Kesik Minare (Korkut Camii)

Kaleiçi'nin ortasında, Hesapçı Sokak üzerinde yükselen Kesik Minare, Antalya'nın en çok katman taşıyan yapısıdır. Tek bir yapıda Roma, Bizans, Latin, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinin izleri üst üste okunur; bu yüzden halk arasında yüz yılı aşkın süredir kullanılan "Kesik Minare" adı, resmi adı Şehzade Korkut Camii olan yapının yalnızca son bölümünü anlatır. Yapı 2019-2020 restorasyonundan sonra müze-cami anlayışıyla düzenlendi ve avlusu bir açık hava müzesine dönüştü. Yapının geçmişi MS 2. yüzyıla uzanır. Valilik ve Büyükşehir kaynaklarına göre burası Helenistik ve Roma dönemlerinde kent agorasının bir parçasıydı ve bir Roma tapınağının yerindeydi; restorasyon sırasında avludaki kaplamanın altından Roma dönemine ait yuvarlak planlı, sütunlu bir yapı çıkarıldı. 5. yüzyılda, Semavi Eyice'ye göre erken Hristiyanlık döneminde, bu alana bazilika planlı bir kilise yapıldı. Meryem'e adanan Panaghia Kilisesi Orta Bizans döneminden itibaren Pamphylia'nın en önemli kiliselerinden biri oldu. Sonradan orta bölüme büyük taş ayaklar eklenerek yapı kare bir kule biçimine getirildi ve üstü kubbeyle örtüldü; kubbenin kagir mi ahşap mı olduğu bilinmiyor. Duvar örgülerinde İlk Çağ yapılarından alınmış devşirme parçalar bugün de seçilir. Eyice, binanın mimarisinde en az dört ya da beş kez değişiklik yapıldığını belirtir. Bazı kaynaklara göre kilise 7. yüzyılda Arap akınları sırasında ağır hasar gördü ve 9. yüzyılda yeniden onarıldı. Kaynaklar sonraki birkaç yüzyılı farklı anlatır. Bazı kaynaklara göre yapı 13. yüzyılın başında Selçuklular Antalya'yı aldığında camiye çevrildi; 1361'de Kıbrıs Krallığı kenti ele geçirince Latinler tarafından Katolik kilisesi olarak kullanıldı. Kesin olan şudur: Sultan II. Bayezid'in oğlu Şehzade Korkut, Teke valiliği sırasında yapıyı camiye çevirtti ve güneybatı köşesine taş bir minare ekletti. Evliya Çelebi 1671'de Kaleiçi'ndeki "Hünkar Camii"ni anar; Eyice bunun bu yapı olduğunu düşünür. Batı cephesinde basık kemerli bir kapı, içeride sade bir taş mihrap kalıntısı ve okunamayacak kadar silinmiş bir kitabe Türk dönemine ait izlerdir. Bu kapının söveleri tek parça taştan, kemer taşları ise birbirine geçmeli olarak işlenmiştir. Yapı pek çok yayında Cumanun Camii adıyla geçer; Eyice'ye göre bu ad, binanın bir dönem şehrin merkez camisi olduğunu gösterir. 19. yüzyılın sonundaki büyük yangın, kaynaklara göre 1895 ya da 1896'da, yapının ahşap çatısını ve minarenin ahşap külahını yok etti. Minare o günden sonra külahsız kaldığı için "Kesik Minare" adı yerleşti ve bu güdük siluet Kaleiçi'nin simgelerinden biri oldu. Yapı bir asırdan uzun süre onarılmadan bekledi; 1960 civarında batı tarafında küçük bir onarım denendi, 1974'te yalnızca bazı bölümleri sağlamlaştırıldı. 19. yüzyılın sonunda ve 20. yüzyılın başında Antalya'da inceleme yapan yabancı araştırmacılar da burayı terk edilmiş bir harabe olarak gördü. 1998'de yeniden bir restorasyon projesi hazırlanmaya başlandı ama bu girişim de ilerlemedi. Eyice 2002'de yapıyı hala duvarla çevrili bir harabe olarak tanımlıyordu. Kapsamlı restorasyon 2017'de yapılan ihaleyle başladı. Çalışma sırasında 39 santimetre yana yatmış bir duvar söküldü ve tuğlaları numaralanarak yerine kondu; 2019'da minareye 123 yıl sonra yeniden ahşap külah takıldı. Yapı, her dönemin izini görünür bırakan müze-cami anlayışıyla tamamlandı ve kaynaklara göre 2021-2022'de yeniden ibadete açıldı. Vikipedi resmi açılış tarihini, Antalya'nın Selçuklularca fethinin yıl dönümü kabul edilen 5 Mart 2021 olarak verir. Bugün ziyaretçi, aynı duvar üzerinde Roma devşirmesini, Bizans tuğla örgüsünü ve Osmanlı onarımını yan yana görebilir. Ziyarette önce dışarıdan bakın. Hesapçı Sokak'tan gelirken minarenin kesme taş gövdesi ve kaidesindeki tuğla süslü kuşak dikkat çeker; en iyi fotoğraf açısı sokağın güney ucundan, sabah ışığındadır. Avluya girince yerdeki Roma kalıntısı ve duvarlardaki farklı taş örgüleri izleyin; duvarlardaki her renk değişimi ayrı bir yüzyıl demektir. Yapı bugün cami olarak kullanıldığı için içeriye namaz saatleri dışında, ayakkabı çıkararak ve sessizce girilir. Kesik Minare, Hadrian Kapısı ile Hıdırlık Kulesi'ni bağlayan Hesapçı Sokak'ın tam ortasındadır; Roma'nın ana caddesi olan bu sokaktan yürüyerek beş dakikada Hıdırlık'a, on dakikada yat limanına inilir. Kaleiçi'nin dar sokaklarında araçla dolaşmak zordur; tramvayla Kale Kapısı durağına gelip yürümek en kolay yoldur.