Kırkgöz Köprüsü (Bolvadin)

Kırkgöz Köprüsü, Bolvadin ilçe merkezinin yaklaşık 7 kilometre dışında, Eber Gölü'ne akan Akarçay üzerinde uzanan çok kemerli tarihi bir köprüdür. Kaynaklar köprünün ilk bölümünün 1150 yılında Bizans İmparatoru I. Manuel Komnenos tarafından yaptırıldığını yazar. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre köprü ilk yapıldığında kırk gözlüydü ve adını bu sayıdan alır. Mermer, andezit ve bazalt taşlarla inşa edilmiştir. Yapı Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin izlerini aynı gövdede taşıdığı için Akarçay havzasının en çok katmanlı anıtlarından biridir. Köprü, Roma döneminden beri kullanılan ve İstanbul'dan güneye uzanan kuzey güney kervan yolunun önemli geçiş noktalarından biriydi. Afyon Kocatepe Üniversitesi'nden tarihçilerin değerlendirmesine göre Selçuklu döneminde ana yol güzergahı olarak kullanılmış, Osmanlı döneminde de hac ve ticaret kafilelerinin geçtiği hareketli bir durak olmuştur. Bölge Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarımlar görmüştür. 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman'ın Bağdat ve İran seferleri sırasında köprü Mimar Sinan tarafından onarılmış ve kuzey yönünde uzatılmıştır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Sinan'ın köprüyü 64 göze kadar uzattığını ve bir kitabe eklediğini belirtir. Köprünün kaç gözlü olduğu kaynaklarda farklı verilir; bunun nedeni gözlerin zamanla azalmasıdır. Vikipedi'ye göre Akarçay'ın yatağını değiştirmek için yapılan çalışmalarda sekiz göz yıkılmış, bazı gözler de toprak altında kalmıştır. Bugün kaynakların çoğu ayakta kalan göz sayısını 57 olarak verir. Uzunluk için de farklı rakamlar dolaşır; CNN Türk 200 metreden söz ederken Vikipedi 400 metre gibi bir değer verir, bu yüzden en doğrusu köprüyü kendi adımlarınızla ölçmektir. Kurtuluş Savaşı sırasında hasar gören köprünün Sinan dönemine ait kitabesinin nehre düştüğü, sonradan bulunarak müzeye taşındığı aktarılır. Yapıyı ilginç kılan, üç ayrı dönemin taş işçiliğini yan yana görebilmenizdir. Güney bölümü Bizans dönemine aittir; kuzey bölümü Osmanlı eklemesidir ve daha düzenli bir taş örgüsü taşır. Kemerler ortada daha geniş ve sivri, uçlara doğru ise daha küçük ve basıktır. Gövdenin içi kireç harçlı moloz dolguyla, dışı kesme taşla örülmüştür; üst tarafta tek sıra korkuluk vardır. Köprü ayaklarında Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma devşirme mimari parçalar görülür. Suya yakın yerlerde aşınmaya dayanıklı bazalt ve mermer, üst bölümlerde ise gözenekli tüf taşı kullanılmıştır. Gezerken köprünün bir ucundan başlayıp diğer ucuna kadar korkuluk boyunca yürüyün ve kemerlerin boyunun nasıl değiştiğine dikkat edin. Ardından köprüden inip yandaki tarlalardan gövdeye yandan bakın; renk farkıyla ayrılan onarım bölümleri ve devşirme taşlar bu açıdan daha iyi seçilir. Ayaklardaki eski yapı parçalarını yakından incelerken taşlara basmayın ve hiçbir parçayı yerinden oynatmayın. Vikipedi, kaçak define kazıları ve köprüden yapı taşı sökülmesi yüzünden gövdenin yer yer zarar gördüğünü belirtir; bu yüzden yapıya özenle yaklaşmak her ziyaretçinin sorumluluğudur. Köprü bugün ana yolun dışında kaldığı için çevresi sessizdir; zaman zaman köprüden sürüleriyle geçen çobanlara rastlayabilirsiniz. Fotoğraf için en iyi zaman güneşin alçakta olduğu sabah ve akşam saatleridir; yan ışık kemerlerin sırasını ve taşların dokusunu belirginleştirir. Köprü açık havadadır ve ayrıca bir giriş düzenlemesi yoktur. Çevresi tarla ve çayırlıktır; yağmurdan sonra yollar çamurlu olabileceği için uygun ayakkabı giyin. Gölgelik bir alan bulunmadığından yaz aylarında su ve şapka yanınızda olsun. Kırkgöz Köprüsü'ne Bolvadin'den kendi aracınızla ulaşmanız gerekir; Afyonkarahisar'dan Bolvadin'e karayolu ve şehirlerarası otobüslerle gidilir. Köprünün üzerinde durduğu Akarçay, birkaç kilometre sonra Eber Gölü'ne ulaşır. Bu yüzden köprü ziyaretini göl kıyısındaki köylere uzanan bir gezintiyle birleştirmek doğal bir rota oluşturur. Aynı nehrin Afyonkarahisar kent merkezindeki tarihi geçidi ise Anadolu Ajansı'na göre 1209'da yaptırılan ve adını altı kemerinden alan Altıgöz Köprüsü'dür.