Kilistra Antik Kenti (Gökyurt)

Kilistra, Konya kent merkezinin yaklaşık 50 kilometre güneybatısında, Meram ilçesine bağlı eski adı Gökyurt olan mahallenin sınırları içinde kalan bir kaya oyma yerleşimidir. Mahallenin adı 2017'de antik kentin adıyla değiştirilerek Kilistra yapılmıştır. Yerleşim, yumuşak volkanik kayalardan oluşan tepelerin içi oyularak kurulmuştur ve bu yüzden ilk bakışta Kapadokya'nın peribacalı vadilerini hatırlatır. Bölgenin geçmişi tahmin edilenden derindir. Kültür Portalı'na göre alanda bulunan seramik parçalar, buradaki yaşamın Geç Tunç Çağı'na kadar uzandığını gösterir. Kentin üzerinde kurulduğu höyük Helenistik ve Roma dönemlerinde yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Haberlere yansıyan uzman değerlendirmelerinde düzenli yerleşimin MÖ 3. yüzyıla kadar izlenebildiği belirtilir. Kayaya oyulmuş yapıların asıl yayıldığı dönem ise Erken Bizans dönemidir. Kilistra, Anadolu'yu batıdan doğuya kateden ve Roma döneminde Via Sebaste olarak bilinen tarihi Kral Yolu'nun üzerindedir. Bu yol, Hatunsaray yönünden gelerek kente ulaşır ve taş döşemesi bugün de yer yer yerinde durur. Antik kente girişin bu eski yol izlenerek yapılması, ziyaretin en etkileyici anlarından biridir. Yaklaşık 15 kilometre uzaktaki Hatunsaray, Roma'nın askeri koloni statüsü verdiği Lystra kentinin bulunduğu yer olarak bilinir ve iki yerleşim tarih boyunca birbirine bağlı kalmıştır. Kentin planı doğal kaya oluşumlarının izinden gider. Erken Bizans döneminde yerleşim beş ayrı mevkide kurulmuştur ve kuruluşunda gizlilik esas alınmıştır. Uzaktan bakıldığında yalnızca doğal kaya gibi görünen kütlelerin içi geniş odalar halinde oyulmuştur. İçerideki ışık ve hava, dışarıdan fark edilmeyecek biçimde açılmış mazgal ve baca deliklerinden gelir. Kayalara konut, sarnıç, atölye, işlik, çeşme ve mezarlar oyulmuş, savunma için gözetleme kuleleri, karakollar ve sığınaklar yapılmıştır. Alanda kayaya oyulmuş haç planlı bir şapel de bulunur. Kayaların kendisi de anlatının parçasıdır. Selçuk Üniversitesi'nden jeoloji uzmanlarının açıklamalarına göre Konya çevresindeki volkanik kayalar yaklaşık 11 ile 3 milyon yıl önce oluşmuştur. Patlamalardan sonra çöken küller, kolayca oyulup işlenebilen tüf tabakalarına dönüşmüştür. Üstteki sert tabakanın alttaki yumuşak kayayı koruduğu yerlerde peribacasına benzer kütleler ortaya çıkar. Uzmanlar bu kaya oyma hattın Beyşehir yönüne doğru uzandığını da belirtir. Kent 11. yüzyıldan itibaren Türklerin yönetimine girmiş ve 1466'da Osmanlı topraklarına katılmıştır. Gökyurt'ta hayat hiç kesilmemiştir; köy halkının bazı kaya odalarını bugün de yiyecek saklamak için kullandığı aktarılır. Bu yüzden Kilistra'yı gezerken yaşayan bir köyün içinde dolaştığınızı unutmayın ve kapısı kapalı odalara girmeyin. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yürüttüğü temizlik, restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarından sonra yapıların bir bölümü ziyarete açılmıştır. Uzmanlar şapelin bulunduğu kayada yukarıdan aşağı inen bir kırık ve çevresinde aşınma tespit ettiklerini, alanın daha fazla korunması gerektiğini söylemiştir. Kaya yüzeylerine yazı yazmak ya da çizmek bu kırılgan mirası kalıcı olarak bozar. Gezi sırasında yalnızca açık patikaları kullanmak, hem sizin güvenliğiniz hem de yapıların ömrü için önemlidir. Kilistra'ya ulaşmak için özel araç en pratik yoldur. Kültür Portalı'na göre Konya'dan Hatunsaray'a giden 34 kilometrelik asfalttan güneydoğuya ayrılan 15 kilometrelik Gökyurt yoluyla gelinir. Konya-Antalya devlet yolunun 36. kilometresinden sola dönen ve Kayalı yol ayrımından geçen 9 kilometrelik ikinci bir yol da vardır. Antalya yönüne gidenler için önerilen akış, Hatunsaray üzerinden Kral Yolu'nu izleyip Kilistra'yı gezdikten sonra Kayalı yoluyla ana yola çıkmaktır. Alanda gölge azdır ve zemin yer yer engebelidir; kapalı ayakkabı, şapka ve su yanınızda olsun. Kış aylarında kayalar karla kaplandığında ortaya çıkan manzara fotoğrafçıların ilgisini özellikle çeker. Kaya oyma odaların içi ile dışı arasındaki ışık farkı, sabah ve akşamüstü saatlerinde daha yumuşak fotoğraflar verir. Ziyaret koşullarında bir değişiklik olup olmadığını gitmeden önce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklarından kontrol edin.