Kızören Obruğu

Kızören Obruğu, Konya'nın yaklaşık 70 kilometre kuzeydoğusunda, Karatay ilçesi sınırlarında, Konya-Aksaray yolunun birkaç kilometre kuzeyinde açılan dev bir çöküntü gölüdür. Düz bozkırın ortasında birden beliren dik kireçtaşı duvarlar ve dipteki koyu mavi su, ilk kez görene inanılması güç bir manzara sunar. Göl, Türkiye'nin bilinen en büyük obruğu olarak anılır. Obruk, karstik bir arazide yeraltındaki boşlukların tavanı çöküp yüzeye açılmasıyla oluşan dikey çukura verilen addır. Kızören Obruğu, pek çok obruğun bulunduğu ve bu yüzden Obruk Platosu adıyla anılan kalker düzlüğün üzerindedir. Platonun yüksekliği yaklaşık 1000 metredir ve çevrede tarlaya dönüşmüş step örtüsü uzanır. Bölgedeki obrukların çoğu kurudur; Kızören ise içinde hala büyük bir su kütlesi taşıyan ender örneklerdendir. Obruğun ölçüleri kaynaklarda farklı verilir ve bu fark ölçümün yapıldığı yıla bağlı olabilir. Türkçe Vikipedi çapı 228 metre, toplam derinliği 171 metre olarak verir ve bunun 145 metresinin su olduğunu yazar. Mağaralar üzerine yayın yapan Showcaves sitesi ise çukurun yaklaşık 180 metre uzunluğunda, 150 metre genişliğinde olduğunu, suyun yüzeyden yaklaşık 25 metre aşağıda ve 145 metre derinlikte olduğunu belirtir. Her iki kaynakta da ortak olan, suyun yüzeyin onlarca metre altında durduğu ve gölün çok derin olduğudur. Obrukta görülen su, aslında bölgedeki yeraltı suyunun seviyesini gösterir. Göl yeraltı sularıyla beslenir ve yıl içinde 5 metreye varan seviye farkı gösterir. Sulama için yapılan aşırı su çekimi göl seviyesini belirgin biçimde düşürmüştür; 1996 ile 2006 arasında düşüşün 10 metre kadar olduğu belirlenmiştir. Gölün suyu çevredeki en ucuz tatlı su kaynağı olduğu için Devlet Su İşleri bir dönem güney kıyısına pompa kurarak yöre halkına içme suyu sağlamıştır. Gölden tarımsal sulama ve evsel kullanım için su çekimi daha sonra durdurulmuştur. Dünyanın en eski yerleşimlerinden Çatalhöyük'ün buradan yalnızca 64 kilometre uzakta olması, bu ovada suyun binlerce yıldır yaşamın merkezinde durduğunu hatırlatır. Çevredeki yeraltı suyu çekildikçe, eskiden suyla dolu olan boşlukların duvarlarındaki basınç kalkar ve bu boşluklar çökebilir. Showcaves bu nedenle bölgede yeni çöküntülerin arttığını anlatır. Selçuk Üniversitesi'nden jeologlar da Kızören'in hemen güneyinden Karapınar'a kadar uzanan bölgede, Meyil ve Çıral gibi eski obrukların yanında yakın zamanda oluşmuş çok sayıda obruk bulunduğunu belirtir. Bu yüzden obruğun kenarına yaklaşırken açık yolları izleyin ve korkuluk olmayan yerlerde kenara kadar gitmeyin. Göl ve çevresindeki 127 hektarlık alan 2005'te Ramsar alanı ilan edilmiştir. Gölde herhangi bir canlının yaşadığı tespit edilememiştir; buna karşın etrafındaki yükselti ve mavi su kuşbakışı fotoğraflarda çarpıcı bir görüntü verir. Alan ayrıca kesin korunacak hassas alan olarak koruma altındadır. Obruğun batı kenarında, bir Anadolu Selçuklu kervansarayı olan Obruk Hanı durur. Kitabesi bulunmayan hanın yaptıranı ve mimarı bilinmez; uzmanlar onu 13. yüzyılın ilk yarısına tarihlendirir. Han, adını yanı başındaki obruktan alır ve kullanıldığı dönemde suyunu buradan karşılamıştır. Kervansarayların kervanın bir günde alabileceği 30-40 kilometrelik aralıklarla dizildiği bu yolda, Obruk Hanı da Konya ile Aksaray arasındaki zincirin halkalarından biridir. Uzun süre bakımsız kalan hanın restorasyonu ve çevre düzenlemesi daha sonra tamamlanmıştır. Kızören'e en kolay Konya-Aksaray karayolundan özel araçla ulaşılır; obruk, Kapadokya'ya giden gezginlerin de uğradığı bir noktadır. Uzun süre durgun sanılan göl suyunun aslında yeraltından yavaşça başka göllere doğru aktığı bugün bilinmektedir. Bozkırda rüzgar sert olabilir, yanınıza kalın bir giysi ve su almayı unutmayın. Aynı yolda Konya'ya daha yakın olan Zazadin Hanı ile birlikte gezildiğinde, Selçuklu kervan yolunun hem mimarisini hem de suyun bu ovadaki değerini aynı gün içinde görmüş olursunuz.