arasındaki geçiş, kazılarla gün ışığına çıkarılan uzun basamak dizileriyle sağlanır. Alanın en çok dikkat çeken yapısı ana kayaya oyulmuş basamaklı tüneldir. Küre Ansiklopedisi bu tünelin 426 basamaktan oluştuğunu yazarken il müdürlüğü ve haberler 250 ile 300 arasında basamaktan söz eder. Tünelin sonunda su sarnıcı olarak kullanıldığı düşünülen doğal bir kaya çanağı bulunur. Bu tünel ve sarnıç, kuşatma altındaki bir garnizonun suya ulaşma ihtiyacını anlamak için iyi bir örnektir. Kurul'u Türkiye'de tanınır kılan buluntu 2016 kazı sezonunda ortaya çıkmıştır. Kalenin ana giriş kapısında tahtında oturan mermer bir Kybele heykeli bulunmuştur. Bölge kalkınma idaresinin kültür envanteri, heykelin üzerindeki ahşap yapının saldırı sırasında çökerek onu örttüğünü ve heykelin bu sayede yerinde korunarak günümüze ulaştığını aktarır. Heykelin ölçüsü kaynaklarda farklı verilir; envanter yaklaşık 110 santimetre boy ve 200 kilogram ağırlıktan söz eder. Helenistik döneme tarihlenen Kybele heykelleri arasında özgün yerinde bulunan ilk örneklerden biri olması onu bilimsel açıdan önemli kılar. Kazılardan çıkan buluntular bununla sınırlı değildir. Dionysos ve Pan figürleri, keçi biçimli ritonlar, bir Apollon figürini, bronz Herme ve kartal betimlemeleri, bronz kapı anahtarları ve oniks taşından bir kolye ucu bunlar arasındadır. Ok ve mızrak uçları, kum taşından gülleler, kandiller ve sikkeler de kalenin askeri yaşamına ışık tutar. Kazı ekibine göre bulunan eser sayısı birkaç bini bulmuştur. Sonraki sezonlarda kalenin doğu yanında ikinci bir giriş kapısı ile toprağa gömülü erzak küpleri de ortaya çıkarılmıştır. Bugün alanda yürüyüş parkurları, oturma grupları ve ışıklandırılmış seyir terasları bulunur. İl müdürlüğü alanda bir piknik yeri ve otopark düzenlendiğini de belirtir. Seyir teraslarından Melet vadisi, çevredeki ormanlık sırtlar ve fındık bahçeleriyle kaplı yamaçlar geniş bir açıyla görülür. Kazı alanının içine girilmez; kazı açmalarının çevresindeki yollardan ve teraslardan izlenir. Kaleye araçla kent merkezinden güneye inen yollarla ulaşılır ve kale tepesine kadar yürüyüş gerekir. Basamaklar ve eğimli zemin nedeniyle kaymayan, rahat ayakkabı giymek gerekir. Yaz aylarında kazı sezonu sürüyorsa bazı bölümler ziyarete kapatılabilir; güncel ziyaret koşullarını il kültür ve turizm müdürlüğünden öğrenmek iyi olur. Kalenin kayalık zirvesi gün batımında özellikle etkileyicidir, ancak dönüş yolunun karanlıkta zorlaşabileceğini hesaba katın.