Kesikköprü Kervansarayı

Kesikköprü Kervansarayı, Kırşehir'in yaklaşık yirmi kilometre güneyinde, Kızılırmak kıyısındaki Kesikköprü köyünde duran 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu hanıdır. Kırşehir emiri Cacaoğlu Nureddin yaptırdığı için Cacabey Kervansarayı adıyla da anılır ve Selçuklu köprülerinin en tanınmışlarından Kesikköprü'nün hemen yanındadır. Kaynaklar hanın Kırşehir'e uzaklığını 18 ile 23 kilometre arasında verir; köy bugünkü Kırşehir ile Aksaray yolunun üzerindedir. Tarih Kapalı bölümün taçkapısındaki dört satırlık kitabe hanın Hicri 667 yılının Muharrem ayında, yani 1268-69'da, Sultan Gıyaseddin Keyhüsrev bin Kılıçarslan adına Cebrail bin Caca eliyle yaptırıldığını söyler. TDV İslam Ansiklopedisi de yapıyı 1268-69'a tarihler. Bazı tanıtım metinleri hanı 1248 ya da 1251'e tarihler; kitabe ve ansiklopedi 1268-69'u verir. Cacaoğlu Nureddin, Bahaeddin Caca'nın oğludur; 1261'den sonra yükselmiş ve Kırşehir emirliğine gelmiş bir Selçuklu devlet adamıdır. 1272 tarihli Arapça ve Moğolca vakfiyesi, Moğolcanın Uygur harfleriyle yazıldığı ilk belge olarak bilinir; medrese, cami, han ve zaviye gibi yapılarının giderlerini bu vakıfla karşılamıştır. Kırşehir'deki Cacabey Medresesi'ni 1273'te yaptırdı; 1277'de Memlük ordusunun Anadolu seferi sırasında esir düştü. Han 1989'da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılarak bugünkü halini aldı. Mimari Yapı klasik han planındadır ve güneye bakan taçkapı, avlunun dar cephesinin ortasında, kütlesiyle dışarı taşar. Basık kemerli girişin kemer taşları oyma ve kabartma girift geometrik motiflerle bezenmiştir; kemerin üstündeki taş sırasının iki yanında birer gülçe vardır. Taçkapı çerçevesini kademeli silmeler oluşturur, çerçevenin iki dış kenarında yuvarlak yarım sütunlar yükselir. Alınlıkta kornişli bir çerçeve kapı kitabesinin yerini gösterir, ama bu kitabe kayıptır; taçkapının iki yanında sade süslü birer niş bulunur. Taçkapıdan avluya uzun, tonozlu bir geçitle girilir. Geçidin batı ucundaki kapı hanın mescidine açılır; mescit kapısının lentosu derin oymalı, büyük taş mihrabı geometrik süslemelidir. Mihrabın iki yanında çırağlık denen büyük nişler vardır; mescidin batı duvarında iki küçük pencere, kuzey duvarında dama çıkan taş bir merdiven bulunur. Taçkapının doğusunda, kapısı avluya açılan hancı odası yer alır. Avlunun kuzeyinde altı ayağın taşıdığı sivri kemerli, beşik tonozlu bir revak uzanır. Kapalı bölümün taçkapısında iki aslan kabartması vardır. Kapalı bölümde beş sıra halinde on taş ayak üç nefi ayırır; orta nef yanlardan yüksektir ve neflerin üstü tonozla örtülüdür. On kısa ayak ile on iki sivri kemer nefleri birbirinden ayırır; kuzey ve güney duvarlarının üst kesimlerine ikişer pencere açılmıştır. Tonozların üst seviyeleri moloz taştan, hanın geri kalanı düzgün kesme taştandır. Dış duvarları dayanak işlevi gören dört köşeli kuleler destekler; çörtenler basit oyuk taşlardır. Kesikköprü Hanın yanındaki köprü Kızılırmak'ı on üç sivri kemerli gözle aşar; 400 metre uzunluğunda ve 6 metre genişliğindedir. Üzerindeki üç satırlık kitabe, köprünün Keyhüsrev oğlu Sultan İzzeddin Keykavus zamanında Atabeg İzzeddin Muhammed tarafından Hicri 646, yani 1248 yılında yaptırıldığını yazar; kitabenin 1953'te ırmak suları içinde olduğu bilinir. İzmir'den gelip Tokat üzerinden Sivas ve Erzurum'a gitmek isteyenler bu köprüden geçerdi; köprü Kırşehir ile Konya'yı bağlayan yol üzerindedir. Adını 17. ve 18. yüzyıllarda eşkıyanın köprü üzerinde kervan yolunu kesmesinden aldığı anlatılır; 1744 tarihli bir belge, harap ve eşkıya yatağı olan köprü için çevre köylerden köprücü tayin edildiğini gösterir. Köprü 1616, 1849, 1925 ve 2004'te onarım gördü; çok sayıda yenileme gözlerin özgün yüksekliklerini değiştirdi. Kervansaray tarafındaki gözler, ırmağın ana yatağı bu kıyıya yakın geçtiği için daha geniş ve yüksektir. Köprünün Aksaray tarafında bir namazgah, Osmanlı dönemine ait kitabesinin altında da basit yuvarlak nişli bir mihrap vardır. Gezi ve ulaşım Hanı gezmeye taçkapıdan başlayın; geometrik bezemeleri ve gülçeleri öğle öncesi ışıkta daha iyi görürsünüz. Mescide geçidin batısındaki kapıdan girip mihrabı ve nişleri inceleyin, sonra avluyu ve kapalı bölümün aslanlı kapısını görün. Kapalı bölüm yazın serindir; ayaklar ve tonozlar arasında dolaşıp orta nefin yüksekliğine dikkat edin. Ardından köprüye yürüyün; on üç gözü ve asimetrik kemerleri karşı kıyıdan ya da köprünün üstünden fotoğraflayın. Köprü açık alandır ve her saat gezilebilir; hanın ziyaret koşulunu Kırşehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nden kontrol edin. Kesikköprü köyüne Kırşehir merkezden güneye, Aksaray yönündeki karayoluyla ulaşılır; Ankara'dan gidenler için Kırşehir üzerinden yol en pratik seçenektir ve özel araç gerekir. Aynı gün Kırşehir'de Cacabey Medresesi görülebilir.