Kurtkulağı Kervansarayı

Kurtkulağı Kervansarayı, Ceyhan'ın güneydoğusundaki Kurtkulağı Mahallesi'nde, Adana'yı Halep'e bağlayan eski kervan yolunun üzerinde duran bir Osmanlı menzil hanıdır. TRT Haber yapının Ceyhan ilçesine 12 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Sanat tarihçisi Hayriye Akıl'ın Çukurova Üniversitesi dergisinde 2006'da yayımlanan makalesi bu yolun antik çağdan beri ordular, tüccarlar ve kervanlar tarafından aynı güzergahta kullanıldığını anlatır. Yol Misis'te nehri geçtikten sonra Kurtkulağı'ndan güneydoğuya, İskenderun Körfezi'ne ve oradan Suriye'ye uzanıyordu. Makaleye göre Kurtkulağı, Roma döneminin yol kayıtlarında Misis'ten 15 Roma mili uzaklıkta verilen bir yol istasyonuyla da eşleştirilir. Yapının tarihi ihtilaflıdır ve iki görüşü de bilmek gerekir. Türkçe Vikipedi, Adana Müzesi'nde bulunduğu belirtilen kitabeye dayanarak kervansarayın 1659'da Hüseyin Paşa tarafından yaptırıldığını ve mimarının Mehmed Ağa olduğunu yazar. Hayriye Akıl ise giriş kapısının üzerinde kitabe yeri bulunmasına karşın kitabenin yerinde olmadığını, köyün yaşlılarının onun Fransız işgali sırasında söküldüğünü anlattığını aktarır. Akıl, Adana şer'iye sicillerindeki Sultan III. Ahmed'in 1704 tarihli fermanına ve Karamort Külliyesi vakfiyesine dayanarak yapıyı 1704'e tarihler. Bu ferman, Kurtkulağı menzilinde bir kale ile kervansaray yaptırılmasını ve kervanların güvenliğinin sağlanmasını ister. Kurtkulağı, Osmanlı döneminde yol güvenliği için kurulan derbent ve menzil sisteminin bir halkasıydı. Akıl'ın aktardığına göre Çukurova'nın kapısı diye de anılan Kurtkulağı derbendi 1712'de devletçe onarılmaya başlanmış, muhafızlar için evler yapılmış ve yapıların çevresi kagir bir duvarla kuşatılmıştır. Kanuni Sultan Süleyman 1535'te Bağdat seferinden dönerken ordugahını burada kurmuş, Evliya Çelebi de Adana'dan Şahmeran Kalesi üzerinden gelip Kurtkulağı Menzili'nde konakladığını yazmıştır. Kurtkulağı, 1812'ye kadar menzil olma özelliğini korumuştur. TRT Haber, menzil hanının at ve görevlilerin bulunduğu, haberleşmenin yapıldığı bir tür posta durağı işlevi gördüğünü anlatır. Kervansaray, avlusuz ve kapalı kervansaray tipindedir. Doğu cephesindeki çıkıntılar hariç 45,75 metreye 23,60 metre ölçüsündeki dikdörtgen yapı tümüyle kesme taştan, kale sağlamlığında örülmüştür. Kuzey, güney ve batı duvarları içten ve dıştan taş payandalarla desteklenir, bu da yapının dış görünüşüne kale havası verir. Giriş doğu cephesinin ortasında, dışa doğru sivri bir kemerle açılan taç kapıdandır. Giriş eyvanının iki yanında ocak, dolap nişleri ve tuvaleti olan, ikişer sivri kemerli pencereyle dışa açılan iki oda bulunur ve bunların konaklama için kullanıldığı düşünülür. İçeri girdiğinizde sizi yapının asıl mekanı olan büyük salon karşılar. Salon, iki sıra halinde dizilmiş on iki taş payeyle üç nefe ayrılır, payelerin üzerine yuvarlak kemerler oturur ve üst örtü boyuna uzanan beşik tonozlardır. Duvar diplerinde yolcuların ve eşyalarının kaldığı sekiler, payandaların arasında ise yaşmakları dışa taşan ocak nişleri sıralanır. Akıl batı duvarında yedi, kuzey ve güney duvarlarında altışar ocak nişi sayar. Işık yalnızca duvarların üst kısmındaki mazgallardan girdiği için iç mekan loştur; gözünüz alışınca tonozların ve payelerin düzeni belirginleşir. Süsleme çok sadedir, işlevsellik ön plandadır; yalnızca kapıların üzerindeki küçük sütunceler ve kemerler taş işçiliğini gösterir. Akıl, 18. yüzyıl başında, kervansaray yapımının azaldığı bir dönemde inşa edilen bu yapıyı Osmanlı kervansaray mimarisinin son örneklerinden biri olarak değerlendirir. Yapı 1976'da tescil edilmiş, Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce koruma altına alınmış ve 1984'te onarılmıştır; Vikipedi 2006'da yeniden restore edildiğini yazar. TRT Haber, Vakıflar Bölge Müdürlüğü'nün restorasyonundan sonra kervansarayın havuzu, çeşmesi, konaklama odaları ve geniş salonuyla turizme açılmak üzere düzenlendiğini aktarır. Kervansarayın yaklaşık 100 metre güneyinde, kitabesine göre 1601'de Haydar Ağa'nın yaptırdığı iki kubbeli bir cami de bulunur. Ziyarete yapıyı dışarıdan dolaşarak başlayın; payandaların ritmi ve taç kapının oranı en iyi bahçeden, biraz uzaktan görülür. Sonra içeri girip salonun ortasında durun ve gözünüzün loşluğa alışmasını bekleyin. Güncel ziyaret koşullarını ve açık olup olmadığını gitmeden önce il kültür ve turizm müdürlüğünden öğrenin. Kurtkulağı'na Ceyhan üzerinden karayoluyla ulaşılır ve Misis, Sirkeli Höyüğü ve Yılankale ile birlikte Ceyhan Nehri boyunca bir günlük gezinin son durağı olarak iyi bir seçimdir.