Kozak Yaylası

Kozak Yaylası, Bergama ile Ayvalık arasında, Madra Dağı'nın eteklerinde uzanan ve fıstık çamı ormanlarıyla tanınan geniş bir yayladır. Bergama'nın yaklaşık 20 kilometre kuzeyinden başlar, deniz seviyesinden yüksekliği 500 ile 1000 metre arasında değişir. Tek bir nokta değil, ormanlar, tarlalar ve dağınık köylerden oluşan bir bölgedir. Yukarıbey, Aşağıbey ve Demircidere bu köylerden yalnızca birkaçıdır. Milliyet'in aktardığına göre yaylanın adı çam kozalağından gelir; şemsiye biçimli fıstık çamlarının oluşturduğu yeşil örtü uzaktan bakınca bucaksız bir orman gibi görünür. Yaylanın kimliğini fıstık çamı belirler. Çam fıstığı ve el dokumaları Kozak'ın en çok bilinen ürünleridir. Bartın Orman Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan bir araştırmaya göre çam fıstığı Ege Bölgesi'nde öne çıkan odun dışı orman ürünlerinden biridir ve kırsal alanda üreticiler için hem gıda hem gelir kaynağıdır. Aynı çalışma "Bergama Kozak çam fıstığı" adının coğrafi işaretle korunduğunu belirtir. Kozalakların toplanması, kurutulması ve fıstığın kabuğundan ayrılması emek isteyen bir süreçtir. Yöredeki işleme tesisleri çoğunlukla küçük ve orta ölçekli işletmelerdir. Araştırma son yıllarda üretimin azaldığını ve tesislerin yeterli hammadde bulmakta zorlandığını da kaydeder. Fıstık çamından önce yaylanın bir başka ürünü vardı. Birgün'de yer alan bir habere göre Kozak'ta eskiden geniş alanlarda Kozak Siyahı ve Kozak Beyazı adlı yerel sofralık üzümler yetiştiriliyordu. Fıstık çamı daha yüksek gelir getirince üreticiler bağları bırakıp çama yöneldi ve bağcılık geri planda kaldı. Son yıllarda bu üzümleri yeniden canlandırmak için Demircidere ve Aşağıbey mahallelerinde örnek bağlar kuruldu. Bu yüzden yaylada gezerken yalnızca çamları değil, köylerin çevresindeki küçük bağları ve bahçeleri de görürsünüz. Kozak'ı gezmenin en iyi yolu belirli bir noktaya yetişmeye çalışmak değil, yol boyunca durup yürümektir. Yeni Asır'ın derlediği öneriler de bu yöndedir: yayla boyunca köyler, ormanlık alanlar, piknik noktaları ve manzara durakları bir arada bulunur. Fıstık çamlarının arasında kısa doğa yürüyüşleri her yaştan ziyaretçiye uygundur. Yukarıbey çevresinde mola verip köy yaşamını yakından görmek ve yöresel ürünlere bakmak gezinin keyifli bir parçasıdır. Daha uzun yürüyüş isteyenler için yayla, Vikipedi'nin de belirttiği gibi bir yürüyüş turizmi merkezidir. Düzlük alanları ve ormanları nedeniyle kamp yapmak isteyenlerin de ilgisini çeker. Birkaç pratik not gezinizi kolaylaştırır. Yaylada şehir merkezlerindeki gibi yoğun bir hizmet ağı bulunmaz, bu yüzden su ve yiyecek ihtiyacınızı Bergama'dan karşılamanız önerilir. Rahat ayakkabı, şapka ve güneş koruyucu yanınızda olsun. Fıstık çamları köylülerin geçim kaynağıdır; kozalakları toplamayın ve bahçelere izinsiz girmeyin. Orman yangını riski yüksek olduğu için yaz aylarında ateş yakmak kesinlikle yasaktır, piknikte yalnızca izin verilen alanları kullanın. Sonbahar, kozalak hasadının ve serin havanın bir arada olduğu güzel bir mevsimdir. Yaylaya İzmir'den Bergama üzerinden kendi aracınızla ulaşmak en kolayıdır. Bergama'dan sonra yol virajlarla yükselir ve fıstık çamlarının arasına girer. Bergama'dan yaylaya toplu taşıma ya da taksiyle de geçilebilir, ama köyler arası dolaşmak için araç büyük kolaylık sağlar. Ayvalık tarafından da yaylaya çıkan yollar vardır. Sabah Bergama'daki antik kalıntıları gezip öğleden sonra Kozak'a geçmek, İzmir'den gelenler için dolu bir hafta sonu programı oluşturur.